Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Тэрмін літаратуразнаўчы

Кнопка отправить на печать

   Тэрмін літаратуразнаўчы (лац. terminus - мяжа, граніца, пагранічны знак) — асобнае слова ці словазлучэнне, якое выяўляе пэўнае, дакладна акрэсленае паняцце з галіны літаратуразнаўства.
   Да літаратуразнаўчых тэрмінаў адносяцца словы-паняцці, што абазначаюць літаратурныя роды (эпас, лірыка, драма), віды (раман, аповесць, апавяданне, навела; верш, паэма; камедыя, трагедыя, драма), жанры (гістарычны раман, гумарэска, фельетон, ода, балада, элегія), кампаненты паэтыкі (кампазіцыя, сюжэт, метафара, параўнанне, страфа, алітэрацыя), з'явы вершазнаўства (сілабічнае вершаскладанне, дактыль, харэй, стапа) і іншыя.
   Сукупнасць літаратуразнаўчых тэрмінаў называецца літаратуразнаўчай тэрміналогіяй. Выдаюцца спецыяльныя літаратуразнаўчныя слоўнікі, у якіх растлумачваецца сутнасць асобных літаратуразнаўчых тэрмінаў.
Упершыню ня Беларусі асобныя літаратуразнаўчыя тэрміны былі зафіксаваны ў выданнях Францыска Скарыны (1517 — 1519). Важнейшыя вершазнаўчыя паняцці (метр, стапа, памер, рыфма і гэтак далей) вытлумачвалі яшчэ Л. Зізаній у "Граматыцы славянскай" (Вільня, 1596) і Мялецій Сматрыцкі ў кнізе "Граматыкі славянскай правільная сінтагма" (Еўе, 1618). Многія тэрміны растлумачваліся ў працах (на лацінскай мове) М. К. Сарбаеўскага "Пра дасканалую паэзію, або Вергілій і Гамер" і "Курс паэтыкі", у аснову якіх ляглі лекцыі, прачытаныя аўтарам у Полацкай езуіцкай калегіі ў 1617 -1627 г. г. Аднак асобныя беларускія слоўнікі літаратуразнаўчых тэрмінаў з'явіліся толькі ў XX ст. Іх стварэнне пачалося з распрацоўкі самой літаратуразнаўчай тэрміналогіі (назваслоўя), у што значны ўклад унёс Янка Купала. Працуючы на пачатку 20-х гг. у Тэрміналагічнай камісіі Інстытута Беларускай Культуры на пасадзе сакратара Гуманітарнай секцыі, паэт склаў і выдаў у 1923 г. тэрміналагічны слоўнік "Практыка і тэорыя літаратурнага мастацтва". У слоўніку да сотняў рускіх літаратуразнаўчых тэрмінаў дадзены беларускія адпаведнікі, многія з якіх упершыню прапанаваны Янкам Купалам (абагульненне, адухаўленне, вершаванне, выклад, іншасказ, назваслоўе, недасказ, паміждзея, прыпавесць, увасабленне, уласнапіс, усцэнізаванне і іншыя).
   Максім Гарэцкі ўпершыню літаратуразнаўчае "Назваслоўе" (з растлумачэннем літаратуразнаўчых тэрмінаў) ўключыў у сваю "Гісторыю беларускае літаратуры" (1924). Некаторыя літаратуразнаўчыя тэрміны растлумачыў у "Паэтыцы літаратурных жанраў" Я. Барычэўскі (1927). У пасляваенны час выйшлі "Кароткі літаратуразнаўчы слоўнік" А. Макарэвіча (2-е выд., 1969), "Слоўнік літаратуразнаўчых тэрмінаў' М. Лазарука і А. Ленсу (2-е выд., 1996), "Паэтычны слоўнік" (3-е выд., 2004), "Тэорыя літаратуры ў тэрмінах" (2001) В. Рагойшы. Многія літаратуразнаўчыя тэрміны вытлумачаны ў 5-томнай "Энцыклапедыі літаратуры і мастацтва Беларусі" (1984 - 1987).