Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Павел Місько - Салодкія карасі

Увага!!! Поўны змест

   У Шушкі вялікі сакрэт. Казаць ці не казаць пра яго сябру Трамбону? Не скажаш – пакрыўдзіцца, прамаўчыш – сам разарвешся на кавалкі. Бо сакрэт як жывы – так і расце недзе ўнутры, нібы на дражджах, перапаўняе ўсяго. Ажно трасуцца рукі, свярбяць вушы, высоўваецца кончык языка. Аднаму бегчы па той сакрэт – сумна. Удвух – шкада дзяліцца.
   Уздыхаў Шушка, пакутаваў, месца сабе не знаходзіў. I рашыўся...
   – Слухай, што я чу-у-у-уў... – Шушка так доўга цягнуў гэтае сваё «у-у-у», нібы вучыўся выць на месяц. – Дзед Патап казаў – карасі ў сажалцы выраслі, у садзе. Іду, кажа, а яны – плюх-плясь, гляджу, а там рыба. Гэта ён сваёй бабе Ганне казаў, а я падслухаў.
   – Мо якая жаба скокнула. Ніхто ж туды малькоў не запускаў, – спакойна сказаў Трамбон.
   – Не пляці абы-што! Ды яны самі заводзяцца, абы вада была! От вазьмі вялікія начоўкі або цэбар, патрымай ваду ўсё лета, паглядзі – а там рыба!
   – Ха-ха-ха! Мо акула? Сам ты пляцеш, – не вытрываў Трамбон.
   – Каб я так жыў! – Шушка пастукаў сабе ў грудзі мурзатым кулачком – Ніхто пра рыбу яшчэ не ведае, ух і хапанём!
   – Давай заўтра раненька, да кароў, скокнем туды, праверым. У мяне вудачка ёсць.
   – Не-е, ты і праўда Трамбон, а не Антон... мяне мо дзесяць вудачак, ну і што? Да заўтрага дзед Патап павылоўлівае. Апярэдзіць трэба! Сёння давай! Зараз жа!
   – Удзень рыба не бярэцца. Дый у школу трэба – праз дзве гадзіны наша змена.
   – Падумаеш, школа... У школу і спазніцца можна. Школа не рыба, у лес не ўцячэ.
   Трамбон зарагатаў з Шушкавай прымаўкі і... згадзіўся.
   Праз колькі хвілін хлапчукі прабіраліся ўжо да калгаснага саду. Па нізовіне, абыходзячы кругам, хаваючыся за кусты прысадаў, каб не заўважыў дзед Патап – вартаўнік.
   – I вудаў набраў, і кош валачэш, – не ўцерпеў Трамбон.
   – А як ты думаў! Пакуль ты будзеш драмаць над адной, я – хап-хап-хап. Трыма вудачкамі – у тры разы больш шанцаў. А не будзе брацца, з кашом залезу. Каб без промаху! Каб не вяртацца з пустымі рукамі! Карасі такія салодзенькія – у-у-у-у... – завыў Шушка, склаўшы губы трубачкай. Заплюшчыў вочы, аблізнуўся.
   – Любіш паесці, а худы, як ражон.
   – Тата кажа, што гэта ў мяне ад прыроды. Каб быць спраўнейшым, больш рухавым. А таўсцялю нікуды не хочацца, ён толькі чэрава пагладжвае. Як ты, напрыклад.
   – Знайшоў таўсцяля. Я нармальны... Ой, ціха!.. Дзяцел вунь, у кустах. А я думаў, што яны толькі ў лесе.
   – Знайшоў дзіва! Хадзем хутчэй, разявіў рот... – Шушка апярэдзіў Трамбона, першы пабег да сажалкі.
   Антон выбраў месцейка між кустоў на беразе, разматаў вудачку, начапіў хлебную гарошынку і закінуў лёску. Чуў, як цераз куст ад яго ўспамінае ўсіх чарцей і блытаецца ў сваіх вудачках Шушка. Нарэшце ў яго гучна свішча вудзільна, пляскае па вадзе. Пасля чуецца і другі свіст, і трэці. Шушка нервова тупае па беразе, папраўляе то адну, то другую вуду, крышыць і кідае ў ваду хлеб.
   – Ты на што ловіш? Таксама на хлеб? – крычыць ён з-за куста. – А паплёўваеш на яго?
   – На хлеб пляваць грэх... Ой, у мяне такія жучкі-бліскучкі... Балет на лёдзе паказваюць.
   – Не будзеш пляваць на насадку, то рыба плюне на цябе, – не сціхае Шушка, і Трамбон не вытрымлівае:
   – Ды памаўчы ты! I не скачы як на вуголлі.
   Але Шушку не сядзелася і не стаялася. Увесь хлеб скрышыў на падкормку, а карасі не хацелі падплываць.
   – Эй, – зноў паціху паклікаў ён Антона. – Ты які хлеб узяў?
   – Белы, – адказаў шэптам Трамбон і зняў маленькага, як два пятакі, карасіка.
   – Ах, ах... А я, дурань, чорны. Чуеш? Кінь мне кавалачак батона!
   Антон перакінуў цераз куст кавалачак.
   – У-у-у, скнара. Гэта ж усяго на раз у рот.
   – Каму? Табе?
   – Рыбе! Што, мо сам утрамбоніў увесь, што шкадуеш даць больш?
   Трамбон нічога не адказаў, ён у гэты час здымаў другога, на паўдалонькі, карасіка.
   – У-у-у, хітранькі, – завыў Шушка. – Выбраў сабе лепшае месца.
   – Хочаш, давай памяняемся.
   – Ага! Я тут прыкарміў, а ты на гатовенькае прыйдзеш.
   – Ну то сядзі і маўчы.
   – Ага! Дык рыба ж не ловіцца... Эх, трэба было лепш на рэчку ісці! Там рыба дык рыба, а тут... пятакі! Праўда, каб лавілася, то... Пятак да пятака, пятак да пятака, глядзіш – і рубель!
   Антон маўчаў, сядзеў нерухома. Рука з вудачкай ажно занямела. Паплавок у яго ківаўся, ківаўся і... зноў коса нырнуў пад ваду.
   – Эй, чуеш? – крыкнуў у гэты час Шушка.
   Трамбон паспяшаўся тузануць вудачку, і рыба сарвалася.
   – Чаго цябе зноў дрэнчыць? – ён ужо раззлаваўся на Шушку.
   – Давай памяняемся месцамі. Толькі дай у прыдачу двух сваіх карасёў. Я ж месца прыкарміў!
   – Каб цябе... Бяры!.. Ідзі!.. Карасі во, у траве.
   Антон падымае вуду, ловіць леваю рукою кручок з нажыўкаю і пераходзіць на месца Шушкі.
   А той згроб свае вудачкі ў прыгаршчы, задраў іх як мага вышэй, каб не ўчапіцца кручкамі за куст. Але ўсё роўна ўчапіўся, пераходзячы: адным кручком за галінку лазы, другім – за свой каўнер. Пакуль адчэпліваўся (давялося скідваць рубашку), пакуль разблытваў лёскі, закідваў вудачкі, Антон аднаго за адным выцягнуў яшчэ двух карасёў – большых, чым тыя два. Шушка так разнерваваўся, што соп, чмыхаў, кідаў на сябра касыя, злосныя позіркі. А Трамбон яшчэ і Цвяліў:
   – Бачыў? Хто мяняе, у таго хамут гуляе. Ух, і карасішчы! Падраслі на тваёй падкормцы.
   Зацяўся Шушка – ні гуку. Але доўга не ўседзеў.
   – Слухай, я ўторкну вудачкі, а сам палезу з кашом. А ты паглядвай і на мае паплаўкі.
   – Няма дурных, – адрэзаў Антон.
   – Дык ты ж усё роўна будзеш сядзець!
   – Сядзець буду, а скакаць туды-сюды не хачу і не буду.
   – Тады хоць адну папільнуй, а я тыя павыцягваю. Во гэтую... Бліжэй да цябе закіну.
   Антон прамаўчаў, толькі губы падціснуў. Шушка вуды павыцягваў, а лёсак не зматаў. Схапіў кош, ірвануў з месца бягом. I раптам як залямантуе! Адна лёска трапіла між пальцамі правай нагі, прашмаргнулася, як травінка, а кручок упіўся паміж вялікім і другім пальцамі.
   – У-у-у, і што сёння за дзень такі! – Шушка, хныкаючы і падвываючы ад болю, паспрабаваў дастаць кручок з нагі. Але нічога не выйшла, і ён зусім расплакаўся.
   – Шурык, ты чаго? – выцягнуў шыю Антон. Потым падышоў да сябра, прысеў на кукішкі, каб лепш разгледзець, што ў яго робіцца на назе. – Ого! Увесь кручок залез, толькі хвосцік відаць.
   Ад гэтых слоў Шушка зароў, як малое дзіця
   – Разрэзваць трэба... Каб была брытва, я б ш-ш-шах – і гатова.
   – Ага! Хірург знайшоўся... Язык сабе шахні! У-у-у, кроў як цурчыць!
   – Шурык, ты пацярпі... Я зараз перакушу лёску, і пойдзеш дадому гак... А бацька дастане. 
   Антон нізенька нахіліўся, нібы хацеў пацалаваць Шушку ў нагу, і перакусіў лёску.
   – А як жа я з такою нагою ў ваду пале-зу-у-у? – ныў Шушка.
   – Ніхто цябе не гоніць у ваду. Пасядзі спакойна, зараз дадому пойдзем.
   – Ага! Я сядзець буду, а ты, хітранькі, лавіць? Пайду хоць яблык нарву. – Шушка падхапіў кош і, кульгаючы, іхкаючы, пакраўся да абсыпанай яблыкамі антонаўкі. Азірнуўся, сказаў сіплым, кволым голасам: – Ты ж пра маю вудачку не забывай! З мае вудачкі – мне будуць!
   Антон нічога не адказаў. Ён глядзеў не на паплаўкі, а на белую-бялюткую чайку. I адкуль яна тут узялася? Трапеча крыламі, вісіць на адным месцы, а дзюбка да вады звернута. Рыбку высочвае... I раптам каменем плюхнула ў ваду, тут жа ўзляцела, трымаючы ў дзюбе маленькага карасіка.
   Уздрыгнуў ад нечаканасці, калі пачуўся мужчынскі голас:
   – Злазь! Злазь, злазь, я табе кажу!
   Пад яблыняю стаяў і пазіраў угору вартаўнік Патап.
   – Памагаеш калгасу яблыкі абіраць? От маладзец... Толькі чаго ты ўспёрся на антонаўку? Гэтым яшчэ пастаяць трэба пару тыдняў... – Патап гаварыў амаль лагодна, голасу не павышаў. – Злез? Не вытрэсвай з-за пазухі, рукамі вымай, а то паб’юцца... Ву-унь скрынкі пад яблынямі, бачыш? Занясеш туды і асцярожна выкладзеш. А вечарам я да бацькі падыду. Трэба ж пахваліць цябе, хай і ён ведае, які сын расце.
   Антон хуценька зматаў вудачкі. Яму было сорамна і няёмка. Дзед Патап і ў яго бок пазіраў і яму збіраўся нешта сказаць. I сказаў:
   – А што, ваш кот састарэў, мышэй не ловіць? Хочаш падкарміць яго драбязою? – і павярнуўся, пайшоў следам за Шушкам да скрынак.
   Сябры сышліся за садам, на паплаўцы. Шушка ішоў, наступаючы на правую пятку і нібы пакручваючыся на ёй. Твар яго крывіўся, як ад кіслай антонаўкі. Кош вісеў у яго за спінаю.
   – Бяры свой сноп, – Антон сунуў яму ў рукі вудачкі.
   Шушка ўзяў іх неахвотна.
   – А рыба? Так і ляжыць мая на беразе?
   – Вось... Цэлы кукан.
   – I гэта ўся мая-я-я?! На маю вудачку столькі налавілася?! – Шушка нават кульгаць перастаў.
   – На тваю, на тваю... – сказаў Антон і адвярнуўся, ляп-ляп – абабіў далоні ад лускі. Гаварыць яму з сябрам не хацелася.


Крыніца: Жаўранкі над полем: апавяданні / Укладальнік А. М. Бадак. – Мінск: Мастацкая літаратура, 2012. – 430 с.