Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Яраслаў Пархута - Лесавічок

(урыўкі)


   На палянцы, у старым пяньку-церамку, жыў Лесавічок. Не абы які Лесавічок. Ён умеў казкі складаць!
   Уведала пра гэта Сарока і навіну па ўсім лесе разнесла. Збегліся на палянку і старыя, і малыя. Шашок прапанаваў:
   – Пакуль Лесавічок адпачывае, выкрадзем у яго казкі і прачытаем!
   Выкрасці то выкраў, а разабраць, што на кляновых лістках напісана, не змог.
   I Крот акуляры дома пакінуў. I Сава яшчэ вочы не прадрала. Выручыў Вожык. Ён прысеў пад елачкай, узяў верхні лісток і пачаў чытаць:


 Казка пятая - Шалястунчыкі

   У суседняй пушчы жылі Мядзведзь з Мядзведзіхай. У іх быў сынок-пестунок, якога Мішкам звалі. Здаецца, нічога сабе пестунок, а вечна хадзіў пануры. Сонца свеціць, аблачыны бягуць па небе, ветрык у лістоце гуляе, а ён – крывіцца. Птахі пяюць, матылі пырхаюць, пчолы над кветкамі шчыруюць, а ён – крывіцца. Усё Мішку не так, усё не гэтак.
   Але найболей не любіў ён заданні дамашнія рабіць. Два словы, як кажуць, звязаць ленаваўся. Вернецца, бывала, з лясное школы, за стол у сваім берлагу сядзе, а не чытаецца яму, не пішацца.
   Аднойчы сядзеў вось гэтак Мішка за сталом, сядзеў і раптам заснуў. I прысніўся яму незвычайны сон. Быццам ва ўсім, што з ім адбываецца, вінаватыя шалястунчыкі – вясёлыя чалавечкі, што пад лісцем на дрэвах жывуць. Быццам яны знарок гушкаюцца на галінках, шалясцяць, думаць яму перашкаджаюць. Не вытрымаў Мішка, выскачыў з берлагу, узабраўся на дуб, што паблізу стаяў, і давай страсаць шалястунчыкаў, давай страсаць. Шалястунчыкі напалохаліся і на лістках, як на парашуціках, паспускаліся на зямлю ды ў суседнюю дуброву перабеглі.
   Вярнуўся Мішка ў бярлог, зноў сеў за дамашняе заданне. Але яшчэ большая лянота апанавала ім. Наўкол была такая цішыня! Прыціхлі птахі, ветрык стаіўся, матылі зніклі, пчолы перасталі шчыраваць – усе нібы чакаюць, што ў Мішкі на гэты раз атрымаецца.
   А ў яго і на гэты раз нічога не атрымалася.
   Задумаўся Мішка: як жа далей быць? А праз хвіліну ўсё ж здагадаўся, што да чаго: не шалястунчыкі вінаваты, а ён сам! Кінуўся ў дуброву, закрычаў шалястунчыкам:
   – Даруйце! Я быў несправядлівы да вас. Назад перасяляйцеся! Крыўдзіць не буду болей.
   Шалястунчыкі адказалі:
   – Калі ты пакінеш яшчэ і крывіцца, панурыцца ды ленавацца, тады вернемся. А так і не ўпрошвай нават!..
   ...Мішка ад нечаканасці прачнуўся.
   Назаўтра нібы і не ён вяртаўся з лясное школы. Сонца свяціла, аблачынкі беглі па небе, ветрык у лістоце гуляў, а Мішка ўсміхаўся ім. Пчолы над кветкамі шчыравалі, матылі пырхалі, птахі спявалі, і Мішка таксама стараўся песеньку запець. Усё яму даспадобы было, усё сэрцу міла!
   I ў той дзень быццам цуд адбыўся: дамашняе заданне ўпершыню выканаў лёгка і хутка.
   Мішка ўзрадаваўся, сказаў сам сабе:
   – Шалястунчыкі дапамаглі!

 Казка сёмая - Пацерка

   Сарока знайшла на дарозе пацерку. Прыгожую – як ранішняя расінка. I сонца ў ёй бачылася, і аблокі, і нават кожнае сарочына пёрка.
   Ухапіла Сарока пацерку і паляцела да ракі – сяброўкам хваліцца. Сяброўкі ўбачылі знаходку – замітусіліся:
   – Ах, якая цудоўная пацерка! – закрычалі яны. – Якая зіхатлівая! Давай падзелім. Каб кожнай было хоць па драбочку.
   I пачалі валтузіцца, адна ў адной адбіраць пацерку, каб адшчыкнуць сабе паболей. Валтузіліся, валтузіліся, пакуль не ўкацілі пацерку ў раку. А тады паселі на вярбе, пазіраюць у вірок, на дне якога паблісквала пацерка, і бядуюць: як дастаць яе?
   А тут якраз па рачным дне Рак сунецца. Сарокі да яго:
   – Зрабі добрую справу, дастань нашу пацерку. Вунь яна, сярод каменьчыкаў зіхаціць!
   Вырачыў Рак вочы, пакруціў вусамі, заўважыў пацерку, а ўзяць не можа. Работа ж тонкая, ювелірная! А ў яго кляшчоткі, як лапаты.
   – Сваіх клопатаў хапае! – узлаваўся Рак і пасунуўся далей. А тут якраз Бабёр бервяно тралюе. Сарокі да яго:
   – Выручай! Пацерка ў раку ўпала. Рак даставаў – не дастаў. Мо ты, Бабёр, дастанеш?
   Бабёр прыткнуў бервяно да берага, набраў поўныя грудзі паветра і даў нырца. Доўга не было Бабра. А выплыў – высыпаў на бераг прыгаршчы рачнога пяску:
   – Шукайце. Тут яна павінна быць. I пагнаў далей сваё бервяно.
   Перабралі сарокі пясок, а пацеркі не знайшлі. А тут якраз Чапля з броду ляціць. Сарокі да яе:
   – Пацерку з вірка не можам вылавіць. Рак даставаў – не дастаў. Бабёр даставаў – не дастаў. Мо ты, чапля, дастанеш?
   Чапля пастаяла, падумала, увайшла ў ваду і стала дзюбаю шарыць па дне. Шарыла, шарыла, пускала бурбалкі, пускала, а потым выбралася на бераг і кажа:
   – Нічога не выйдзе. Шыя закароткая. – I паляцела ў свой лес.
   Сядзяць на суках сарокі ды адна адну папракаюць за прапажу. А тут якраз Аляпка бяжыць – шэранькая, у белым нагруднічку птушачка. Сарокі да яе:
   – Мелі мы пацерку. Прыгожую, як ранішняя расіна. У ёй свет увесь бачыўся. Ды ў раку наша пацерка ўкацілася. Рак даставаў – не дастаў. Бабёр даставаў – не дастаў. Чапля даставала – не дастала. Мо ты, Аляпка, дастанеш?
   Аляпка як бегла плёсам, так і пабегла, толькі цяпер пад ваду. Крутнулася там, на рачным дне, і гэтак жа хуценька выскачыла назад. У дзюбцы яна трымала пацерку, у якой увесь свет бачыўся. Паклала Аляпка на пясок тую пацерку і кінулася далей.
   А сарокі ўбачылі, што згуба знайшлася, шухнулі на бераг і зноў сталі адна ў адной адбіраць пацерку. Валтузяцца, крычаць. Над ракою такі гармідар паднялі – хоць вушы затыкай.
   Яны і да гэтай пары тую пацерку ніяк падзяліць не могуць.

 

 Казка адзінаццатая - Сараканожка

   Паклікала Страказа ў госці Сараканожку. Тая новую сукню надзела, прычоску модную навяла, самыя прыгожыя завушніцы пачапіла. Выскачыла за весніцы, а суседка Муха пасміхаецца:


– Хіба мода новая
Паяўляецца?
Басанож баляваць
Адпраўляецца!..


   Азірнулася Сараканожка і бачыць: сапраўды, босая! У спешцы абуцца забылася! Крутнулася туды, крутнулася сюды – а чобатаў ні пад лаваю, ні ў запечы, ні пад печчу. Дзеці, гуляючы, расцягнулі! Села на парог, бядуе. А Муха кажа:


– Вунь на ўзлессі два яноты
Шыюць ялавыя боты.
Ты ім нізка пакланіся –
Мо і чобаты шыць узяліся б.


   Пабегла Сараканожка на ўзлессе:


– Яноты-браткі,
Пашыйце чабаткі!..
– Што ты? Што ты? –
адказалі Яноты. –
Мы рады прыняць заказ,
Ды столькі хрому
Не знойдзецца ў нас.
Прасі камароў,
Хай заколюць сорак валоў,
Шкуры здзяруць,
Гарбара наймуць.
I калі гарбар
Вырабіць добры тавар,
То, так і быць,
Згодзімся шыць.


   Сараканожка да камароў:


– А мае вы камарыкі,
Гвоздзікамі тварыкі!
Бядзе-гору пасабіце!
З папасу валоў ганіце.
Клічце да двара
Лепшага гарбара,
Тэрмінова хай вырабіць хрому –
Босай жа не выйдзеш з дому!..


   Камары паспагадалі. У сцельку ледзь не разбіліся, а зрабілі ўсё, што прасіла суседка. I яна зноў пабегла на ўзлессе:
 

– Ах, яноты-браткі,
Шыйце хутчэй чабаткі!
У госці даўно пазнюся –
Заўтра за ўсё разлічуся!


   Яноты прынялі заказ. I хоць на адзін капыл шылі, чобаты атрымаліся як улітыя.
   Узрадавалася Сараканожка, пакруцілася ў абнове перад люстэркам ды бегма да Страказы на паляну.
   А там госці даўно разышліся.
 

Казка трынаццатая - Ластаўчыны дзеткі

   Над акном музычнай школы жылі ластаўкі. Калі іхнія дзеткі былі яшчэ малыя, усё ішло добра. А падраслі – бацькам трывожна стала: малеча пачала рвацца з гнязда і прыслухоўвацца, як вучні спевы ды музыку пасцігаюць. Іншае ластавяня так высунецца з гнязда, што, здаецца, яшчэ хвіліна – і на зямлі апыніцца.
   Надакучыла бацькам пільнаваць ластавянят і вырашылі яны на ўсякі выпадак конскім воласам за ножкі папрывязваць іх. Маўляў, цяпер ніводнае не страціцца.
   Пакуль у школе развучвалі сальфеджыа, яшчэ туды-сюды было. А калі вучні добра спяваць сталі, – ластавянят аніякае валоссе ўтрымаць не магло. Так і рваліся з гнязда, так і рваліся!
   Бацькі нарэшце сказалі:
   – Ляціце! Толькі не абсаромце нас.
   Шухнулі ластавяняты на волю – і адразу сталі насіцца над сялом ды ўмельства сваё паказваць. Шчабечуць на ўсе лады! А здаволяцца – на правады пасядуць. Здалёк глядзеліся, нібы ноты ў спеўніку. Бацькі радаваліся: на карысць навука пайшла!
   А Верабей з Вераб’іхаю ўсумніліся:
   – А ці могуць яны дорэміфасолю зрабіць?! Ластавяняты пераляцелі з провада на провад і паказалі, на што здатныя.
   – Нічога не скажаш! – пахвалілі вераб’і ды кінуліся збіраць сваю сям’ю. Каб даказаць, што і вераб’яняты не лыкам шытыя. Але як ні стараліся тыя, як ні пераляталі з провада на провад, у іх так нічога і не атрымалася – ні дорэміфасолі, ні сольфамірэдо. Яшчэ горай спявалі яны:
   – Чык-чырык! – усё, што маглі вераб’яняты.
   – Бо далекавата ад школы музычнай выхоўваліся, – сказалі Верабей з Вераб’іхаю і вырашылі не адставаць ад ластавак.
   Наступнай вясной, калі ластаўкі яшчэ не вярнуліся з выраю, Верабей з Вераб’іхаю занялі ластаўчына гняздзечка, што над школьным акном пуставала, займелі дзетак і пачалі, не апераных нават, прымушаць слухаць і сальфеджыа, і спевы, і музыку. Але ніводнае з вераб’янят не магло засвоіць тую навуку. Не атрымлівалася нічога, акрамя таго ж: «Чык-чырык!..»
   Прыляцелі ластаўкі, убачылі, што робіцца ў іхняй хатачцы, ды сварыцца на вераб’ёў не сталі, толькі сказалі:
   – Акрамя жадання, трэба яшчэ хоць трошачкі здольнасці мець!..
   I пачалі будаваць сабе новае гняздзечка.
   …Мінулі гады, а вераб’і па сённяшні дзень усё, што могуць, – гэта чырыкаць.

Похожие статьи:

Яраслаў ПархутаЯраслаў Пархута - Птушыны інтэрнат

Яраслаў ПархутаЯраслаў Пархута - Снегавічок

Яраслаў ПархутаЯраслаў Пархута - Апошні гусляр

Яраслаў ПархутаЯраслаў Пархута - Бомжык

Яраслаў ПархутаЯраслаў Пархута - Журавы