Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Іван Шамякін - Кнігі

Увага!!! Поўны змест

   Была ў Пыхані ў мяне асаблівая радасць – кнігі. Але як я дабраўся да іх? Сям’ю нашу пасялілі ў новым доме з двума ганкамі. У адной палавіне жылі мы. Другая была накшталт клуба, там збіралі аб’ездчыкаў, леснікоў, пажарнікаў, рабочых, якія прачышчалі лес, вывозілі бярвенне і дровы на станцыю.
   Але ўсе яны збіраліся не часта, а пастаянна, удзень і ўвечары, у зальчыку тым сядзеў старшыня рабочага камітэта Цімох Цыкуноў, хлопец, як казалі, з галавой, адукаваны, але інвалід – моцна кульгаў, як бацька мой, паранены парубшчыкамі.
   Праз сцяну чуваць было, як ён рабіў даклады – адукоўваў малапісьменных леснікоў і рабочых. Часам там гучэў смех. Бацька яго, ляснік, жыў тут жа пры лясніцтве, з сястрой Цімоха я хадзіў у школу. Але якое магло быць у нас сяброўства, калі яна вунь дзе – у сёмым класе. Сямікласнікі з Пыхані, з Караліна ў школу і са школы ішлі асобна, не штурхаючыся з намі, малечай, не гуляючы ў снежкі. Я ім зайздросціў – калі сам стану такім? – але не любіў: задавакі!
   Як бы адчуваючы сваю віну, я баяўся Цімоха. Не, баяўся не за сястру яго – па іншай прычыне. Мяне што магнітам цягнула ў палавіну дома за сцяной, дзе размяшчаўся загадкавы рабачкам і якую называлі «клубам лясніцтва».
   Аднойчы, калі там сабраўся мнагалюдны сход, я за спінамі дарослых праціснуўся туды. Цімох угледзеў мяне, здзівіўся:
   – А ты чаго тут?
   – А ён – за бацьку, – пажартаваў ці сказаў сур’ёзна стары Цыкуноў: бацьку майго, крамніка, на сходы такія не запрашалі.
   Не выгналі мяне: «Сядзі».
   Пасля даклада ляснічага Войтава аб новых нормах выпрацоўкі выступіў Цімох, як я зразумеў, з дакладам аб міжнародным становішчы. Але перад выступленнем сваім адчыніў вялікую шафу, каб узяць паперы і газеты. І ў мяне, далібог жа, «разбегліся вочы», як казала маці, і закружылася галава: у шафе – паўнютка кніг, і не абы-якіх – некаторыя з залатымі карашкамі; я ведаў гэтыя кнігі – давала мне Валянціна Андрэеўна такія томікі – Пушкіна, Тургенева...
   І не мог я ў тую ноч доўга заснуць: стаялі перад вачамі кнігі. Як блізка яны – за сцяной! Але як дабрацца да іх? Дзіўна, але я сасніў – як. У першыя ж дні жыцця ў гэтым доме я выявіў, што ў тую другую палавіну – у клуб – ёсць шчыліна, толькі высока – паміж столлю і грубкай, якая пярэдняй палавінай, дзе была топка, грэла нашу хату, а задняй, глухой, ацяпляла клуб.
   На сходзе я выявіў, што казачная шафа стаіць побач з сіняй сцяной грубкі. І я сасніў, як лезу туды. Лазіць я ўмеў: мала было ў абходзе дрэў, на якія я не ўзбіраўся! Штаны ў пэўным месцы «гарэлі», здзіўляючы і засмучаючы маці.
   І вось я выбраў дзень, калі можна залезці. Цімох знаходзіўся на нейкай вучобе. Бацька паехаў у ОРС. Маці намачыла бялізну, пайшла на рэчку. Павел пайшоў у школу. Я не пайшоў – прыкінуўся, што баліць горла.
   Галю адаслаў да суседзяў гуляць. Двухгадовая Таня нічога яшчэ не разумела.
   Падсунуў да грубкі стол, на стол – табурэтку... І шмыгнуў, што вавёрка. З грубкі – на шафу, з шафы – на лаўку.
   Але во бяда – шафа была зачынена. На маё шчасце, на акне ляжалі цвікі, з іх дапамогай я адчыніў няхітры замочак. Але – во дурань! – не падумаў: у што ж забяру кніжкі? А забраць хацелася больш, часта ж не палезеш, з’явіцца Цімох – зловіць злодзея. Трэба было захапіць торбу, у якую клаў і кнігі, і хлеб, калі пасвіў каровы.
   Натаптаў кнігі за пазуху, але, раздзьмуты, як цельная карова, ледзьве ўзлез на шафу, на грубку, саскочыў з грубкі.
   Апынуўшыся дома, у бяспецы, раптам адчуў сябе злодзеем. Ведаў, што кнігі палажу назад. І аднак... Якое гэта пакутлівае, пачварнае пачуццё – адчуваць сябе злодзеем! Хацелася бязлітасна пакараць сябе! І зараз жа пакласці кнігі назад. Але час... хутка вернецца маці. Схаваў кнігі ў каморцы ў мяшок з жытам. Адну – за пазуху. І як толькі прыйшла маці, вырваўся з дому – на горла забыўся, хоць маці дзіўна пагразіла:
   – Глядзі ж, расхварэешся – не прыходзь дадому!
   Але мелася ў мяне месца, дзе я хаваўся ад хатняй працы, ад бацькавай крамы і чытаў, – сушылка, дзе сушылі шышкі, каб з іх высыпаліся зерні. Сушыльшчыкам рабіў стары дзед, цёзка мой – Іван Дзегцяроў. Чалавек неадукаваны – ні чытаць, ні пісаць, але майстра на ўсе рукі. І ён любіў мяне. Я чытаў яму кнігі ўголас. Слухач ён быў незвычайны. Нярэдка з вачэй яго каціліся слёзы, калі ён слухаў штось накшталт «Дуброўскага». І ён не саромеўся іх, слёз сваіх. Смутна ўздыхаў:
   – Не даў мне Бог граматы, усе кнігі перачытаў бы, – не ведаў дзядуля, колькі іх напісана, кніг; я ўжо, бадай, уяўляў, але не расчароўваў старога.
   Казачныя гадзіны, што правёў я ў сушылцы, на ўсё жыццё запомніліся. Цішыня ў люты мароз незвычайная. Гудзе ў топцы агонь, трашчаць бярозавыя і асінавыя паленні. А паветра – ажно густое ад смалістага паху шышак. Жыццятворнае паветра. І мы, два Іваны, стары і малы, сядзім каля замерзлага акенца і жывём незвычайным жыццём – на бязлюдным востраве разам з Рабінзонам і Пятніцам ці абодва плачам над няшчасным лёсам Герасіма з «Муму», і яго шкада, і шчанё.
   Не помню, колькі разоў удалося злазіць мне ў тую запаветную шафу. Няшмат. Можа, разы тры. Але кніг прачытаў многа.
   І вось надышоў канец майму «злачынству». Не горкі – шчаслівы.
   Выбраў неяк хвіліну пад вечар, калі бацькоў не было, а Павел злавіў мяне раней і я мусіў зрабіць яго хаўруснікам: хлопец ён быў верны, вартаўнік надзейны. Залез я знаёмым ходам, выбіраю кнігі пры святле вячэрняга сонца. І раптам – крокі на ганку. Галасы. О, жах! Цімох! І не адзін. Што рабіць? Куды схавацца? Злоўлены злодзей зашываецца ў любую шчыліну. Я не прыдумаў нічога лепшага, як залезці ў шафу, на ніжнюю паліцу, на падшыўкі газет.
   Цімох прыйшоў з сябрам. Распрануліся і селі... гуляць у шахматы. А хто не ведае, якая гэта марудная гульня. Во ўліп, дык уліп!
   Але нягледзячы на страх, ад недахопу паветра я заснуў і, відаць, захрапеў. Прачнуўся-ачухаўся толькі тады, калі мяне, як шчанюка з кануры, выцягнулі з шафы. Здзівіліся хлопцы вельмі, але зарагаталі:
   – Во з’яўленне Хрыста народу!
   Я хлюпнуў носам:
   – Дзядзечка Цімох, я кніжкі ў вас браў. Але, далібог, я іх ставіў назад.
   – Ды як ты лазіў сюды?
   Я паказаў угару:
   – Праз грубку.
   – Ну, цыркач! Праз дзверы не мог зайсці?
   – Думаў, дзецям вы не дасце кніг.
   – Дзівак! Насмяшыў ты нас. Выбірай кнігі – якія хочаш. І выходзь праз дзверы. І заходзь у дзверы.
   Во шчасце! Не думаў, што людзі такія добрыя. За нейкія чатыры месяцы жыцця ў Пыхані я прачытаў шафу кніг. Цэлую шафу. Хіба не шчасце?!