Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Начныя шорахі

   Ноччу мне прысніўся страшны сон. Быццам ішоў я вуліцай сваёй роднай вёскі на Магілёўшчыне. Нечакана з вулачкі выбег з налітымі крывёю вачыма раз’юшаны саўгасны бугай Баўтун. Ён злосна раўнуў на ўсю вуліцу, падхапіў мяне на свае магутныя рогі і прыціснуў да плота. Я ўскрыкнуў ад жаху... і прачнуўся. У палатцы было цёмна і ціха. Але ў баку, адчуваю, і сапраўды нешта баліць. Я абмацаў сваю пасцель і выявіў сучок, які вытаркнуўся з сена.
   Спаць болей не хацелася. Я адхінуў полаг палаткі і стаў слухаць начную цішыню.
   Жнівеньская ноч...
   Лугавое паветра густа настоена гаркаватым пахам сагрэтага ў стагах сена.
   Ад ракі пацягнула свежасцю. У палатцы соладка запахла спелай грэчкай, духмянымі антонаўскімі яблыкамі, прэллю грыбоў. Быццам нехта нябачны ў змроку адкаркоўваў вялізныя флаконы з разнастайнымі духамі.
   Доўга ляжаў я, удыхаючы на поўныя грудзі ўсё гэта багацце летніх пахаў. Але вось нечакана каля палаткі пачуўся нейкі асцярожны шоргат. Я прыслухаўся. Нехта хадзіў у начной цішыні. Пахадзіў, пашамацеў травою і змоўк. «Відаць, зайчаня з кармёжкі, – падумаў я. – Альбо рыжая кумка на мышэй палявала».
   Зноў стала ціха. Ад начной свежасці палатка напялася, быццам барабан. Буйныя кроплі расы, якія час ад часу падалі з бяроз на вільготную палатку, уяўляліся ўдарамі кінутых камянёў.
   Дзесьці за ракою ў старыцы спуджана ўскрыкнула качка. На яе трывожны голас азваліся іншыя птушкі. Пакракалі, пакракалі і супакоіліся. Потым у затоцы ўдарыла моцная рыбіна, глуха бразнуў дзесьці лодачны ланцуг.
   Хрыпла прагудзеў буксір. Доўга ён тарахцеў, пятляючы па звілінах ракі, перш чым параўняўся з палаткам. Вось ён асвяціў яркім снопам святла бераг, выхапіўшы з цемры стог сена з кустом лазы. Нарэшце прамінуў палатку і таропка пашыбаваў у бок раённага гарадка.
   Ранкам я выйшаў з палаткі. Сонца яшчэ толькі ўзышло, лашчучы сваімі залатымі промнямі макаўкі лесу, што стаяў удалечыні на пагорку. Над ракою белай пялёнкай слаўся густы туман. Пахла сырым аерам.
   Паволі абуджалася вёска: гучна стукалі засаўкі ў хлявах, натужліва рыпелі цяжкія вароты, мыкала скаціна, якую выганялі ў поле, чуліся гучныя воклічы пастуха.
   Я ўспомніў аб начным шоргаце каля палаткі і пачаў аглядаць зямлю. На шэрай ад расы траве выразна быў бачны зялёны ланцужок слядоў, якія віліся вакол палаткі. Выкінутая вечарам газета была парвана, загорнутыя ў ёй рэшткі ежы з’едзены. Роўны ланцужок слядоў цягнуўся да лазовага зарасніку каля ракі. «Рыжая кумка пагаспадарыла», – вырашыў я і накіраваўся з вудамі да ракі.
   Вяртаюся да палаткі і ў здзіўленні спыняюся: міска перавернута. Уся мая рыба валяецца на траве.
   Хутка я спахапіўся, што няма шчупака.
   Хто ж гэта зноў паразбойнічаў тут?!
   Я абышоў вакол палаткі і ўбачыў знаёмыя сляды на траве.
   Міжволі ўспомніліся начныя шорахі.
   Я сабраў уцалелую рыбу, старанна перамыў яе, паклаў у кацялок з вадою і павесіў на рагулькі.
   Неўзабаве ад цяпла ў неба паволі папоўз сіні струмень празрыстага дыму. У ранішнім паветры тонка запахла гаркаватасцю сухіх лазовых галінак і распаранай зямлёю.
   З галавы ніяк не выходзіла думка пра невядомага злодзея, які так нахабна сцягнуў шчупака.
   У апошнія дні ён стаў наведвацца па некалькі разоў у суткі. Ранкам і вечарам я аб гэтым даведваўся па слядах на роснай траве, а ўдзень – на падабраных рэштках ежы. Звярок, відаць, сачыў аднекуль з хмызняку за кожным маім крокам. Бо варта мне было што-небудзь пакінуць не там, дзе трэба, як яно тут жа бясследна знікала. Сцягнуў паўбуханкі чорнага хлеба. У другі раз з’еў вараную бульбу ў кацялку. Потым знікла размаляваная драўляная лыжка.
   Калі ж невядомы злодзей аднойчы забраўся ў палатку і парваў торбу з крупамі, мае цярпенне нарэшце лопнула. Трэба было нешта неадкладна рабіць.
   I я вырашыў правучыць малога праныру.
   Вярнуўшыся надвячоркам з ракі, я выбраў добрага шчупака і падвесіў яго на куст лазы, непадалёк ад палаткі. Зрабіў я гэта з такім разлікам, каб звярок не змог дацягнуцца да рыбіны.
   Калі сцямнела, я, седзячы каля цяпла, чуў асцярожны шорах у хмызняку. Звярок шастаў у змроку, спыняўся, цяжка ўздыхаў, дробненька стукаў зубамі. Ён, відаць, добра чуў пах рыбіны на кусце і духмяны водар юшкі, якая гатавалася ў кацялку над цяплом.
   Я павячэраў і залёг у палатцы.
   Вечар выдаўся надзвычай цёплы, ціхі. Месяц, які высока стаяў у чорным небе, мяккім святлом заліваў луг.
   З палаткі мне добра быў відзён куст са шчупаком на ім. Хоць я ляжаў ціха, звярок усё ж не адважваўся выйсці са свайго сховішча. Але хадзіў ён, было чуваць, ужо значна бліжэй, чым раней.
   Нечакана, разарваўшы вячэрнюю цішыню, заіграў гармонік у бліжняй вёсцы. Пачулася звонкая дзявочая частушка.
   Я заслухаўся і зусім забыўся, што трэба пільна сачыць за злодзеем у хмызняку. Калі ж, нарэшце, зірнуў на залітую матавым святлом палянку, то ўбачыў пад кустом звярка. Куртаценькі такі, ростам з невялічкага дваровага сабачку, пушысты хвосцік, тупая пыска. Вось яно што! Дык гэта ж ніякая не лісіца, як я меркаваў, а янот!..
   Што ёй толькі не вырабляў, спрабуючы дастаць рыбіну. Падскокваў угору, станавіўся на заднія ногі і, нібы той цыркавы сабачка, слупком хадзіў па зямлі. Але ўсё дарэмна: дастаць смачны кавалак ніяк яму не ўдавалася.
   Нарэшце ён кінуўся на зямлю і тоненька, так што міжволі зашчымела ў мяне на душы, жаласліва заскавытаў.
   – Ну як, будзеш яшчэ крадзяжом займацца? – строга спытаў я, асвяціўшы злодзея яркім святлом кішэннага ліхтарыка. Янот спужана ўсхапіўся і імгненна знік у хмызняку.
   Пасля гэтага выпадку янот больш да мяне не наведваўся.