Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Прырода ў творчасці Якуба Коласа

Кнопка отправить на печать

   Вуснамі свайго героя Андрэя Лабановіча знакаміты аўтар трылогіі "На ростанях" Якуб Колас разважае: "Ёсць важныя дзве часціны, з якіх складаецца жыццё і яго глыбокі сэнс і хараство — чалавек і прырода. Бо ніколі не страціць для на цікавасці чалавек, бо праяўленне яго розуму бязмежна, бо дарогі яго не вызначаны, бо формы яго жыцця і яго адносін да другіх людзей бясконца разнастайныя, канчаткова не выяўлены і ніколі не могуць стаць канчатковымі. А прырода! Колькі вялікага здавальнення дае нам яна! Бо прырода — найцікавейшая кніга, якая разгорнута перад вачамі кожнага з нас".
    Яшчэ тысячагоддзі таму чалавек адкрыў у навакольнай прыродзе паэзію. Убачыў і адчуў праз непасрэднае, адухоўленае і наіўна-казачнае стаўленне да яе. Прырода па сутнасці зрабіла чалавекам паэтам. У гэтай сувязі вядомы даследчык міфалогіі і фальклору А. Афанасьеў піша, што "ў ёй (прыродзе) знаходзіў ён жывую істоту, заўсёды гатовую адгукнуцца і на журбу і на весялосць. Сам не ўсведамляючы таго, ён быў паэтам...". Мастакі слова зрабіліся своеасаблівымі перакладчыкамі мовы прыроды на мову паэтычную, "яны — сілай мастацкага бачання — пераўтварылі прыроду на свой лад і па падабенстве" (Я. Асятроў). Вялікія паэты стварылі свой надзвычай яркі і змястоўны мастацка-эстэтычны свет разумення прыроды, у якім кожны з нас знойдзе і часцінку ўласнага "я". Адным з такіх вялікіх паэтаў нацыянальнай прыроды і яе глыбокім знаўцам, натурфілосафам з'яўляецца Якуб Колас.
    Да пачатку ХХ ст. беларуская паэзія мела нешматлікія ўзоры прыродаапісальнай лірыкі (Ян Чачот, Янка Лучына, Адам Гурыновіч і некаторыя іншыя). Вельмі прыкметнай мастацкай з'явай на шляху эвалюцыі пейзажнага жанру ў паэзіі ўспрымаюцца вершы Алаізы Пашкевіч (Цёткі) "Лета" і "Восень" (1902-1903). Аднак менавіта з выхадам зборніка Якуба Коласа "Песні-жальбы" (1910) і яго ж "Другога чытання для дзяцей беларусаў" (1909) можна звязваць якасна новы этап у эстэтычным адкрыцці роднай прыроды, які прывёў да актыўнага станаўлення і развіцця пейзажнай паэзіі ў нацыянальнай літаратуры.
    Якуб Колас быў адкрывальнікам прыгожага і цудоўнага ў беларускай прыродзе. Так, у яго творах гучалі элегічныя песні-жальбы, сацыяльныя матывы, але разам з тым нельга не адчуць, што ён з вялікім захапленнем і любоўю паэтызаваў "вобразы мілыя роднага краю" (верш "Родныя вобразы"). Нягледзячы на сацыяльную заглыбленасць погляду на свет, Якуб Колас не толькі пазначыў, але і магутна сцвердзіў шлях эстэтызацыі паэтычнага мастацтва, і найперш — праз лірыку прыроды. Яго пейзажная творчасць, якая жывапісна і непаўторна выяўляе прыгажосць нацыянальнага пейзажу, пейзажных вобразаў, поўніцца красой пачуццяў і красой слова, якраз і была падпарадкавана тым ідэйна-эстэтычным мэтам і задачам, якія пазней акрэсліў перад паэзіяй на пачатку ХХ ст. Вацлаў Ластоўскі. У артыкуле "Сплачывайце доўг" (1913), надрукаваным пад псеўданімам "Юры Верашчака", гэты вядомы "нашаніўскі" крытык і публіцыст гаварыў пра жаданне "з... твораў навучыцца бачыць каля сябе красу', заклікаў паэтаў "выяўляць красу свайго народа і краю", вучыць беларуса "любіць і разумець гоман бору, плеск вады ў сонцы...".
    Ужо са старонак "Нашай нівы", у першай кнізе "Песні-жальбы" Якуб Колас прадэманстраваў праніклівае эстэтычнае ўспрыманне навакольнай рэчаіснасці, яркае жывапісанне фарбамі, колерамі, гукамі. Паэт маляваў роднае прыроднае ўлонне надзвычай уражальна і запамінальна і тым самым арыентаваў чытача "нашаніўскага часу" на "самае тонкае бачанне, адчуванне прыгажосці навакольнага свету і прыроды" (Іван Навуменка). Якуб Колас па сутнасці стварыў культ хараства беларускай прыроды. Верш "Усход сонца" здзіўляе яркім спалучэннем святла і колеру, незвычайнай паэтызацыяй беларускай раніцы:

На ўсходзе неба грае 
Пераліўным блескам,
Сыпле золатам над гаем
І над пералескам.

Чуць-чуць дрогне, прыліецца
Чырвань на ўсходзе —
Гэта неба ўсміхнецца
Людзям і прыродзе.


    Якуб Колас адкрывае нам беларускі вобраз свету, нашу этнасферу. Сваёй творчасцю ён сфармаваў нацыянальнае пачуццё прыроды. Яго паэзія красамоўна пераконвае ў тым, што радзіма пачынаецца для чалавека з пэўнага кутка. Пэўны рэгіён, асяродак, мікрасвет — гэта духоўны выток вялікіх і глыбокіх пачуццяў. Краса прыроды абуджае любоў да роднага кутка, Радзімы:

 

Парэчча — слаўная мясціна,
Куток прыгожы і вясёлы:
Як мора — лес, як неба — долы,
Зіхціць у кветках лугавіна...
 

    У многіх выпадках у коласаўскіх прыродапісаннях мы сустракаем апазнавальныя рэаліі і знакі беларускага Панямоння. Тыповы рэгіянальны вобраз свету намаляваны мастаком слова, напрыклад, у вершы "Высокі Бераг":

 

Струменіць Нёман срэбраводны 
Ў тваіх прыўдалых: берагах,
А ў лозах ветрык вее згодны,
І ходзіць шум па чаратах

Высокі Бераг, кут мой мілы!
Люблю я жоўць тваіх пяскоў,
Разложныж хвоек гурт пахілы
І ціхі гоман лазнякоў.


    Своеасаблівасць ландшафту, прыродна-рэгіянальны каларыт панямонскага краю паэт раскрыў даволі яскрава і ўсебакова (паэма "Новая зямля", вершы "Роднае поле", "Родныя вобразы" і інш.). Колас не быў бы Коласам-мастаком, каб пэўны куточак прыроды ці рэгіянальны пейзаж не набылі ў яго выяўленні максімальна аб'ектывізаваны пачуццёвы змест, абагульняльны сэнс. Нёман вырастае ў яго мастацкай свядомасці да этнічнага сімвалу Беларусі. Гэтая рака — увасабленне свабоды, сілы і красы, своеасаблівы духоўны медыум паміж народамі:

 

О, наш чысты, наш свабодны 
Нёман, быстрая рака!

Ты цячэш далёка, знаю,
З веку ў век і з году ў год.
Раскажы ж другому краю,
Як у нас жыве народ.

("Нёман")


    Разам з тым у паэзіі і прозе Якуба Коласа знайшоў адлюстраванне свет беларускага Палесся. З трылогіі "На ростанях", вершаў "Палескія вобразы", "Палессе" і некаторых іншых твораў перад намі паўстае адрозная прыродная стыхія, іншыя ўмовы побыту беларуса, пры гэтым дамінантную ролю тут адыгрываюць іншыя вобразы і рэаліі ландшафту. Калі ў панямонскіх малюнках пейзажны позірк фіксуе "ўзгорачкі роднага поля, рэчкі, курганы, лясы", "поле пясчанае... між гор і лясоў", крывую дарогу "між спелага жыта", "хмызнякі, каменне", "дуб разложысты" і каля яго Нёман, то палеская рэчаіснасць паўстае іншаю — гэта "балот краіна", "гмах шырокі балот": "Цёмны бор, кусты, балоты, Куча лоз і дубняку, Рэчкі, купіны, чароты, Мора траў і хмызняку" ("Палескія вобразы"). Значыць, для пэўнага беларускага рэгіёну ўласцівы свае найбольш характэрныя вобразныя знакі свету, што, безумоўна, ускладняе вылучэнне шэрага топасаў у якасці галоўных этнічных сімвалаў. Якуб Колас стварыў шырокапанарамную карціну нацыянальнага свету, прычым рэгіянальны панямонскі кампанент зрабіўся ў яго творчасці неад'емнай асновай выяўлення духоўнай повязі з родным краем. Славуты рускі мастак I. Шышкін зазначаў, што пейзаж павінен быць не толькі нацыянальным, але і мясцовым. Асяроддзе, якое нарадзіла творцу, становіцца сферай яго этнічнай прыналежнасці, вытокам фармавання нацыянальнай душы і ментальнасці. Бацькоўскі кут стаўся для паэта асяродкам вялікага і багатага духоўнага зместу жыцця беларуса сярод прыроды: "Мой родны кут, як ты мне мілы! / / Забыць цябе не маю сілы!".
    Сістэма вобразаў у коласаўскай творчасці надзвычай багатая, яна адлюстроўвае карціну нацыянальнага свету. У яго творах часта гучаць пералічэнні родных вобразаў, і разам узятыя яны раскрываюць рэалістычна-канкрэтны і геаграфічна дакладны беларускі пейзаж: "Лес і гай, палі і логі, / / Луг, узгоркі і груды, / / Крыж, крыніцы і дарогі..." ("З дарогі"). Кожны з гэтых пейзажных вобразаў набыў у мастацкім мысленні паэта важнае ідэйна-эстэтычнае значэнне. Нацыянальнае пачуццё прыроды ў творчасці Я. Коласа вырастае з пантэістычнага, адухоўленага ўспрымання навакольнай рэчаіснасці і характарызуецца мяккасцю і замілаванасцю позірку, адчуваннем гарманічнай зладжанасці свету, трымаецца на глыбокай еднасці душы чалавека і душы прыроды. Найвялікшае шчасце і асалода для паэта — "свой голас разам зліць з песнямі прыроды".
    Якуб Колас — віртуоз гукапісу і малявання словам. Эстэтыка колеру і паэтыка гуку вызначальныя ў яго пейзажных вершах "Ручэй", "Першы гром","Перад навальніцай", "Усход сонца" і інш. У гэтых пейзажах мастак слова праз колер паказаў, якія тоіць у сабе родная прырода дзівосна-чароўныя "скарбы гожства, сугалосся". У многіх выпадках гук, музыка-спеў у паэтавых прыродапісальных малюнках — праява высока адухоўленага ўспрымання свету, сведчанне чуйнай філасофскай повязі чалавека з прыродай і космасам:

 

Між палёў шырокіх 
Я адзін стаю,
Ахваціла ціша
Ўсю душу маю.

Ночанька мая ты,
Водбліск глыбіні!
Ты душу чаруеш
Спевам цішыні.

Многа ў гэтым спеве
Водгукаў жывых,
Іх не зловіш вухам,
Чуеш сэрцам іх.

("Ноч")


    Якуб Колас вельмі вобразна перадаваў з'явы прыроды, сузіраў і адкрываў у ёй красу, гармонію. А гэта вымагала незвычайнага ўзнясення паэтычнага духу, бо "прыгажосць мастацтва, — як адзначаў Гегель, — з'яўляецца прыгажосцю, народжанай на глебе духу, і наколькі дух і твор вышэй прыроды і яе з'яў, настолькі ж цудоўнае ў мастацтве вышэй натуральнай прыгажосці". Якуб Колас стварыў высокую паэзію прыроды, уклаў у яе глыбокую эстэтыку слова, змест свайго "я". Шматлікія прыродаапісанні паэта вельмі лірычныя, інтымныя.
    Галоўнае ў творчай манеры Якуба Коласа — гукавыяўленчасць, якая характарызуецца выкарыстаннем такіх сродкаў мастацкай выразнасці, як асанансы, анафары, алітэрацыі. Сапраўды, "найбольш услухоўваўся паэт у прыроду "вухам" (Алег Лойка). Асновай музыкі ў яго творах становяцца прыродныя стыхіі: гром, навальніца, вецер, завея, бура... Прырода ў Коласа выпраменьвае "жыватворчы дух" музыкі, яна шуміць і звініць, гаворыць і спявае. Згадаем звонка-пералівістую мелодыю ручая ў вершах "Ручэй" і "Песні вясны". Музыка верша Якуба Коласа — апісальна-маляўнічая, гукавобразная, пластычная, гэта музыка яркіх колераў і фарбаў.
     Партытура кожнага з такіх пейзажных твораў, як "Вясна" ("Вясна, вясна жаданая!.."), "Мяцеліца", "Першы гром", "На полі вясною", "Гусі", "Адлёт жураўлёў", "Пад шум ветру ", "Лес", "Да вясны", "Зіма" і інш., вызначаецца тонкай інтанацыйна-фанічнай спалучанасцю слоў, плаўнасцю рытму, гібкасцю ліній. Якуб Колас — майстар стварэння яркіх гукавых комплексаў, віртуоз у выкарыстанні музычна-выяўленчых сродкаў: "Громам узрушана грозная раць". Паэт, быццам чалавек-аркестр, здолеў увабраць у сябе ўсю поліфанію гукаў, і ўзнаўляе ён музыку прыроды з глыбокай прачутасцю, эмацыянальнай насычанасцю слова. Паэтыка гуку, будова рытмічнага малюнка ў Коласа характарызуецца незвычайнай выразнасцю, прасторавай разгорнутасцю і мяккасцю, як сама беларуская прырода. У яго творах, кажучы словамі І. Ралько, "кожная фанема (гук) атрымлівае найбольшую магчымасць чысціні свайго гучання, чысціні, якая не зацямняецца пабочнымі шумамі, і ад таго кожны гук у слове ці рытмарадзе атрымлівае тыя празрыстасць і чысціню, якія з найбольшым эфектам і сілай могуць уплываць на стварэнне ў рытмарадзе эстэтыка-пачуццёвай прыгажосці кожнага гука, а значыць, і вершаванага радка ў цэлым...". Усю прыгажосць музычнасці, маляўнічай гукапіснасці коласаўскіх пейзажных тэкстаў пранікліва і па-свойму адметна раскрылі такія беларускія кампазітары, як М. Чуркін, М. Равенскі, А. Багатыроў, Л. Абеліёвіч, У. Алоўнікаў, Ю. Семяняка, І. Лучанок і інш. Так, у песні на коласаўскія словы "Люблю я прыволле шырокіх палёў" (музыка А. Багатырова, арыя Кузьміча ў оперы "У пушчах Палесся") хараство пейзажнага ўлоння апяваецца ўзнёсла і задушэўна. Мелодыка тут вызначаецца свабодным і шырока спеўным, нават эпічным характарам гучання.
    Пейзажны малюнак "Лес" У. Алоўнікава гэтак, як і аднайменны верш Якуба Коласа, заснаваны на гука- і рытмаперайманні шэпту-шуму лесу. Фартэпіяннае суправаджэнне пранікліва выяўляе інтанацыйна-фанічную змястоўнасць тэксту, у спалучэнні з вакальнай партыяй характарызуецца павольнасцю, размеранасцю гучання. У мелодыцы і тэксце звяртае ўвагу інструментоўка, выразная і адметная тэмбравая афарбоўка — паўторы ў музыцы гукавых лейтматываў, а ў тэксце алітэрацыя на гук "ш", дакладней, фанічнае спалучэнне "шэ", "шу", "шы", "ша": "Глуха шэпча лес зялёны, // І шуміць ён і шуміць...". Песеннае гучанне набыў і пейзажны верш Якуба Коласа "Зіма" ("Надышлі марозы..."). У музычнай інтэрпрэтацыі гэтага пейзажу І. Лучанком тонка выяўлена суразмернасць і ўнутраная ладнасць радка, удала перададзена яго рытмічная манатоннасць, што стварае ўражанне зімовага спакою, цішыні і нібы загіпнатызоўвае слухача. І ў той жа час музыка напоўнена адчуваннем дзівоснасці зімовага прастору, незвычайнага святла і ззяння белага снегу.
    Аркестровая музыка гучыць у прыродаапісаннях "Новай зямлі", якую, апрача іншага, можна назваць беларускай паэмай-сімфоніяй. А кожная карціна прыроды, узятая паасобку, — гэта своеасаблівая сімфаньета: вясновая, летняя, восеньская і г. д. Якуб Колас тут вельмі гарманічна паяднаў мову музыкі і жывапісу, па сутнасці яго паэтычны стыль — гэта музычны жывапіс. Музычна-каляровая вобразнасць, тэмбрава-поліфанічны характар строфікі ўласцівы пейзажам "Новай зямлі". Экспрэсіўная, дынамічная мова гукаў і фарбаў вызначае стылістыку раздзелаў "Каля зямлянкі", "Дарэктар", "Таемныя гукі". Прырода з апісанняў Коласа паўстае як шматгалосы свет зыкаў, шолахаў, звону, галасоў, песень:

 

Скідае лес убор зімовы,
І шум другі на лад-спеў новы
Над борам цягне несканчона...


    Мелодыка, абраная паэтам, заўсёды адпавядае пэўнай часіне года, пары сутак, стану прыроды і стварае неабходны эмацыянальны фон.
    Музыка ў творах Коласа — гэта выява глыбіннай сутнасці нацыянальнага паэтычнага светаадчування, гарманічнай духоўнай повязі беларускай душы з родным наваколлем. У пейзажных карцінах паэмы "Сымон-музыка" яскрава выяўлены лірыка-драматычны сімфанізм.
    У першай частцы створаны тры восеньскія пейзажы, якія прасякнуты музыкай суму, жалю, кранальных псіхалагічна-медытатыўных перажыванняў. Інтанацыйна-завостраным, кульмінацыйным момантам у другой частцы становіцца закліканне вясны (трэці раздзел), а таксама малюнак абуджэння прыроды, вясновай пары з навальніцай і громам. Далей, у трэцяй і чацвёртай частках, вельмі кантрастна, з драматычнай афарбаванасцю гучаць апісанні ночы і раніцы, зімы і вясны. Гэта мова вобразных сімвалаў, фанічна-семантычнага падтэксту. Паэт з душэўнай прыўзнятасцю сцвярджае непераможнасць святла, услаўляе адраджэнскую моц прыроды і духоўнага свету асобы: "Дню складаюць гімн паляны. / / Хлопец чуе адраджэнне..." У фінале твора пейзажны малюнак раніцы напоўнены песняй жаўранка, гучыць як музыка "душы світання" і вечнага адраджэння.
    У душы Сымона з'явы і галасы прыроды (шум лесу, спеў збожжа, крык жураўлёў і інш.) адклікаюцца глыбока эмацыянальна і нараджаюць тую жывую музыку, якая гучыць ва унісон з навакольным светам. Музыка — лад светаўспрымання і жыцця героя, бо пастаянна "ў ім штось грае, / / Нейкіх спеваў шум дзіўны, / / І няма ім канца-краю, // Ім валодаюць яны". Яго "чуткая струна" галосіць "смутнай восені дажджом", перадае гайданне каласоў, шэпт лістоты... Свае мелодыі з асаблівай шчырасцю ён давярае лесу. Дзед Даніла адкрывае хлопцу жывую і гаваркую душу лесу. "Вось дзе музыка — паслухаць..." — кажа ён. Між тым музыка ў Сымоне — гэта і праява Боскага духу, які скіроўвае позірк і пачуццё ў прасцягі сусвету. Невыпадкова ў касмічным краявідзе ён адчувае "песню зорак", "хор зорак", "песень блескаў", "спеў музычнай цішыні", усім сэрцам імкне к "ясным зоркам на спатканне", каб спасцігнуць, перадаць тых "гукаў сэнс і мову". Зорны краявід зачароўвае героя сваёй таямнічасцю і дзівоцтвам, нараджае ў яго істоце музыку нябёсаў, космасу. Зямныя і касмічныя гукі перадаюць музычную аснову прыроды, жыцця, свету.
    Коласаўскае адлюстраванне прыроды змяшчае глыбокую філасофію духу і думкі. Свет пейзажных карцін і малюнкаў вельмі часта нясе ў сабе экзістэнцыйны, філасофскі змест — змест, які пазначаны праніклівым адчуваннем складанасці і плыннасці чалавечага жыцця, суадносінаў часовага і вечнага, змрочнага і светлага (паэмы "Новая зямля", "Сымон-музыка", вершы "Апошні лісток", "Адлёт жураўлёў", "У цемры" і інш.). Прырода ў творах Якуба Коласа — адбітак не проста настрою душы, а ў значнай ступені ўмова быційна-філасофскага існавання, сродак духоўна-медытатыўнага выяўлення:

Зварот пары, знікненне лета...
То — водгулле душы паэта,
То — смутны вобраз развітання,
То — струн дрыгучых заміранне,
Натхненнай песні жаль сардэчны,
Жыцця і смерці — сымбаль вечны!
І люб і смуцен час прыгоды,
Калі душіа ўсяе прыроды
З тваёю злучыцца душою
Ў адным суладдзі і настроі!


    У паэзіі прыроды Якуба Коласа выяўляецца глыбінна-адухоўленая сувязь з сусветам, космасам. I гэтую сувязь паэт наладжвае праз вобразы касмічнага плана — найперш праз вобразы неба, сонца, зорак, месяца (паэма "Сымон-музыка", вершы "Неба", "Усход сонца", "Заход сонца", "Ноч" і інш.). Сымон-музыка з аднайменнай паэмы паўстае як дзіця сусвету, якое апякуюць касмічныя сілы: яму "зоркі... спагадаюць", а "сонца — радасць, сонца — казка, што зганяе з сэрца дым". Неба і нябесныя свяцілы — увасабленне незвычайнай прыгажосці, нечага ідэальнага: "Палюбуйся, паглядзі ты, Як прыгожанька ўгары, Як усюды бляск разліты, Быццам неба ў пажары!" ("Неба"). Прычым — і гэта вельмі істотная рыса — вобразы прыродных і касмічных стыхій набываюць нярэдка сімвалічнасць.
    Паэта цікавіў не толькі рэальны свет краявідаў, ён імкнуўся надаць адлюстраванню прыроды ідэйна-значны, алегорыка-філасофскі план выяўлення. Яскравым прыкладам такога асэнсавання прыроды могуць служыць "Казкі жыцця" (1908-1956). Жыццё прыроды тут становіцца падставай для філасофскіх аналогій, паралеляў, асацыяцый з чалавечым быццём. Прырода і яе вобразы (хмарка, вадаспад, дрэвы, і інш.) становяцца жывымі дзейнымі асобамі, увасабляюць у сабе вялікі і мудры змест, і, раскрываючы яго, пісьменнік па сутнасці стварае філасофскія вобразы-сімвалы, вобразы-метафары ("Балотны агонь", "Вадаспад", "Дуб і чароціна", "Хмарка" і інш.). Прырода ў Якуба Коласа — гэта, з аднаго боку, асобнае і аўтаномнае ўлонне, якое ўспрымаецца як умяшчальня таямніц і загадак, а, з другога, прырода — маці і настаўніца, якая вучыць, падказвае кожнаму з нас штосьці важнае, тое, як жыць, існаваць, уладкоўваць асабісты і грамадскі свет. Як кніга быцця паўстае прырода ва ўспрыманні героя трылогіі "На ростанях" настаўніка Лабановіча, які ўсведамляе, што "ёсць дзве часціны, з якіх складаецца жыццё, і яго глыбокі сэнс і хараство — чалавек і прырода". У мудрай, гарманічнай паяднанасці чалавека і прыроды Якуб Колас бачыў сэнс сапраўднага духоўнага існавання.
    Нямала гаварылася нашымі даследчыкамі пра міфа-паэтычнае і язычніцкае, у сваёй сутнасці народнае, успрыманне прыроды. I большасць разважанняў у гэтым кірунку выглядаюць абсалютна слушнымі. Аднак часам падобны падыход не ўлічваў хрысціянскасць, рэлігійнасць светаўспрымання Якуба Коласа. Даволі распаўсюджанымі ў 70-80-я гг. зрабіліся меркаванні наконт таго, што "трэба "апрасціцца", выкінуць з душы еурапейска-хрысціянскую цывілізацыю, вярнуцца да язычніцкага зліцця з прыродай...". Часам гучала і такое: Колас, маўляў, паэт-язычнік. Сакральнасць у коласаўскім пачуцці прыроды адныя з першых адзначылі даследчыкі Т. Шамякіна і М. Мушынскі. Рэлігійна-сакральны элемент прысутнічае ў паэзіі Я. Коласа даволі прыкметна: "Йдзе вясна ўжо, дзякуй Богу!" ("Вясна"); "I Божы свет здаваўся мілы", "Як бы сам Бог тут над зямлёю / / Прайшоў і глянуў міласціва" ("Новая зямля") і інш. Каб пераканацца ў рэлігійна-хрысціянскай аснове пачуцця прыроды Коласа-паэта, варта разгарнуць хаця б старонкі перавыдадзенага ў 1982 г. факсімільным спосабам зборніка "Песні-жальбы": сонейка "паліць свечку дарагую прад алтарам Бога" ("Усход сонца"); "Бедная ніва, знаць, Богам забыта..." ("Хмары"); "А у небе, ў Божым полі..." ("Пташкі ў лесе шчабяталі...") і інш.     Духоўная прысутнасць, вобраз і імя Бога ў паэтычных апісаннях прыроды — гэта сведчанне рэлігійна-філасофскага ўспрымання і разумення ўзаемасувязі чалавека і свету. Якуб Колас тым самым прызнае Божую волю і мудрасць уладкаванай ім светабудовы, адчувае, акрамя іншага, вышэйшы сэнс быцця, прадвызначаны не толькі законамі Прыроды, але і самім Усявышнім. Невыпадкова прырода ў Якуба Коласа — гэта храм, святыня. Беларуская паэзія ў 20-я гг. пачала страчваць гэтае пачуццё сакральнасці, вітала "сталёвых коней", дымныя фабрыкі, гул заводаў, словам, індустрыяльны поступ жыцця, які, урэшце, і прывёў да разбурэння ідэалу экалагічнай гармоніі, які сцвярджаў у сваёй паэзіі Я. Колас і песняры роднай прыроды "нашаніўскага часу".
    Паэзія Якуба Коласа змяшчае ў сабе вялікі эстэтыка-экалагічны патэнцыял, г. зн. яна здольная выхоўваць пачуццё любові і захаплення прыродай, імкненне аберагаць яе красу, ландшафт, флору і фауну. Можна згадаць, як чуйна і даверліва адкрыта сэрца Сымона-музыкі навакольнаму хараству і музыцы прыроды. Ён тонка разумее жывую мову прыроды, ведае,

 

Што гаворыць жытні колас,
I аб чым шуміць ячмень,
I чаго спявае ўголас
Мушка, конік, авадзень...


    Прырода ў Якуба Коласа гэтак, як і ў нямецкага паэта, I. В. Гётэ, сама вучыць "видеть братьев во всём: в зверях, кустарнике, траве" ("Фауст"). Сёння пасля Чарнобыля мы пераканаліся, што чалавек проста не можа існаваць без повязі з прыродай і па-за прыродай. Засцерагчы свет ад руйнавання і апусташэння здольная духоўна гарманічная асоба — чалавек, які шануе свой край, дом, зямлю, родную мову, сям'ю, адчувае прыгожае, глыбокую еднасць з Богам і космасам. Выхаваць такога чалавека і заклікана творчасць Якуба Коласа, і найперш тыя яе старонкі, якія прысвечаны роднай прыродзе, паколькі там мы знаходзім яркае ўвасабленне ідэалу экалагічнай гармоніі паміж чалавекам і навакольным светам — ідэалу, які здольны наблізіць нас да экалагічнай культуры будучыні. 

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!