Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Змітрок Бядуля - Умарыўся

Кнопка отправить на печать

Увага!!! Поўны змест

    – Умарыўся...
   Гэта ён скарэй падумаў, чымся выгаварыў.
   – Умарыўся...
   Кожная частка яго змучанага працаю цела паўтарала гэтае слова. Досыць было глянуць на яго мутныя, затуманеныя вочы, на яго сагнутую, як бы папалам перабітую паясніцу, на яго павольныя рухі; досыць было пачуць яго цяжкія стогны – і кожны мог здагадацца, што чалавек умарыўся.
   – Умарыўся...
   Тут ужо яму самому здавалася, што крыкнуў на ўсё поле. Ён выгаварыў гэтае слова глуха, хрыпла, хворым, старэчым голасам...
   Закашляў і, глыбей урэзаўшыся сахой у зямлю, спыніў каня.
   Сам адышоў на мяжу, сеў на крушні, зірнуў на вялікі абшар перад сабою і задумаўся.
   Сядзеў доўга.
   – Годзе! – сказаў ён самому сабе, – няма чаго валаводы валаводзіць, магу сказаць – годзе! Выгадаваў дзяцей, дачок усіх добра замуж павыдаваў, сыны – гаспадары рупныя і баяцца мяне яшчэ цяперака, як дзеці малыя! Ой, трымаў я іх дагэтуль у сваіх абцугах! Ой, кіраваў я гаспадаркай! Няма чаго валаводы валаводзіць, быў хлеб, было і да хлеба...
   Стары аглянуўся па баках, абцёр рот рукавом і задыміў люлькай.
   – I жалеза іржа з’ядае. I камень не вечны. Адчуваю, што сілы мяне пакідаюць.
   Ён выглядаў, як дуплаваты, струхлелы дуб, які вось-вось зваліцца з вялікім грукатам. Усё ж такі былая сіла яшчэ дае сябе знаць.
   – Прыйдзецца лейцы выпусціць з рук. Няма чаго валаводы валаводзіць; сыны мае – Янук і Міхалка – гарапашныя, абыдуцца і без мяне! Няхай ужо мае старыя косці грэюцца на пяколку ў цяпле! Эт! не грэх ужо мне, старому, над кажухом пазней паляжаць!
   Халодны пот пакрыў яго твар. Рукі павіслі.
   – Няма чаго валаводы валаводзіць! Як толькі пачынаю памятаць сябе, не глуміў я дарэмна хлеб на свеце – гнуў карак, рукі мазоліў... Меншага брата няньчыў, калі маці часу не мела; пасля ў пастухі пайшоў, пасля парабкам служыў. Вось так увесь свой век...
   Ён злосна плюнуў.
   – Цьфу! Згінь ты, люты вораг мой, старасць паганая! Змагаўся я з табою, але ўрэшце паддаюся – годзе!
   Зноў паспакайнеў. Пачаў ціха разважаць:
   – Няхай ужо Янук з Міхалкам самі гаспадараць... Трэ будзе без крыўды падзяліць гаспадарку, а я застануся жыць у старшага – у Янука. Ён такі паслухмяны, спакойны, падатлівы. Але... не! – Буду лепей жыць у малодшага – у Міхалкі. У Янука жонка – ведзьма... Эт! неяк будзе! Няма чаго валаводы валаводзіць!
   Сумна глянуў на каня, што стаяў, апусціўшы ўніз галаву, і падняўся з свайго месца.
   – Як вол да доўбні! Але нічым не паможаш. Не я першы, не я апошні!
   Выпраг каня. Пацягнуўся дахаты.
   Назаўтра ўжо ўся вёска ведала, што стары Габрусь «выпусціў лейцы» і выбіраецца з сынамі ў воласць дзяліць зямлю. Габрусь лічыўся ў цэлай ваколіцы прыкладным, здатным гаспадаром, якога дзеці не толькі баяцца і паважаюць, але і слухаюць, не п’юць і не марнуюць гаспадаркі.
   Янук і Міхалка, пачуўшы ад старога, што ён болей сам працаваць не будзе, скідае з плеч гэты цяжар і дзеліць гаспадарку, зрабіліся яшчэ болей паслухмянымі.
   – I даўно б, татка, так зрабіў! Або-о-о, ці мы самі не справімся! Годзе табе працаваць: мы будзем цябе слухаць, як і дагэтуль!
   Нявесткі на такі самы лад заспявалі.
   У воласці Янук і Міхалка крыху касурыліся адзін на аднаго – вядома ж, пры дзяльбе. Стары Габрусь патрапіў усё ўладзіць як найлепей, і яны здаволеныя прыехалі дахаты. Вымералі вяроўкамі зямлю, паўбівалі калкі, раздзялілі будынкі, і ўсё пайшло, як на мазаных калёсах.
   Ад першага дня пасля дзяльбы стары Габрусь сядзеў на прызбе ды люльку смактаў.
   – Адпачываю! Першы раз за гэтулькі гадоў працы... Ой, як добра! – казаў ён, адчуўшы лёгкасць у касцях.
   – Адпачываю! – тлумачыў ён суседзям.– Няма чаго валаводы валаводзіць, за плячамі сыноў магу цяпер адсапнуцца.
   Але стары Габрусь, усё жыццё прывыкшы тупацца, не мог доўга выседзець без работы: нуда напала.
   – Не, няможна гэтак! – тлумачыў ён сам сабе, – на адпачынак хопіць яшчэ часу! У-у-га-а! У магіле чалавек адпачывае незлічоныя гады... бясконца спіць... Жывому ж чалавеку трэ нешта рабіць... Вядома, не пайду я з сахой навыперадкі з сынамі, не стану пракосы ганяць з імі ў перагонкі, але баранаваць, сена грэбці – гэта рукам маім толькі на здароўе пойдзе!
   I стары Габрусь зноў узяўся за работу. Павесялеў. Павесялелі разам з ім і яго сын Янук з жонкай...
   Як бы там спачатку ні сыпаліся абяцанкі-цацанкі, што па старым бацьку і валасочка ніхто не зачэпіць, што старога бацьку на руках насіць будуць, але ўсё ж такі хутка пачалі скардзіцца: чалавек пальцам аб палец не ўдарыць, а калі што-небудзь робіць, дык як той верабей лапкай...
   – Дармаед! – закралася таемная думка ў сына.
   – Дармаед! – казала нявестка ціхутка па вёсцы. – Стары нічога не робіць, ды есць за пяць маладых!..
   – Няма чаго валаводы валаводзіць, стары ўсё роўна як малы, – падумаў Габрусь, як узяўся за тыя лёгкія работы, што рабіў яшчэ хлапчуком: сена грэбці, баранаваць, вяровачкі віць, трушанку трасці...
   I Габрусь далей давай думаць:
   – Чалавечае жыццё ўсё роўна як адзін паварот каляса: спіца знізу ўзнімаецца ўгару і зноў апускаецца ўніз. I квіта, дзядзька Мікіта. Было – і няма...
 

*

   Далей-болей – і звыкся стары Габрусь са сваім новым становішчам – на «адпачынку» ў сыноў. Прывыклі і дзеці. Яны адчулі, што зрабіліся гаспадарамі. Хоць стары бацька яшчэ працаваў, як умеў, але яны пачалі пазіраць на яго, як па лішняга. Габрусь яшчэ пробаваў так-сяк адбрыквацца, але скора спазнаў, што не туды заехаў...
   Сыны перасталі яго баяцца і паважаць, а нявесткі ў вочы «дармаедам» і «гультаём» называлі...
   Прапала! Гэтак трэба! Відаць, іначай быць не можа!..
   I пачалася шэрая, неспагадная, адзінокая старасць... Габрусь зноў адчуў, што змарыўся...
   Змарылася сэрца старое... Змарыліся думкі... Старога Габруся пачала ўгнятаць незаслужаная крыўда ад дзяцей. Ён слабеў – штодзень болей і болей... Пачаў сам з сабою гаварыць, бурчэць. Злаваўся на ўвесь свет і сам на сябе...
   Сыны адсылалі адзін да аднаго, як шкодную, непатрэбную рэч... перакідваліся ім, як дзіцячай качалкай.
   Колькі разоў прыходзілася яму чуць ад сваіх азвярэлых нявестак: «Чаму стары гэткі жывушчы? Здаецца, пара ўжо на другі бок у дамавіне перавярнуцца...»
   Стары Габрусь толькі трос лысай галавой...
 

*

   Гэтак прайшлі два гады.
   Крыўда ад сваіх хатніх штораз часцей спатыкала старога Габруся...
   – Не магу гэтак! Не магу! – гаварыў ён сам з сабою, – няма чаго валаводы валаводзіць, дажыўся...
 

*

   Усе ў хаце спалі, і ніхто не чуў, як дзед злез з печы, нацягнуў на ногі боты, світку, як насунуў вялікую зрэбную торбу на плечы, узяў кій у рукі, нешта пашаптаў на кут і выйшаў з хаты...
   Будзь шчасліва, хатка мая родная! Кожнае бярвенца тваё хіліла мой крыж уніз... Састарылася ты разам са мной... Цябе яшчэ падправяць, падбудуюць, а мае старыя косці зараз зусім рассыплюцца!
   – Будзь шчасліў, куток мой мілы, дзе жыў я з малых дзён!
   – Бывайце здаровы, неспагадныя дзеткі мае! Я пайду ад вас...
   – Ой, змарыўся тут! Няма чаго валаводы валаводзіць. Мо і сапраўды жыву подаўга, як тая старадрэвіна...
   – Калі гэтак, дык пайду жабраваць... Добрыя людзі будуць карміць, адзяваць і дазволяць хоць на адну ночку галаву старую прытуліць... Затое будзе спакайней на душы. Яны ж людзі чужыя. На іх крыўдзіцца не стану.
   Мутныя слёзы цяклі па яго твары. Ён адвярнуўся ў другі бок і пайшоў камяністай дарогай... Выціраў вочы цвёрдымі касцістымі рукамі, з якіх старадаўнія мазалі і не думалі сысці, да самых касцей уеліся.
   Цемра глынула яго. I ён, як бы ўцякаючы ад ворага, сунуўся далей і далей...
   – Умарыўся!.. Жыццё перажыць – не поле перайсці з сахой...
   Стары Габрусь дабраўся да цёмнага борку і скора схаваўся паміж хваін...

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!