Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Уладзімір Ягоўдзік - Статут Вялікага Княства

Увага!!! Поўны змест

   Два з паловаю стагоддзі, з 1589 па 1840 год, на тэрыторыі Беларусі дзейнічаў Статут Вялікага княства Літоўскага. Гэты Збор законаў, напісаны тагачаснаю беларускаю моваю, быў надрукаваны летам 1588 года ў Віленскай друкарні братоў Мамонічаў. Потым з’явіліся пераклады Статута на лацінскую, польскую і рускую мовы. І з таго часу аж да сённяшніх дзён многія адукаваныя людзі захапляюцца яго мудрасцю і дасканаласцю.
   Асабліва значны ўклад у распрацоўку Статута 1588 года зрабіў слаўны сын зямлі беларускай князь Леў Сапега. Менавіта на яго ўласныя сродкі і было ажыццёўлена першае выданне гэтага выдатнага пісьмовага помніка.
   Леў Сапега нарадзіўся ў маёнтку Астроўна на Віцебшчыне. Сямігадовым хлапчуком бацькі прывезлі яго ў Нясвіж і аддалі ў школу, заснаваную пры двары вядомага магната-асветніка Мікалая Радзівіла Чорнага. У радзівілаўскім замку-палацы была надзвычай багатая бібліятэка, дзейнічала друкарня. Якраз тут у 1562 годзе славуты філосаф Сымон Будны разам з аднадумцамі выдаў на беларускай мове «Катэхізіс», што выкарыстоўваўся як падручнік у пачатковых класах. Хутчэй за ўсё па гэтай кнізе і навучыўся чытаць будучы канцлер Вялікага княства.
   Вышэйшую адукацыю Леў Сапега атрымаў у Германіі, у знакамітым Лейпцыгскім універсітэце, дзе найперш спасцігаў складаныя юрыдычныя навукі. Затым малады князь вярнуўся на радзіму. Каб паспяхова бараніцца ад варожых набегаў, Вялікае княства Літоўскае, куды ўваходзіла Беларусь, і Польскае каралеўства ў 1569 годзе аб’ядналіся ў адну дзяржаву – Рэч Паспалітую. Разам з тым абедзве краіны па-ранейшаму заставаліся самастойныя, кожная мела свой урад і асобнае войска.
   Доўгія гады Леў Сапега займаў высокія пасады ў Вялікім княстве Літоўскім, яму даручаліся адказныя перамовы з замежнымі пасламі і ўладарамі. Сам жа князь непахісна верыў у тое, што краіна тады будзе па-сапраўднаму заможнай і магутнай, калі яе грамадзяне пачнуць жыць па разумных законах. На той час ужо існавалі Статуты 1529 і 1566 гадоў. Аднак Леў Сапега не проста іх адрэдагаваў, а дапоўніў шматлікімі новымі артыкуламі, падказанымі самім жыццём. Акрамя таго, напісаў выдатную прадмову, патлумачыў суродзічам: «Мы такі маем скарб у руках, які за аніякія грошы не купіш. Кожны прыстойны чалавек павінен яго ведаць, каб сам сябе стрымліваў, нікога не крыўдзіў, дзейнічаў згодна пісанага права. А калі хтосьці яго пакрыўдзіць, дык ведаў, дзе шукаць абарону і лекі ад крыўды...»
   21 студзеня 1588 года кароль польскі і вялікі князь літоўскі Жыгімонт ІІІ, дзякуючы настойлівасці Льва Сапегі, падпісаў спецыяльную грамату – зацвердзіў новы Збор законаў.
   Трэці Статут Вялікага княства Літоўскага складаецца з 14 раздзелаў, куды ўвайшло 488 артыкулаў. Паводле іх нашы продкі вырашалі розныя спрэчкі, тварылі суд над злачынцамі. Дакумент забараняў чужынцам займаць важныя пасады, набываць ва ўласнасць на Беларусі маёнткі. Былі і такія артыкулы, што баранілі малых дзяцей-сірот, бацькі якіх заўчасна памерлі ці загінулі. Меліся нават асобныя артыкулы пра ахову лясоў, лугоў, дзікай жыўнасці.
   Ёсць у Статуце 1588 года і асобны запіс пра нашу беларускую мову, якая тады называлася рускай ці простай. Гэтыя радкі добра сведчаць, як даражылі нашы прашчуры роднай мовай, як яе шанавалі: «А пісар земскі павінен па-руску літарамі і словамі рускімі ўсе лісты, выпіскі і позвы пісаць, а не іншай мовай і словамі».
   Статут Вялікага княства Літоўскага 1588 года – цудоўны помнік чалавечай думкі, спрадвечнага людскога імкнення зрабіць свет, у якім нам выпала жыць, больш дасканалым і справядлівым.

Похожие статьи:

ПераказыЖыровіцкі абраз Божай Маці

ПераказыСойка

ПераказыНясвіжскі палац

ПераказыСлуцкія паясы

ПераказыЛось