Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Аляксей Дудараў - Радавыя

Кнопка отправить на печать

   Веданне сцэны, яе законаў, спецыфікі і ўмоўнасці, майстэрства стварэння сцэнічнай ілюзіі дапамаглі Аляксею Дудараву надаць п'есе высокую ступень жыццёвай верагоднасці.
   Значнае месца ў творы займае перадгісторыя кожнага персанажа. Яны распавядаюць пра паваротны, драматычны момант уласнага жыцця, і выяўляецца, што паміж дзеючымі асобамі няма ніводнага, хто б меў хаця б адносна шчаслівы лёс. Кожнага абяздоліла вайна.
Вайна паўстае ў п'есе як сусветная, агульналюдская бяда. Найбольш уражваюць не вонкавыя прыкметы трагізму (гібель большасці персанажаў), а "ўнутраныя" - тыя, што выяўляюцца праз дыялогі, праз споведзі "радавых". Пры гэтым з рэалістычнай адкрытасцю даводзіцца наступная думка: трагізм вайны для яе ўдзельнікаў заключаецца не толькі ў небяспецы быць параненым, забітым, страціць родных, сяброў, каханых, але і ў жорсткім вайсковым абавязку, які прымушае забіваць іншых.
   Пачынаючы ад эпохі "Слова пра паход Ігаравы", пісьменнікі параўноўвалі дзеянні чалавека на вайне з працай; нашаму часу належыць метафара "пралетарый вайны". Ёсць рэчы, да якіх чалавек з нармальнай псіхікай ніколі не зможа прызвычаіцца: напрыклад, забойства, хай сабе і ў экстрэмальных варунках вайны. Псіхіка гэтага чалавека пачынае неўпрыкмет дэфармавацца.
   Страшней за трагічнасць стратаў выглядае для кожнага з "радавых" небяспека ўласнай духоўнай смерці, што нябачна вісіць над кожным, хто пастаўлены ў жорсткія ўмовы вайны. Без згладжвання вострых вуглоў, без прыхарошвання раскрываюцца раны чалавечай душы. "Пуста ў маім сэрцы", -- прызнаецца перад сваім сумленнем Дзерваед.
   Радавы Бушцец адвык ад звычайных чалавечых пачуццяў:
   "С а л я н і к. Ужо і плакаць не можаш?..
   Б у ш ц е ц. Чым плакаць?! Калі б па адной слязінцы на кожную смерць, на ўсё, што бачыў, ды я б па кропельцы распляскаўся ад Ржэва да Германіі...
   С а л я н і к. Цяжка табе будзе... Калі ўсё высахла..."
   Не можа Бушцец і шкадаваць, праяўляць літасць. "Ва ўсіх нас душы выхаладзіла... Не хутка сагрэемся", - дадае старшына Дугін. І гэта не проста рытарычная фігура, не квяцістая метафара.
   У п'есе Дударава перад намі паўстаюць людзі з жывымі душамі і людзі са спаленымі душамі - тыя, хто, навучыўшыся ваяваць, развучыліся жыць. Бушцец быў, якім быў, і драматург хоча, каб боль гэтага скалечанага вайной лёсу адгукнуўся ў нашых сэрцах.
   Аляксей Дудараў гаворыць пра подзвіг іншага кшталту -здольнасць застацца чалавекам нават у крывавых абставінах вайны. "Людзі з жывымі душамі" - гэта тыя, хто можа насуперак абставінам захаваць у сабе здольнасць да літасці, шкадавання.
   "Ты мне блізкі чалавек... Брат. Але азвярэць, стаць такімі, як яны (ворагі) я табе не дам! Чуеш? Яшчэ што-небудзь... я цябе без трыбунала... Сам... Усёк?" - звяртаецца Дугін да Бушцеца, які блізкі да страты элементарнай чалавечнасці. Для яго забойства стала як бы звычайнай ваеннай справай.
   Рысы чалавечнасці захавалі ў сабе Дугін, Адуванчык. Адметнай выглядае пазіцыя Саляніка, шчырага верніка, які хадзіў на небяспечныя аперацыі разам з астатнімі, рызыкаваў уласным жыццём, але ні разу не стрэліў па ворагу. Ён кіруецца хрысціянскім запаветам "Не забі". Але ў яго таварышаў гэта выклікае рэзка адмоўную, варожую рэакцыю. Яны лічаць, што Салянік перакладае брудную справу вайны на плечы іншых.

   "Радавыя" жывуць па жорсткіх правілах вайны, адзін Салянік - па адвечных законах дабра і міласэрнасці. І гэта адна з супярэчнасцей, складаных этычных сітуацый, спароджаных вайной, якую немагчыма вырашыць адназначна. Ці вінаваты Салянік? Калі і так, дык ён спаўна выкупіў віну перад саслужыўцамі сваёй гібеллю.
   Вайна аддаляе, а часам і цалкам адбірае ў чалавека магчымасць спраўдзіць сваё прызначэнне, памнажае духоўную пустэчу - хваробу чалавечага "я". "Радавыя" ў Аляксея Дударава - адначасова і пераможцы, якія прынеслі сваёй зямлі мір, але і вінаватыя перад сваім чалавечым прызначэннем.
   Востра ставіцца пытанне пра цану перамогі. У споведзі "радавых" ёсць моманты пакаяння. Драматург строга судзіць сваіх персанажаў. Але ў дачыненні да жаночых вобразаў ён больш памяркоўны. Жанчына ў творах, прысвечаных ваеннай тэме паўстае як сімвалічны вобраз, звязаны з маральнай ацэнкай паводзін людзей на вайне. У п'есе "Радавыя" ўчынкі жанчын не заўсёды бездакорныя. Жонка Дугіна, медсястра Ліда, жонка Бушцеца - кожная з іх дзеліцца балючым успамінам, сваёй бядой, якая можа падацца віной. Аднак ні аўтар, ні персанажы не асуджаюць іх. Суд творыцца над мужчынамі; удзел жанчын у вайне - цяжкі груз на мужчынскім сумленні.
   Жаночыя вобразы ўвасабляюць у п'есе драму няспраўджанага мацярынства. Гіне медсястра Ліда; не здзяйсняецца яе мара - злучыць свой лёс з Адуванчыкам, стаць маці. Мужчыны яшчэ не ўсвядомілі як след чалавечую віну за войны і кровапраліцце. Яны ўжо адчуваюць трагедыю ўдзелу жанчын у вайне іадпаведна сваю віну менавіта перад імі.
   Аляксей Дудараў не адкрывае ў ваенных рэаліях штосьці невядомае ў літаратуры або гісторыі. Ён спрабуе падысці да падзей другой сусветнай вайны з пазіцыі агульналюдскіх, хрысціянскіх каштоўнасцей; высвечвае этычную неадназначнасць, складанасць нават у тых рэчах, якія нядаўна ўспрымаліся як неаспрэчныя. Простыя ісціны дабра, гуманізму не губляюць сваёй значнасці ў заблытаных абставінах XX стагоддзя, хаця шлях да іх аднаўлення надзвычай пакручасты. Да гэтай высновы прыходзіць і крытык Галіна Сачанка ў каментарыі да п'есы: "Можна развянчаць чужыя ідалы, выкрываючы злачынствы тых, хто ўзводзіў іх на п'едэстал. Значна цяжэй узрасціць і высакародна сцвердзіць гуманістычны ідэал. Разбураць лягчэй, чым ствараць".

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!