Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Георгій Марчук - Шчупак

Увага!!! Поўны змест

   Жыў-быў адзін Шчупак. Як і падабае разбойніку, жыў скрытна, без радні і без сяброў. Бо з дзяцінства лічыў так: жыць у адзіноце лягчэй – не трэба ні з кім ежай дзяліцца. Сядзі сабе ціхенька адзін, плёскату менш, цяжэй рыбакам угледзець, злавіць. Шчупак нікога не слухаў і любіў толькі сябе. Нават ад маці сваёй уцёк# так і не даведаўшыся ў яе толкам, як Ярша адолець. Ёрш, маючы на спіне вострыя калючкі, разгульвае па Затоцы, не баючыся новага ворага – маладога і жвавага Шчупака. Не падабаецца яму гэты свавольны і смелы Ёрш, ды што рабіць, баіцца яго крануць, не чапае. Ежы хапала яму і без Ярша. Праўда, Ёрш трапіўся паганы. Не мінаў спакойна Шчупака, каб не пажартаваць над ім, каб не папярэдзіць астатніх рыб аб небяспецы. Толькі Ёрш і мог дазволіць сабе адкрыта ў вочы сказаць Шчупаку, што ён сілком захапіў іх Затоку-рэчку і дзейнічае тут беззаконна, як жорсткі і ненажэрны варвар. Нікому не дае спакою. Шчупак і тут змоўчаў. Думаў: «Няхай пацешыцца малеча. Ад яго слоў вага яго не ўбавіцца і апетыт не паменшыцца». А трэба сказаць, на новым месцы Шчупак рос, як цеста на дражджах. Еў не ў сябе. Не жыццё, хваліўся Яршу, а раскоша. І што ўдала: усё пад носам, не трэба праплываць сотні метраў у пошуках ежы, не абавязкова, як шалёнаму, шнырыць з рэчкі ў Затоку і назад у рэчку.
   – О-ге-ге! – ганарыўся задаволены Шчупак. – Няхай астатнія зайздросцяць майму царству. Ем колькі хачу, сплю колькі хачу. Рай, а не жыццё.
   Наведалася неяк на святы да яго старая маці, папярэдзіла, каб Шчупак не спаў на адным месцы, а ўвесь час рухаўся, гнаў ваду з рэчкі ў Затон, целам пясок рассейваў, каб не збіраўся ён, не заносіў Затоку. Толькі
   Шчупак і слухаць не хацеў, прагнаў старую маці. Цяпер Шчупак нікуды наогул не плыў, толькі разяўляў сваю ненажэрную пашчу. А ўсё чаму? Хітра выбраў сабе месца пасярэдзіне Затокі, якая з двух бакоў была звязана з галоўным рэчышчам ракі. Розныя рыбкі, не падазраючы нічога, любілі падарожнічаць па ціхай цёплай Затоцы. Тут ён іх і падпільноўваў. Мінулі веснавыя дажджы, наступіла лета, на рэдкасць сухое і спякотнае. Пачала рыба пакідаць Затоку, шукаць ратунку ў глыбокай і чыстай вадзе вялікай ракі. Не нарадуецца Шчупак на сваё багацце. Столькі ежы ў яго яшчэ ніколі не было, толькі паспявай адкрываць пашчу. Таўшчэзны зрабіўся, як цэбар, доўгі, як піла. А суша на зямлі не праходзіць, не супакойваюцца вятры-сухавеі, пячэ без стомы сонейка. Вось ужо і вады ў Затоцы паменшала. Прачнуўся неяк ад доўгага салодкага сну Шчупак, дакрануўся жыватом сваім вялізным да дна і занепакоіўся, пытае ў Ярша:
   – Што здарылася, Ёрш, чаму рыба не плыве?
   – Адкуль ёй плысці, ненажэрныя твае сківіцы? Там перасохла з аднаго боку Затока.
   – А... – супакоіўся Шчупак, – я сыты, магу і пачакаць, пакуль дажджы пойдуць ды зноў Затоку вадой напоўняць.
   І Шчупак спакойна заснуў. Мінаў час, а вады не прыбывала. Зноў прачнуўся Шчупак, толькі на гэты раз ужо ад голаду, невыноснага і страшэннага голаду. Хоць вый. Высунуў ён галаву з водарасцей, чакае. Гадзіну сядзіць нерухома, другую, трэцюю. Аж ніхто не трапляецца, бы вымерла ўся Затока. Толькі Ёрш калючы вочы муліць. І так Шчупак раптам узненавідзеў гэтага вяртлявага, вольнага Ярша, так яму захацелася ўмомант яго з’есці. Ледзь дыхаючы, высунуў ён з цяжкасцю сваё агромністае цела на сярэдзіну Затокі і кажа:
   – Ты што тут, калючая зараза, мне ўсіх рыб паразганяў, га? Дык ведай, не мінуць табе пагібелі. Плыві сюды, буду есці цябе, мярзотніка. Бач, смаркач, у маім царстве як вольна разгульвае. Ты што думаеш, так жыць без жаху ў вачах? Гэта непарадак. І Шчупак ўжо разявіў сваю галодную пашчу на няшчаснага маленькага Ярша.
   – Пачакай, – кажа Ёрш, – не чапай. Калі ты адпусціш мяне, я падкажу, як уратавацца. Толькі абяцай, што адпусціш.
   – Абяцаю, абяцаю. Кажы хутчэй як, бо не сцярплю і праглыну цябе, – прыспешваў Шчупак Ярша.
   – Табе трэба неадкладна развярнуцца і выплысці з Затокі ў раку.
   – Чаму? – не разумеў Шчупак.
   – Бо калі перасохне Затока і з другога боку, табе тут аднаму аніяк не ўратавацца. Альбо рыбакі зловяць, альбо памрэш галоднай смерцю.
   Але ж Шчупак і не надта прыслухоўваўся да разумных слоў Ярша. Бо дзе тут было, каб мудры Шчупак ды слухаўся нейкага там Ярша. Цяпер ён ведаў выйсце, але ж па-ранейшаму быў галодны, а Ёрш па-ранейшаму быў так блізка. Вось толькі цяпер Шчупак і ўспомніў сваю маці, якую прагнаў і ў якой так і не давучыўся. Ад злосці Шчупак ледзь не заплакаў. ,Ён упарта намагаўся нешта ўспомніць, ды так і не ўспомніў: як весці паляванне на Яршоў, каб не ўкалоцца яго калючкамі. Ці з хваста, ці з галавы – аніяк не мог ўцяміць. Але ж голад розуму не таварыш, голад сумленнаму слову – не радня. Падпусціў знарок Шчупак Ярша бліжэй і ўхапіў яго вострымі зубамі. Толькі і Ёрш нораў Шчупака добра вывучыў, паспеў усё ж выпусціць свае выратавальныя калючкі. Папярхнуўся, падавіўся Шчупак і выкінуў Ярша хутчэй з рота. А той, вяртлявы, бокам, бокам мінуў Шчупака дый уцёк у раку.
   Застаўся галодны Шчупак на ўсю мелкаводную Затоку адзін. Голад не адступае, злуецца Шчупак, б’ецца хвастом аб пясчаны бераг. Вырашыў, каб голад прытупіць, вады напіцца. Нажлукціўся, напоўніў свой жывот-цэбар вадою і крыху супакоіўся. Дзень праходзіць, ноч мінае, пра будучыню Шчупак і не думае, але ж голад неадступны зноў апаноўвае. Бачыць Шчупак – і сапраўды выйсця няма, трэба прыслухацца да парады Ярша, забыцца на свой гонар. Толькі, значыцца, пачаў ён свой хвост убок адносіць, аж бачыць – у пясчаны бераг хвост упіраецца. Тады хапіўся ён, адкінуў хвост на другі бок – і там бераг. Сонца ды пясок утварылі з глыбокай і шырокай калісьці Затокі невялічкі, вузенькі ды мелкі ручай. Аніяк метровай рыбіне не развярнуцца ў ім, не выплысці да ракі. Зразумеў ненажэрны Шчупак сваю блізкую пагібель і давай хвастом ваду каламуціць, плюхацца ў злосці і адчаі. На той час вясковыя бабы ішлі на папас кароў даіць. Угледзелі яны вялізную рыбіну дый бух ёй вядром па галаве. Тут Шчупаку і канец прыйшоў.