Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Іван Шамякін - Жарабя

Увага!!! Поўны змест

   На Украіне здарыўся голад. Паміралі людзі. Некаторыя ратаваліся тым, што ішлі на поўнач – у больш багатую Беларусь і далей – у Расію, у вялікі горад Ленінград, дзе спадзяваліся знайсці працу.
   Леснічоўка наша стаяла па суседстве, на ўезджаным шляху. Хоць недалёка, кіламетры за тры, праходзіла шаша Чарнігаў – Гомель, людзі ішлі па мяккім і пыльным бальшаку. Прасілі кавалачак хлеба, бульбіну. Мы самі ледзьве не галадалі, але дзецям і старым маці наша нешта давала.
   Ехалі рэдка. Але аднойчы пад’ехалі дзве накрытыя павозкі, у кожную запрэжана па двое нехудых коней, а каля іх – жарабя. Сёлетка. Гарэза. Бегла, падскоквала, напіўшыся каля нашай студні вады.
   Людзі па абліччы не былі падобныя на цыганоў, яны самі гэта сказалі:
   – Мы не цыганы, мы грабары. Шукаем працу. Кажуць, дзесьці каля Гомеля аэрадром ваенны будуюць.
   Адпачылі, пакурылі. Потым старэйшы сярод іх кажа майму бацьку:
   – Ляснік, прадай мяшкі два бульбы. На Украіне купіць не маглі. Ты ж ведаеш. А ў нас галодныя дзеці.
   – Грабар, толькі ж пасадзілі яе, бульбу. Для сябе ці застаўся мяшок які, – сумна сказаў бацька: рады быў бы выручыць добрых людзей, ды няма як.
   Аднак бацька мой быў трохі камерсант, а таму спытаў:
   – А што дасі?
   – Жарабя аддаю.
   У бацькі загарэліся вочы. Ды і ў мяне таксама: ого, атрымаць такі цуд! Бацька часта мяняў коней у цыганоў, але яго амаль кожны раз ашуквалі і падсоўвалі старых і сляпых. Цяпер у нас быў белагрывы і рахманы, маці знарок ездзіла з бацькам у Дабранку на базар, каб не даць яму вымяняць зноў якую нязграбу, бо амаль уся мужчынская праца лажылася на леснічыхіны плечы.
   – Дык што, ляснік, па руках?
   – Ой, Пятро, зноў прагадаем, – сказала маці, але ўжо без рашучасці: жарабя падабалася і ёй.
   Бацька насыпаў два добрыя мяшкі бульбы – не паскупіўся. А засмучаны гаспадар, абняўшы жарабя за шыю, завёў яго ў наш закіданы бярвеннямі двор.
   Калі фурманкі рушылі, жарабя вельмі жаласліва ржала, так, што наша малая сястра Галя заплакала. Але ж яна і прапанавала:
   – Назавём яго Беланожка.
   – Чаму Беланожка?
   – А глядзі, якая ў яго пярэдняя нага: ад капыта да калена белая. Конь у нас белагрывы. Ён – беланогі.
   На словах мы з Паўлам не згадзіліся: будзе малая ўказваць нам, вучоным – я канчаў чацвёрты клас. Але сваёй клічкі мы адразу не прыдумалі, а маці пачала клікаць жарабя: Беланогі, Беланогі. Так і прыжылася гэтая клічка – Беланогі.
   Пасвіць яго, гуляць з ім была радасць, ахвотна ішлі і я, і Павел. Хутка ён так падрос, што мы садзіліся на яго вярхом і гарцавалі з драўлянымі шаблямі, як сапраўдныя ваенныя коннікі.
   Ішло цяжкое лета. Дайшло да таго, што на ўзбочыне дарогі мы знаходзілі мёртвых людзей. Прыязджалі з вёскі, з сельсавета, забіралі нябожчыкаў. Хіба ў такім жыцці было да радасці? Ды і сям’я наша ледзьве не галадала, добра, што ўвялі картачкі, і бацька часам прыносіў з лаўкі лясніцтва буханку хлеба, фунт пшана. Ды цыбуля на гародзе падрастала.
   І вось аднойчы бацька з глыбокім смуткам сказаў:
   – Зарэжам жарабя. Трэба падтрымацца нечым. Сенакос надыходзіць. Я касу не пацягну, ты і хлопцы – граблі.
   Маці войкнула, як абамлела, села на лаўку, пляснула далонямі.
   – Пятро! Што гэта ты кажаш! Каніну есці? Ды ў рот не вазьму!
   – І я не вазьму, – падтрымаў маці я.
   – І я, – сказаў Павел.
   А Галя заплакала.
   Бацька ўзлаваўся.
   – То і дурні! Быў я на Урале, жыў у татар, еў з імі каніну. І што са мной стала? Пярун мяне забіў?
   – Прадай Баранаву, – сказала маці.
   Баранаў быў наш сусед, ляснік.
   – І ты будзеш лізаць яго грошы? Каму патрэбны цяпер грошы? Што за іх купіш?
   – Не за грошы. Беланогі вельмі Панасу падабаецца. Якога б каня з яго выгадаваў, не раз казаў. Можна ўгаварыць яго памяняць на бычка. Ён згодзіцца, бо бычок маленькі.
   – Сабе ва ўбытак?
   – Але ж цяляціну будзем усе есці. І ў сенакос, і ў жніво.
   Не адразу ўгаварыў бацька суседа пайсці на такі абмен. Хутчэй маці ўгаварыла, бо сказала, калі ён прыехаў да нас:
   – Пятро жарабя хоча рэзаць. І каніну есці.
   Мы, малыя, і цялушачку шкадавалі, але мы ўжо выраслі сялянамі і неаднойчы бачылі, як рэзалі свіней, цялят.
   Перайшоў Беланогі да другога гаспадара, але двойчы ўцякаў ад яго за тры вярсты праз лес – у свой двор. Гэта кранала нас. Мы з Паўлам не раз хадзілі наведваць Беланогага, і ён радаваўся нам, лашчыўся, цёрся пысай аб нашы плечы, рукі.
   Баранаў лаяў нас:
   – Чорт вас носіць! Каб вы не хадзілі, ён хутчэй адвык бы.
   Але мы зрэдку наведваліся і тады, калі Беланогі стаў дарослым канём і яго запрагалі ў воз, плуг, барану.
   Змучаны працай, ён стаў абыякавы да нас, а мы яго любілі – гарэзлівае жарабя любілі, радаваліся, што пярэчаннем бацьку – «Не будзем есці!» – выратавалі яму жыццё.
   Так прыемна зрабіць добрую справу!