Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Аляксей Пысін - Кавылёк

Раскажу я вам, унукі,
Ды не казку, а быль.
Хто з вас ведае, скажыце,
Што такое кавыль?
Рос калісьці ён усюды
На маўклівай цаліне.
А расказ мой пра вярблюда,
Пра вярблюда на вайне.

Не за дальнімі гарамі,
А бліжэй – па гэты бок –
Папаўняўся на Урале
Запасны гарматны полк.
Кожны дзень у нас вучэнне:
Ваяваць – патрэбна ўменне,
Каб без промаху
Біць па ворагу,
Не паліць дарэмна пораху.
Скажа камандзір: «Выдатна!»,
Калі ты страляеш трапна,
Бранябойным падаб’еш
Танк, што выйдзе на рубеж.
Вельмі дрэнна – недалёт,
Вельмі дрэнна – пералёт,
Падвядзе няўмека фронт.
Падышоў да вартавога
У будзёнаўцы башкір
I пытае нават строга:
– Хто таварыш камандзір?
Вартавы размоў не любіць:
– Тут, дзядуля, не базар:
Ну куды вядзеш вярблюда?
Адыдзі пад ясакар!
Дзед на хлопца наступае:
– Што ж, па-твойму, я шпіён?
Я ў самога, брат, Чапая
Ў бой вадзіў свой эскадрон.
Маю ордэн за геройства,
На мяне ты не крычы.
Цяжка нашым там, на фронце,
Я хачу дапамагчы.
Сам стары я, не вайсковы;
Вось вярблюда аддаю,
Ён вынослівы,

здаровы,

Службу ведае сваю.

Так застаўся з намі
Верблюдок.
Мы яго назвалі
Кавылёк.

У абозе папаўненне,
Ў строй становіцца вярблюд.
Толькі коні ў недаўменні:
Што яму патрэбна тут?
Гарачыцца конь буланы:
– З гэткім горбам ты – у строй?
Дабраволец ці прызваны,
А ці проста па пастой?

Конь пярэсты збоку глянуў:
– Не твая, браток, вярста:
Ані выпраўкі, ні стану,
Ані грывы, ні хваста.

Ты, хітруга, вельмі ласы
На казённыя прыпасы,
На армейскі правіянт,
I, напэўна, сімулянт?

– Доўга будзеце смяяцца?
Што благога вам зрабіў? –
I пачаў вярблюд плявацца
Так, што вочы заляпіў.

Коні голавы схілілі,
Адчуваючы віну:
I чаго не падзялілі, –
Разам пойдуць на вайну.
 

   * * *

То па полі, то па лесе
Эшалон
Бярэ разгон.
I вярблюд таксама едзе,
У вярблюда свой вагон.
Пакідае стэп і лета,
Кавыля сухога звон.
Едзе, едзе без білета –
На вайсковай службе ён.

Ад байцоў яму пашана,
I на станцыі любой, –
А ці позна, а ці рана, –
Усе к яму наперабой:

– Кавылёк, Кавылёк,
Пасмакчы сухарок.

Носяць сена: – Кавылёк,
Гэта твой паёк!
I – з брызентавым вядром:
– Вось вады мы набяром.
– Кавылёк, Кавылёк,
Ну яшчэ адзін глыток...

Едзе, едзе Кавылёк,
Едзе тыдзень, едзе два...
Ой, кавыль-кавылёк,
Горкая трава.
 

   * * *

Паласа прыфрантавая,
Паравоз адпачывае.
Выгружаюцца салдаты,
I спускаюцца па дол
Тапкі, коні і гарматы, –
Войска, войска навакол.
Запрагайся,
Кавылёк,
У гарматны
Перадок.
 

   * * *

У тапках смуглыя танкісты,
Каля гармат
Артылерысты.
На маршы крочыць
Кавылёк,
Гармату цягне
Верблюдок.
Каляіны –
Бы ў пустыні,
Гарады –
Адны руіны.
Дрэвы звалены,
Вёскі спалены.
Толькі прысак
Ды жарства,
Пажаўцела
Ўся трава.
 

   * * *

Вось сустрэча дык сустрэча,
Конь буланы цягне воз.
– Добры вечар!
– Добры вечар!
– Ты, напэўна, вадавоз? –
Здзекліва вярблюд пытае,
Аж губу ён скапыліў:
Не забыта крыўда тая,
Як з яго буланы кпіў.

Дзеці беглі на дарогу,
Ўсе глядзелі як на цуд.
Век не бачылі такога,
Каб сігаў тут сам вярблюд.
Сваё веданне яны
На хаду паказвалі:
– Хто у Афрыцы?
– Сланы.
– А вярблюд?
– У Азіі.

– Ты адкуль?
– З Уральскіх гор.
– А навошта
Носіш горб?
– Горб не лішні на спіне,
Горб патрэбен на вайне,
Горб – мой рэчавы мяшок,
Што набіт па вузялок.
 

   * * *

Размясціліся ў ляску
Пры дарозе-бальшаку.
Самалёт фашысці «рама»
З чорным крыжам на баку.
Кружыць
Над прывалам
Прама,
Выглядае, што ў ляску?
Свіст жалезны,
Немы віск –
Паляцелі
Бомбы
Ўніз.

Нібы ў час землетрасення
Скалыхнуўся наш лясок.
Сосны падаюць з карэннем,
Трэскі,
Гліна
I пясок.

Дзе вярблюд?..
Ён не хаваўся,
Не задаў ён лататы:
Каля кухні затрымаўся
I агледзеў там катлы.
«У вялікім, мусіць, суп,
Ды не густа штосьці круп».

Каля кухні соль стаяла,
Галаву ён – у мяшок.
I – зусім турботы мала,
Што скупы ў байцоў паёк.
Для вярблюда соль – ласунак,
Самы лепшы пачастунак.

I не бачыць, і не чуе,
Як зеніткі рвуць блакіт;
Сам сябе вярблюд частуе,
Наганяе апетыт.
Соль упляжыў бы да дна,
Ды з’явіўся старшына.

Пасля солі Кавылёк
Выпіў цэлы ручаёк.
I выходзіць – дзве бяды:
Ані солі,
Ні вады.
 

   * * *

Ноччу свой рубеж знаходзім,
На пярэдні край выходзім.
За акопамі – равок,
Там застаўся Кавылёк.

Чутна ў цемрадзі густой –
Вартавы гукае:
– Стой!
Устрывожаны салдаты
I – хутчэй за аўтаматы.

– Не страляйце, панікёры, –
Кажа камандзір з дакорам, –
Навастрыце лепей зрок,
Гэта ж наш Кавылёк!

А вярблюд бяжыць з падскокам
Проста на пярэдні край.
Можа, ранены асколкам? –
Паспрабуй тут угадай.
Праз акопы ён сігае,
З відавоку ўжо знікае.

Што здарылася з вярблюдам,
Ад чаго перапалох?
Пад гарэлым чорным дубам
Ён на вожыка прылёг.

Лёг па вострыя іголкі,
А яны ўпіліся ў бок,
Як пякучыя асколкі,
I – ўсхапіўся Кавылёк.

I не чуў ён, як гукалі
Нашы хлопцы наўздагон.
Потым...

немцы напаткалі

I забралі у палон.

– Ты, напэўна, перабежчык,
Уцякаеш ад сваіх?
А магчыма, ты – разведчык?
Гэй, паклічце вартавых.

Афіцэр у акулярах
Даў каманду абшукаць.
Настаўляе свой ліхтарык,
Каб было усё відаць.

Добра зубы палічылі,
Моцна ў вушы патрубілі,
Горб абмацалі старанна –
Можа, рацыя схавана?

– Дзе служыў ты: ў кавалерыі,
Сувязі ці артылерыі?
I якія ёсць гарматы,
Ці падвезены сынарады?
Колькі лыжак у палку,
Колькі супу ў кацялку?

I за тое, што маўчаў,
Біць фашыст яго пачаў.
I выносіцца прысуд:
– Пойдзеш у абоз, вярблюд!
 

   * * *

Можа, тыдзень, можа, болей,
Кавылёк ужо ў няволі.
Хоць пры кухні служыць ён,
Ды не дадзен рацыён:
Ні крупінкі,
Ні сцяблінкі,
Ані макавай расінкі.

Повар выдумаў дазнацца –
Дзесяць сутак ці пятнаццаць
Без вады і без травы
Будзеш ты, вярблюд, жывы?

Кавылёк не еў, не піў,
Што загадвалі – рабіў.
I такі ён стаў слухмяны,
I дагодлівы, старанны.

Не спыняецца у возе,
Шэсць разоў ваду падвозіць,
Цягне кухню палявую
З тылу на перадавую.

I гагочуць немцы: – Гут,
Мы ў Сахары, мы ў пустыні,
Возіць нам абед вярблюд,
Горача – абед не стыне...

У дарозе повар дрэмле,
Знае ён: вярблюд не зверне
Ні направа, ні налева,
Не зачэпіцца за дрэва.

Дрэмле повар на світанні,
Ён сягоння недаспаў:
Быў у Фрыца на гулянні,
Імяніны той спраўляў.

Едзе кухня,
Едзе кухня,
Ані стукне,
Ані грукне.

Міна дзесь бабахне зрэдку,
Россып кулямётных трас.
Ні з разведкі, ні ў разведку
Не ідуць у гэткі час.

Кавылёк ужо сігае
Па нейтральнай паласе.
Хай фашысцкі ўзвод чакае,
Кухню ён не ім вязе.

Едзе кухня,
Едзе кухня,
Ані стукне,
Ані грукне.

А што, повар, табе сніцца?
Хай табе прысніцца рай.
Коціць, коціць калясніца
Ды на наш пярэдні край.

Падхапіўся немец сонны,
Лыпае – няўжо не сон?
Абхітрыў вярблюд палонны,
Кухню ўзяў у свой палон.

Падымае немец рукі,
Немец Гітлера кляне:
– Засталіся дома ўнукі,
Пашкадуйце вы мяне!

Так вярнуўся Кавылёк
У гвардзейскі родны полк.
 

   * * *

Цераз рэчку пераход,
Каму – рэчка, каму – брод.
Вораг сілы ўсе сабраў,
Не пакінуў перапраў.
Знішчаны усе масты,
Не плывуць даўно плыты,
I ля берага, вядома,
Ані лодкі, ні парома.

Над ракою, над вадой
Пачынаем зранку бой.
Ледзь сышоў туман світальны
З прыбярэжных паплавоў –
Сігануў агонь знішчальны
Можа, з тысячы ствалоў.

Мы з бярвенняў плыт зляпілі
I гармату ускацілі.
Пад абстрэлам, пад агнём
Мы на бераг той плывём,
I плывуць артылерысты,
Пехацінцы, сувязісты.

Рэчка стогне і гудзе,
А вярблюд уброд ідзе,
Дастае нагамі дно,
Крамяністае яно.

Цяжка ранен наш наводчык,
Памутнелі ў хлопца вочы.
Зараз пойдзе ён на дно,
Паратунку не відно.

Кавылёк, Кавылёк,
У цябе шырокі крок,
Паслужы нам, даўганогі,
Замест «хуткай дапамогі»!

На спіне сваёй гарбатай
Вынес Кавылёк салдата
З той кіпучай быстрыні,
З той бурлівай глыбіні.

Пасля бою – час прывала,
Дом разбіты без акон.
– А каго вядуць з падвала?
– Бач, здаліся у палон
Штаб фашысцкі і ўся світа.
Вельмі важныя чыны;
Для парадаў былі сшыты
I мундзіры, і штаны.

Насцярожыўся адразу
Пахудзелы Кавылёк,
Во не шмат мінула часу,
Як ад немцаў ён уцёк.

У кампаніі палонных
Пакідаў штабны падвал
Пры ўсёй форме і пагонах
Ваяўнічы генерал.

Столькі бляску, столькі глянцу,
I такі парадны ён,
Бы цяпер на пагулянцы,
Проста робіць мацыён.

Кавылёк глядзеў, глядзеў,
Быццам вымавіць хацеў:
– Ты з падвала?
Я – з Урала, –
Плюнуў ён па генерала.

Хтосьці хоча ўжо смяяцца,
Гледзячы на той мундзір.
– Перастань, вярблюд, плявацца, –
Строга кажа камандзір, –
Твой учынак – непрыстойны,
Трэба ж ведаць добры топ:
Генерал – у нас палонны,
Не ваюе болей ён.
 

   * * *

Лета.
Восень.
I зіма.
Кавыльку
Няма
Пісьма.

Снег на ўсе дарогі лёг.
– Ёсць пасылка, Кавылёк!
Кавылёк,
Не сумуй,
За пасылку –
Патанцуй!

Скача, скача
Кавылёк,
Скок ды скок,
Скок ды скок.
Адчувае
Рытм
I такт,
Скача гэтак,
Скача так.

Батарэя плешча ў ладкі,
Заахвочвае імпэт:
Каб абуўся ты у тапкі, –
Вось бы даў кардэбалет!
– Хопіць, адпачні часінку,
Атрымай сваю пасылку!

Адмысловая пасылка,
Не мяшэчак
I не скрынка.
Паштальён – з абедзвюх рук –
Уручае
Сена цюк.
Туга, туга спрасавана,
Па баках перавязана,
I – адкуль яно прыслана –
Не загадка,
Не сакрэт:
Не забыў
Вярблюда
Дзед.
 

   * * *

Ехаў маршал Ракасоўскі
Па дарозе франтавой
Міма спаленае вёскі,
Дзе заціх нядаўна бой.

Кавылёк шагаў на маршы,
Перамешваў снег і бруд.
I спыніўся раптам маршал:
Скуль узяўся тут вярблюд?

Не ва ўзводзе і не ў роце:
Ён адзін такі на фронце
I на ўсёй на усёй вайне –
Воін з горбам на спіне.

– Дзе вярблюда вы ўзялі,
З Каракумаў прывялі?
Далажыў наш камандзір:
– Не, прывёў стары башкір...

– Дзякую, вярблюд, за службу,
За адвагу і за дружбу.
Ну ваюй, ваюй, вярблюд,
Хутка Гітлеру капут!

Кавылёк шчаслівы быў:
Сам жа маршал пахваліў.
 

   * * *

Шмат было яшчэ прыгод,
I закончыўся паход.

Мы з баямі наступалі,
Адбівалі,
Вызвалялі
Сотні гарадоў, мястэчак,
Перайшлі нямала рэчак,
Сухадолаў і раўнін,
Штурмам узялі Берлін.
За салютам быў салют,
Па Берліне йшоў вярблюд.
 

   * * *

На радзіму, на радзіму! –
Абвяшчае паравоз.
I кладуцца кольцы дыму
То на поле, то на плёс.

Чуцен колаў перабор:
– Адкрывайце семафор!
I спяваюць рэйкі:
– Пераводзьце стрэлкі!
Эшалон бярэ разгон,
А ў вярблюда свой вагон.

Едзе, едзе Кавылёк,
Едзе тыдзень, едзе два.
Зелянее кавылёк –
Сухадольная трава.

1964 г.

 

Крыніца: Пысін А. Збор твораў. У 2 т. Т.2. Паэмы, творы для дзяцей, пераклады. – Мн.: Маст. літ., 1989. – 254 с.

Похожие статьи:

Аляксей ПысінАляксей Пысін - Туман

Аляксей ПысінАляксей Пысін - Домскі арган

Аляксей ПысінАляксей Пысін - Забыта многае ў жыцці...

Аляксей ПысінТворчасць Аляксея Пысіна

Аляксей ПысінАляксей Пысін - Пісьмо птушак