Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Аляксей Пысін - Жураўліны бераг

Зноў жураўлі вяртаюцца ў свой край
З міжкантынентальнага палёту.
Прымай цыбатых, Поліпень-балота,
Прымай чубатых, жураўліны рай!
Яны ў нас не бяздомныя прыблуды,
Яны... ну проста нашы жураўлі;
Яны прынеслі не зазімак люты,
Яны нам назвы, прозвішчы далі.
Па ўсёй зямлі вядомы Жураўлёвы,
Над студняю таксама – журавель.
Бяжы хутчэй туды, дзе лес яловы,
Дзе пахне дзераза і прэлы хмель;
I, можа, там пяро з адлівам шызым
Рукою нецярплівай схопіш ты.
А шнур парваны нізам,

нізам,

нізам, –

I блізка ўжо назяблыя кусты.
Унучцы дзед: «Праспалі мы, Наташа!»
Унучцы дзед: «А можа, пабяжым?
Ды не, калі пяро на выган ляжа,
То сілы чарадзейнай менш у ім.
Ты не сумуй, яшчэ сваё мы возьмем,
Яшчэ сустрэнем вырай не адзін».
Наташы – пяць, а дзеду – сорак восем.
Які ён дзед? Ні белых валасін,
Ні барады, ні горбу за плячыма,
Які ён дзед?

«Скажы, ты праўда дзед?»

Духоўскі усміхаецца: «Магчыма».
Шкада, дзядам не выдаюць білет,
Каб патрыярху роду – чэсць і слава...
Яшчэ ў армейскім званні, запасны,
I член кааперацыі, ДТСААФа,
I член дружыны, бо – без сівізны;
I ёсць білет аматара прыроды,
З Чырвоным Крыжам даўні пабрацім.
А хто засведчыць, што ён, безбароды,
Таксама дзед, а гэта – ўнучка з ім?

Унізе пад абрывам вапняковым
Плыла, бурліла вольная рака,
Нібы навечна з грузам ледніковым
Развітвалася. Гладзь – ні астраўка –
Да самага паўкружжа гарызонта,
Дзе ледзь сінее макаўкамі лес,
Дзе небасхіл уздыбіўся высотна,
Калі пад ім пад воблака палез
Старчма

знішчальнік з гулам рэактыўным,

З разрэджанай бялявай паласой.
Здавалася, што ў небе неабдымным
Плыве свой Сож над пенаю густой.

Вада на лузе выспы намывае,
Варочае глухія валуны.
А сом вусаты, рыбіна нямая,
Ў дрымоце бачыць зваблівыя сны.
Тугі струмень штурхае ўпарта сома,
Пасоўвае уперад па жарстве,
I ён, глыбінны ўласнік крутаёма,
Як з кабінета вечнага плыве.
Святло зялёнае даходзіць скупа,
Зацішша – бы ў саборы векавым.
А злева, справа – абстаноўка з дуба,
Дуб мораны, не рушаны нікім.
Ляжаць дубы ў вадзе, пяску і гліне,
Ляжаць дубы на якарах сукоў;
Пасля, пасля, як гул паводкі схлыне,
Дуб дачакае строгіх леснікоў.
I седуны ў пыхлівасці нямой
На ўзняты скарб зайздросна пазіраюць.
А бачылі, як цяжка паміраюць
Дубы з галлём,

   карэннем

і зямлёй?

Дол уздыхне над вадзяным вулканам,
I ледзьве адчувальныя штуршкі
Перадаюцца чуйным веліканам,
Дрыжаць мінулагоднія лісткі.
Павольна бераг мёрзлы асядае,
Падмыты амялелаю ракой;
I хіліцца няўмольна вось крутая,
Дубы хапаюць воблака рукой.
Цяпер увесь цяжар на верхавінах,
Хоць зябка, не згінаюцца яны,
I цягне груз пакутнікаў нявінных
Усё хутчэй у вырай ледзяны.
Спачатку толькі гул і шалясценне,
А грымне паднябесная сцяна
I спыніць Сож на нейкае імгненне,
Ваду наўзбоч расплёснуўшы да дна.
Канікулы на вуліцы вясковай,
Дарогі, сцежкі нізавыя – ўброд.
I дзед, загадчык школы пачатковай,
Наташу ўзяў з сабой па крыгаход
З адной умоваю катэгарычнай:
Каб самавольнай не было хады
Ні да паводкавай, ні да крынічнай
Прастуднай непадцепленай вады.
Для ўсіх у вёсцы ён – Алесь Пятровіч,
А ўнучцы – ну вядома – проста дзед.
Вялікі след і след маленькі поруч,
А там, дзе гразь, – адзін вялікі след.
Бы з вышыні птушынага палёту,
Увесь Журавель да канцавых сяліб.
Тут лепш ісці, трымаючыся плоту,
Пад блізкім позіркам відушчых шыб.
Грузавікі, як з добрай палівачкі,
I пешага, і конных абдадуць.
У ботах гумавых, нібы рыбачкі,
Даяркі хлюпкай вуліцай брыдуць.
Вады хапае і ў пустым карыце,
I капяжы адлічваюць да ста
Ў адну мінуту, а пявун, зірніце,
П’е з каляін, і ўжо ён без хваста.
Няма яму ні сораму, ні страху,
Ну хоць бы з вуліцы далей сышоў;
А можа, самы першы ён стыляга
Сярод курыных бойкіх жаніхоў?
Усмешкі сцёрлі: трэба пакланіцца
I добры дзень Духоўскаму аддаць;
Яны ж яго былыя вучаніцы,
Настаўніка умеюць паважаць.

А хтось Духоўскага чакаў на ганку
Пад правадамі ў бэзавым галлі.
Адкуль з’явіўся незнаёмы ўранку,
Бы жураўлі на крылах прыняслі?
Пагрэўся рана чаем у сталоўцы,
З аўтобусам найпершым – да ляску,
Налева – і па ельніку, ядлоўцу,
Па маладым лядку і халадку.
I не пытаўся, блізка ці далёка,
I не ўглядаўся, мокра ці лядок, –
Ступаў пружыніста і неяк лёгка
Былой армейскай вывучкі хадок.
Даваў нястомна здымкі для газеты,
Хоць дакаралі часта за шаблон,
Што аднатыпныя ў яго партрэты,
Стэрэатыпны вельмі фон і тон:
Усе даяркі над бітонам пенным,
Механізатар гнецца над рулём,
А птушніца абавязкова з пеўнем,
Мілуецца свінарка... з парасём.
Ён мужна адбіваў напад лятучак,
Вісеў над сівізной сакратара:
– Каго здымаць, скажыце, – беларучак,
Красунь на пляжы млявага Дняпра? –
Душой любіў вясковы фон няроўны,
Палёў і пералескаў плаўны тон,
I ведаў лепей ён у Прыдняпроўі
Любы раён, чым свой мікрараён.

Сышоў з прыступак мокрых. Прывітаўся.
– На Сож з дачкой хадзілі? Гулка там...
Духоўскі цёплай шчырасці паддаўся:
– Патрэбны ўсё ж пасведчанні дзядам!
Каб паказаў, і... – шчодра усміхнуўся. –
Відзён ты сам, засведчан гонар твой... –
Не зразумеў прыезджы, папярхнуўся:
– Я... фотакор... з газеты абласной. –
Знаёмства адбылося; разумеюць
Адзін другога раннія дзяды.
Яны дымком па цёплым ганку веюць,
I той дымок гайдае правады.
У доме госць. Сустрэла гаспадыня:
– Давайце чамаданчык, я прыму,
I распранайцеся: сняданак стыне. –
Госць дзякуе, не хочацца яму.
– Падлечым апетыт, – сказаў Духоўскі,
Дастаў бутэльку зыркага віна,
Усім наліў: без гэтай боскай роскі
Няхай не пачынаецца вясна.
Сышліся чаркі ў круг і разышліся,
Нібы ў балеце, – лёгка паплылі.
Нясі, вясна, расу, траву і лісце,
Рунь густапёрую

дай на палі;

Пусці вясёлых жаўранкаў у высі,
А белых лебедзяў – на сіні плёс,
Каб госці добрыя часцей вяліся
I каб ніхто не бачыў нашых слёз!

I крыху пацішэлая гаворка
Жвавей, жвавей, бы з горкі ручаёк.
– Наташа дзе?

Яна, нібы вавёрка,

За комінам схавалася ў куток.
– Наташа?

   Комін абняла, як ступу.

– Цябе здыму я!

Поглядам вачэй

Прасіла ў госця літасці:

   – Не буду,

Не хочу! – паўтарала ўсё гучней.
Бабулька скеміла, у чым прычына,
Што павяло такі перапалох.
– Яна за доктара вас палічыла,
Калі ступіла толькі на парог, –
Баіцца ўколаў.

Домна праз часіну

Унучку пасмялеўшую вяла;
Прыбрала ў белае, як балерыну,
I прычасала, стужкі запляла.
Стаіць дзяўчынка перад аб’ектывам.
Скуласты тварык. Зубкі – хоць лічы.
Прымерыўся фатограф хапатліва:
Усмешку б на партрэце зберагчы.
I вокліч захаплення: «Ёсць, парадак!»
Госць рад: «Такое фота – ў «Огонек».
Наташы захацелася аладак,
I пакацілася, нібы званок.
Хвала і слава фотаапарату:
Адбіў навечна зоркі аб’ектыў
I першы штурм, і звонкі марш параду
I паказаў усіх, якім хто быў.
Хіба віна яго, што ён цвярозы,
Паказваў часам нам уяўны бок:
Святую велічнасць раздзьмутай позы
I ўсе дэталі – люльку і дымок –
Навошчаных герояў балаганных
(Прасоўвалі у дзюрку галаву)
Пры шаблях, шпорах вострых і наганах,
З вачамі, ўзнятымі у сіняву?
Запомнім мы не іх, не вус кінжальны,
А тых, хто вёў на штурм

праз дым і гром;

Байцоў пад ручніком святой пашаны;
Даярку над напоўненым вядром;
Усмешку непадкупную Наташы
(Здымалася дзяўчынка першы раз);
Не ведаць ёй перажыванні нашы,
Бо над калыскай веяў іншы час.
А Домна думала: яна уласных
Не мела фотаздымкаў на ўспамін;
Ні школьных выпускных, ні нават класных,
З дзявочых вёснаў, хмельных, як язмін.
Хоць ведала, што многіх чаравала,
Трывожыла, пякла яе краса.
А твар – крыніца, рэчка адбівала
Ды яравая золкая раса.
Так паўстае вясною першы люцік
Адбіткам сонца

   з лугавых нізін.


На тэму вечную: зямля і людзі –
Дыскусія звычайная ў мужчын.
Да з’яў жыццёвых падыход цвярозы,
Кіраўнікам няўцямлівым дакор.
I – спадзяванні, смелыя прагнозы.
Духоўскага пытае фотакор:
– Чый дом насупраць вас? Нібы васковы,
Бярвенні гладка выскаблены шклом.
Веранда. Вежа. Цацкі-надбудовы,
Вяртлявы флюгер, бы над ветраком,
Узоры ўсцяж карніза распіснога
I аканіцы – крылы матыля.
– Дом старшыні апошняга, былога,
Які сказаў: тут бедная зямля!
Былыя доўга не былі ў зямляцтве
З калгасам журавельскім: быў і сплыў.
I людзі помнілі найбольш дзівацтвы,
Якімі хоць няўдала весяліў.
Апошні... нуль-абруч каціў з падскокам
Па полі,

па гародах,

па лугах.

Аж спадабалася гульня сарокам:
Якая рысь, зайздросны крок, размах!
Сарокі так натхнёна шчабяталі,
Вітаючы спартыўны марш-парад...
Былі сарокі сыты, бо дзяўбалі
Ужо зазімкам скабы парасят.
– А дом пад флюгерам?
– Дом не кабыла,
Не павядзеш туды, дзе корм далі;
Яго Мар’яна Рудкіна купіла,
Як стаў саўгас у нашым Жураўлі.
З-за Сожа пасля нейкага ўрагана,
Што без партфеля выкінуў на мель,
У аддзяленне прыбыла Мар’яна,
Прыдбала дом і скураны партфель...
Адно ўтаіў Духоўскі перад госцем:
Той старшыня яму... за сваяка.
Пад флюгерам раздвоеным, двуххвостым
Жыла й Галіна – родная дачка.
Не хоча ўспамінаць зяцька-жанглёра,
Што скокнуў некуды на цаліну.
...Якія справы тут у фотакора?
Зняць новы клуб, даярак і вясну.

Сям’я Духоўскага. У грозным лесе
Збіралася, ядналася яна.
Прыйшла з сялібы Домна

да Алеся,

Калі жывых раскідвала вайна.
Студэнт нядаўні, камандзір узвода,
Ён ваяваў ужо з тае пары,
Як абстралялі немцы з кулямёта
Асенніх журавоў. Тады ў бары
Неадляцеўшыя рыдалі птахі,
Крычалі над палянаю пустой.
У Жураўлі дымкі сівухай пахлі:
У вёсцы паліцэйскі быў пастой,
Быў гарнізон. Да Домны прыліпалі,
Хацеў за жонку ўзяць яе сілком
Заборскі-паліцай. З дубровы перадалі,
Каб рушыла «да цёткі» з вузялком.
Так стала партызанскаю сястрою;
Прызнаўся у каханні ёй Алесь.
Быў загс у ягадніку пад сасною,
А сведкай шлюбу – Поліпеньскі лес.
Прасілася на ўсе заданні Домна,
Ішла ў разведку... А праз нейкі час
Лясны гушчар ёй стаў радзільным домам,
Кумамі – мудры дуб і ціхі вяз.
Свой вольны голас падала дзяўчынка,
У зялёным загсе Галяй нараклі;
Імя лясное пругкае – Галінка,
Галінка ў вечным трапяткім галлі.
Сваю Галінку пушча калыхала,
Спявалі партызанскія вятры;
Сваю Галінку неба умывала
Расой пад шорсткім ручніком зары.

Будынак фермы часам здасца школай,
Прыспешваюць даяркі часты крок,
Каб зліцца хуценька з гурмой вясёлай
I за спіной ужо... адчуць званок.
Хоць не заўсёды быў тады дастатак,
Рублю старому ведалі цану,
Але не беглі ў белы свет ад матак,
Ад паху дзеразы і палыну.
Сябе артысткамі не уяўлялі,
Пасагам не лічылі атэстат
I часам не для слухачоў спявалі
Пра маці, ночку і вішнёвы сад.
Прасілі песню: завядзі ў садочак,
А прывяла ў «жаночы манастыр»...
Не нарадзіла ні сыноў, ні дочак
Пад сорак год Мар’яна-брыгадзір.
Была жанчына у бясплоднай сіле,
Пражылкі шчок пад колер бурака;
Яна на ферму свой партфель насіла,
Як вымя поснае

   без малака.

Заўжды дзяўчаты ў чымсьці вінаваты,
Наклала вета на бяскрыўдны смех.
Калі б даяркам чорныя халаты, –
Манашкі, што пакутуюць за грэх.
Галіна ў вочы выказала тое,
Што ўсім карцела і язык пякло:
– Ад вашага характару, настрою
Ў кароў зімою кісне малако. –
Не даравала ёй Мар’яна гэта.
Загад з’явіўся і вымова за
Абразу і падрыў аўтарытэта.
(Ёсць самалюбства нават у казла;
Паверне порстка ў агарод з дарогі,
I чара да туды, на той жа след;
Саб’юць яму ў разбойнай шкодзе рогі –
Прапаў казёл, бо ўпаў аўтарытэт.)

Мар’яна да ўслаўлення вельмі ласа,
Умее паказаць свой твар усім,
А твар, як Месяц, –

   у святле чужым,

Занадта лёгка слава ёй далася.
Даяркі першынство заваявалі,
Брыгада лепшая з усіх брыгад.
Мар’яну некалі з пастоў здымалі,
Цяпер здымае фотаапарат.
Даяркам паслухмяным загадала:
– К фатографу! Сюды, сюды бітон! –
I велічна па-над бітонам стала,
Дзяўчаты веерам – патрэбен фон.
Славута пушча дубам, вёска – клубам.
Пад буслам, над сасною новы дом
Аддалі моладзі, – быў проста зрубам,
I зруб напоўніўся цяплом, святлом
Абжытым. Зіхатлівая пабелка
Шпітальнай белізны і чысціні.
Са сцэны вее фіміямам елка,
А сцэна

ад сцяны і да сцяны

З духмяных светлых дошак, як калыска
Пад белым полагам – на два бакі;
Калыска дрэмле, ды ўжо вечар блізка,
I ён рассуне полаг трапяткі.
Дзявочая уцеха – спеў баяна,
А хлопцы трызняць ракатаннем труб.
О, як размашыста намалявана
Над ганкам шыльда: «Журавельскі клуб».
Прыціх пад новай шыльдай Папялеўцаў;
Касыя літары, як журавы,
Падскокваюць, выкідваюць каленцы
I пачынаюць танец баравы.
Кругі расходзяцца і раздаюцца,
Кругі сплываюць. Літары ва ўпор,
У вочы Папялеўцаву смяюцца.
I вочы ён, збянтэжаны, працёр.
Калісь быў здатны сам да малявання:
Пісаў плакаты ў клубе палкавым.
Там навучыўся рыпаць на баяне,
Знаёмы быў з аркестрам духавым.
Дамоў вярнуўся ён

і культармейцам

Прадставіўся ў пагонах старшыны.
Іграў на вечарынках. Потым месца
Знайшлося напярэдадні вясны.
Ужо дванаццаць год у Міраволлі,
Сяле суседнім, носіць цёплы ключ
Ад клуба сельскага.
I ў гэтай ролі
Не ведае калдобінаў і круч.
Ёсць зона абслугоўвання,

ёсць карта:

Сем вёсак, тысяча і два двары.
У клубе зелянее луг більярда,
На ім пасуцца белыя шары.
Замерлі побач шахматныя коні,
Пад капытамі клетачны паркет.
Не, іх не возьмеш лютасцю пагоні,
Патрэбны воля, мудрасць і імпэт.
А Папялеўцаў без такіх паводдзяў,
І, каб не ведаць горычы няўдач,
Ахвотней да більярда падыходзіў,
I кій у бой пускаў, –

шары

наўскач

Ляцелі, быццам перакаці-поле,
Луналі, як дзіцячыя мячы.
Прыйшло прызнанне: на більярдным полі
Яго нікому

не перамагчы!

Палаюць граматы у клубнай зале
Ў сасновых рамачках пад дзеразой;
Даўно яму Духоўскі за васала
I плоціць самадзейнасцю сваёй.
Любая урачыстасць: дзе Духоўскі?
Любы агляд: вядзе даярак ён,
З канцэртам папулярным – на ўсе вёскі, –
I сельскі клуб звініць на ўвесь раён...

Сустрэў Духоўскага з журбой і крыўдай:
– Алесь Пятровіч, дарагі, павер,
Нам трэба заадно...

– Пад гэтай шыльдай

Усюды выступаем мы цяпер.
Такога не чакаў: васал адбіўся.
Служыў слухмяна ён і стаў чужы.
З настаўнікам заходліва схапіўся,
Нібы на непадзеленай мяжы.
– З кім узгадняў і хто табе дазволіў
Такую шыльду дзёрзка маляваць?
Твая на школе шыльда. Насваволіў.
Ёсць клуб адзіны – сельскі, ў ім спяваць!
А хто пяе не з намі – той жа супраць,
За самазванства ты б адказваць мог...

Сказаў Духоўскі: – Не паказвай дурасць.
Яшчэ сказаў Духоўскі: – Дэмагог!
Наш клуб законнароджаны, грамадскі;
Добраахвотна я прыняў ключы

Загадчыка

і клопат, абавязкі,

Зарплаты лішняе не беручы,
За справу сам вазьміся – дапаможам,
Не хочаш – то відаць адно – гультай.
I Папялеўцаў з выклікам варожым:
– Ты слоў такіх, Духоўскі, не кідай!
Адгаманіў суцішны час вячэры,
Над Сожам пацямнела сінява.
Заззяў святлом высокім клуб. На дзверы
Глядзіць з маўклівай просьбаю дзятва.
А ў зале ўжо не знойдзецца услона,
I хто вароніў, – стой бясплатна так.
Паехала па два бакі заслона.
Увага, пачынаецца спектакль.
На сцэне муж. Схуднелы. Нездаровы.
Відаць, што ён пакутуе даўно.
Перамяпіў, як кажа, тры каровы,
А малако – ўсё кіслае яно.
Якое ліха?

   Раіўся з суседзьмі,

Ну проста насланнё: ганьба і здзек.
Магчыма, тут пракудства злое ведзьмы?
Рагочуць бабкі: ў наш касмічны век?
I, мусіць, не знайшоў бы ён заганы,
Ды падказаў прайдошны нейкі дзед:
Прычына тут адна – характар Ганны,
Ніколі не смяецца – ў тым сакрэт.
Турботная сямейная задача:
Ну як жа бабу смеху навучыць?
– Паслухай Райкіна, вось гэта перадача! –
Смяецца сам да слёз, яна – маўчыць.
Успомніў Штэпселя і Тарапуньку:
На добры жарт, браткі, вы мастакі.
Стараліся. Ніякага ратунку.
– Зусім не смешна мне, – адказ такі.
Да жонкі з ласкай: – Мілая Гануся,
Усміхніся, сонейка, хоць раз суцеш. –
Пачаў злавацца: – Сёння развядуся,
Такая ты да язвы давядзеш!
Усё рабіў, сто лекаў перабрана,
А што далей?

Развод,

развод, развод!

Аж нехта здзіўлена гукнуў: – Мар’яна!
I падхапіў раскаціста народ.
Тугія воплескі хадзілі ў зале,
Трымцела у падвойных рамах шкло.
Што гледачы далонямі сказалі,
Што даспадобы выбухной было?
Улёгся Сож пасля свайго разгулу
Ў крывое рэчышча пад вапнякі.
Бы не ачуўшыся ад шуму, гулу,
Падрыгвалі ў азнобе лазнякі.
Паводка лугу аддала плацдармы,
Адваяваныя ў глухой зімы.
Звон лотаці янтарны, уладарны
Над травамі, што ў рост пайшлі прамы.
Запунсавелі сарамліва смолкі,
Вільготныя ад блізкае вады.
У птушак з промняў і ліствы свісцёлкі,
Таму й пяюць на розныя лады.
А чаіца з кугіканнем тужлівым
Узмые ўвысь і кумільгна ўпадзе,
Галосіць у нізоўі над абрывам,
Усё бліжэй, бліжэй кагось вядзе.
Хто напалохаў, ад чаго трывога
I прадчуванне нейкае бяды?
З-пад Гронава, ад руму баравога
Ішлі па згону першыя плыты.
Нясе вада, і толькі адварочвай
Шастом непаслухмяную раку,
Усю глыбіню

ад выспачкі сірочай,

Ад жорсткага наждачнага пяску.
У хлопцаў смела мускулы іграюць.
Яшчэ не блізка гучны той «Го! – мель!».
З плытоў на стромкі бераг пазіраюць:
– Дай кісялю нам, вёска Журавель!
– А кісялю мы сёння не варылі,
Мы не чакалі гэткае куцці.
– То б на ўспамін што-небудзь падарылі,
Каб весялей да Гомеля плысці.
– Лавіце пацалункі нашы ў рэчцы
I не расплёскайце сваю любоў.
– Ля вашых ног мы пакідаем сэрцы.
– Дык вось чаму тут многа валуноў! –
Смяяліся дзяўчаты незласліва.
А плытагонам не было калі
Ў дасціпнасці спаборнічаць.

Шчасліва

Плыты далей ад берага плылі.
З сяброўкамі Галіна сустракала
Вясёлы караван. I з-пад рукі
Глядзела ўслед. Вось тут пускала
Купальскія нямятыя вянкі.
Вясна дзявочая. О, як багата
I фарбаў і святла пад сінявой!
Любая кветка – радаснае свята,
Любая кветка – радугай жывой.
З расою чыстай кветкі прыгарні ты
У зіхатлівы трапяткі букет, –
Засвецяцца сузор’і і блакіты,
У пералівах радуг цэлы свет:
Напевы і няўлоўнае дыханне
Красы, ўсяму жывому не чужой,
Усплёскі водару і адчуванне
Таго, што нельга выказаць душой.
Любі! – жадае белая лілея,
Любі! – смяецца шчодры васілёк,
Любі! – рамонка-варажбітка млее,
Любі! – кранае музыкай званок,
Любі! – чабор залівіста палае,
Любі! – сухі падбел перагарэў,
Любі! – аб гэтым медуніца дбае,
Травінка кожная

і лісце дрэў.

Сцяжынка лугавая. Лес і поле.
Празрыстасць Сожа. Хваля на пяску.
I халадок сыпучы пад ступою.
След пад вадой. Маляўка ў тым слядку.
Малая рыбка.

Вось яна ў далонях

З вадою, несагрэтаю яшчэ.
Давер дзіцячы ў плаўніках павольных.
Няма трывогі, што вада цячэ
Струменьчыкам нязвонкім, безупынным,
Што абмялеў далоняў жалабок.
Не ведае, куды яе мы кінем:
На быстрыню ці на сухі пясок?
Плыві, маляўка, мы не ўскаламуцім
Тваю ваду ля рэдкай асакі,
Калі кашулю белую мыць будзем,
Каб весялей сінелі васількі.
Была любоў. Падсіненую яснасць
Нёс у вачах задумны Васілёк,
Наталін сын. Дзіцячая прыязнасць.
У школу разам клікаў іх

   званок.

Адна сцяжынка, і адны урокі.
I снегіры – жар-птушкі – на вярбе.
Снягір – маўчун. Дражніліся сарокі:
«Жаніх з нявестаю». Няхай сабе...
«Жаніх з нявестаю», – гадоў праз дзесяць
Сцвярджалі ўсе. Вяселлю б загрымець.
Васіль не ведаў, дзе бяду аб’ехаць,
Канём у лузе

ўз’ехаў ён на смерць.

Пярун зямны! Вайна ў нямецкай міне
Пятнаццаць год чакала жаніха.
I не вясельны стол, а дамавіну
Галіна ўбачыла. Боль і туга
Нясцерпныя

дзяўчыну спалатнілі,

У забыцці гукала Васілька.
Ёй сніўся дуб у жоўтым пілавінні
I жоўты твар суседа-лесніка.
Зноў
Старшыня другі. Прыехаў з Горак.
Яго

   Галіна ўразіла красой;

Паабяцаў ёй залатыя горы,
Прывабліваў: «Будзь жонкаю маёй».
Казалі людзі: выскачыла з гора,
Дуду прыдбае на сваю бяду.
I зразумела маладуха скора:
Шукала броду – скочыла ў ваду.
Кірэйчык бляск любіў ва ўсякай справе:
Без аксаміткі не ступаў нідзе,
Заўважыць парушынку на халяве,
Прыгнецца – тут жа глянец навядзе.
Падчас дзяліўся з жонкаю даверам:
Галоўнае – пасада і аклад.
Узяўся будаваць князёўскі церам:
Дармовы лес

і цесляры з брыгад.

Сасновы церам, быццам дамавіна,
Вачам, грудзям дыхання не стае.
Свайго імя не чула ўжо Галіна,
Празвалі старшыніхаю яе.
– Скажы, як будзем жыць мы,

старшыніха,

Нулі пустыя ў торбу забяром? –
I чулася ёй: ліха,

   ліха,

ліха,

А новае імя пякло таўром.
Сустрэў яе без позіркаў суровых
Бацькоўскі дом, дзе ў любасці расла.
Пайшла на ферму да былых сябровак,
Сваю віну і сорам прынясла.

Мар’яна неўзлюбіла. І карала
Усё часцей Галіну. Да яе
Зноў падступала: – Расцвіла ты, краля,
Ды справы незайздросныя твае.
Дарэмна мужа кінула так хутка:
Расце Наташа – і патрэбен ён...

Заняты рукі, і далёка хустка,
Слязінка пакацілася

ў бітон.

Мар’яна быццам бы не заўважала,
Нібыта ёй няведама зусім,
Чаго вядро бляшанае дрыжала,
Мо сапраўды цяжар вялізны ў ім?
Галіна ўвачавідкі зразумела
Удар Мар’яны – ўбачыла руку,
Што ў сэрца ёй здаля пускала стрэлы
З пяром спагады. Ўспомніла дачку.
I наплыло – як першы раз адчула
Тугое нецярплівае біццё.
Пад самым сэрцам. Так да слёз кранула
Мар’яна.

– Не, вымову мне дасцё,

Калі скажу я вам чыстасардэчна,
Якая вы. Не білі б хоць знарок.
Пакіньце ж турбавацца недарэчна
За лёс дачкі маёй і ўсіх дачок.

Знадворку падужэўшыя праменні
Ўгіналі шыбу пругкасцю святла.
Галіна ў незвычайным выпрамленні,
Бы ў аднаўленні, строгая была.

Духоўскаму пісьмо ад фотакора:
«Пара гарачая, і мноства спраў.
Даруй, Алесь Пятровіч, што не скора
Я фотаздымкі гэтыя даслаў.
Партрэт Наташы – рэдкая удача,
Ў часопісе ён будзе без прыкрас.
Наташа хай за комінам не плача,
Калі прыеду я ў наступны раз».
Духоўскі са сцяны здымае рамку
Сямейную – сярэбраны багет;
Стаўляе ўнучкі дарагі партрэт
Пад звонкасць шкла.

Смяшлівую бялянку

Род даўгавечны

   ў цесны круг прымае,

Ўступаюць месца ёй франтавікі.
Наташа тут наследніца прамая;
На здымках побач юныя дзядзькі,
Сыны Духоўскага. Адзін салдатам
На пагранічнай строгай паласе,
Другі сягоння там, дзе свойскі атам
Святло высакавольтнае нясе.
– Чакай, не вешай – вытру я пылінкі. –
Стаяла Домна з тонкім ручніком;
Але к вачам паднесла – мо слязінкі
У маці навярнуліся тайком?
...Пісаў Алесь Пятровіч дзелавіта
Пра ўсё, чым вёска дыша і жыве,
Як луг цвіце, як гоніць трубку жыта,
Як плешча Сож разгульна па жарстве.
Кругі гайдаюцца на плёсах сініх,
Гадуе рыбу шчодрая рака;
Не зробіць тут паклонаў лішніх спінінг,
Каб выхапіць на бераг шчупака.
Малюе ўдачу вобразна і ярка
I просіць фотакора пагасціць.
З навін: Галіна – старшая даярка,
Мар’яна вучыцца кароў даіць.

Ляціць цыстэрна па пяску і гліне
I пудрыць пылам чэзлы вербалоз.
Звініць цыстэрна. Двое у кабіне.
Куды спяшаецца так бензавоз?
Шафёр бязвусы ў вопратцы вайсковай,
Відаць, нядаўна з арміі. Прад ім
Аздоблены букетам палявым
Партрэцік Валянціны Церашковай.
А побач спадарожнік нецярплівы,
Паголены, святочны, не стары.
Ён адганяе парушынкі пылу,
Бы парушынкі тыя – камары.
Не спавядаўся Папялеўцаў прама,
Як разбурыў сямейны свой ачаг.
Але з людзьмі жывеш, і тая драма
Бы адбывалася пры гледачах.
Хадзіць па госцях меў ён завядзёнку,
Не шкадаваў капейкі на банкет,
Да чаркі прывучаў красуню-жонку,
I быў абед без чаркі не абед.
Мужчына п’е – пажар яшчэ над дахам,
Жанчына п’е – гараць ужо вуглы.
Не адвучыў ні ласкаю, ні страхам,
Лячылі дактары – не памаглі.
Цяпер Галіну меў ён на прыкмеце,
Хацеў не бабылём сустрэць зіму;
Хоць удава – раўня любой нявесце.
I канчаткова вырашыў – вазьму!
Пражыты век спіны яму не горбіць.
Старэй па год пятнаццаць? Ёсць рэзон:
Няхай лепш застанецца, чым не хопіць,
Аднойчы ўжо адчуў нястачу ён.
Грыміць цыстэрна. Ёмкая канаўка
Падкінула.

   – Не растрасі, шафёр! –

Ўсміхнулася з партрэта касманаўтка:
Маўляў, намнога спакайней ля зор.
З-пад колаў певень спуджана ўзлятае,
З пясчаным шлейфам коціць бензавоз.
З кабіны Папялеўцаў выглядае,
Шафёру:

– От сюды, да дзвюх бяроз. –

Пераступіў парог Духоўскіх,

дома,

Дзе ён ніякі госць і не сваяк.
Удачы пажадаў сабе самому
I падбадзёрвае сябе ўсяляк.
Вось Папялеўцаў прывітаўся звонка
I папяросы порстка дастае
Духоўскаму, бо важная гамонка:
– Закурвайце, мы людзі ўсё ж свае.
Забудзем тую спрэчку, а не сварку.
Ідэі, справе служым мы адной.
Магчыма, і падымем разам чарку,
I будзем паважанаю раднёй.
Акрылены надзеяй і жаданнем,
Ён пачынае з ходу, напрамкі:
– Галіну не прынізіў заляцаннем,
Прашу ў яе павагі

      і рукі,

Ўпусціла гаспадыня несвядома
Руплівае жаночае шыццё,
Перабірае, складвае тканіну,
Не стукае машына.

А біццё

Ў грудзях мацней, мацней,

нібы у птушкі,

Калі над ёй каршук
Звужае круг.
Аднойчы ўжо

пасажныя падушкі

Былі ў слязах дачкі,
Быў мулкі пух.
Тры позіркі нямыя
Скіраваны,
Нібы адзін праніклівы пагляд,
Тры позіркі прамыя
Скрыжаваны
На тым, хто сам жаніх і смелы сват.
Глядзіць Духоўскі ў вочы: што ён меле,
Сказаць такое – хіба ў забыцці.
Ты часам, чалавеча, не з пахмелля,
А можа, й праўда просішся ў зяці?
Адчула боль даўнейшы той

Галіна.

Ён не ўтаіцца ў зманлівай цішы,
I нельга ёй маўчаць, сказаць павінна,
Што думае, што мае на душы.
Жаніх наперад падаецца троху,
Чакае ён адказу, каб трубіць
Адбой паспешлівы ці перамогу,
I чуе словы:

– Гэтаму не быць!

Як час ляціць, няўтольны час Галіны, –
Ці так даўно віталася з вясной?
Часцей бываюць гэткія часіны,
Калі адна са споведдзю сваёй,
Калі не ўтоіш дум, трывог сардэчных,
Таго, што ў падсвядомасці, як сон.
Ужо чарнее на градзе сланечнік,
У дзень святочны ўдоў суцешыць ён.
Чакаюць нечага (краса старэе)
I лушчаць семкі пад галлём густым.
Жаноцкае чаканне – латарэя,
Што шчасце абяцае не усім...
Рыпіць паром сасновы над вазамі,
I тыя кветкі, што вясной цвілі,
Павіслі на лазе (лаза з вусамі),
З вадою быстрацечнай паплылі.
Цямнее гулкі Сож пад берагамі,
Раскалыханы жорнамі віроў.
Шпакі ўзнімаюць сетку над лугамі,
Лысее лес пад подыхам вятроў;
Бярэмамі – сухая пазалота,
Звініць блакіт у зрэджаным галлі.
I паднялося

Поліпень-балота

На пругкіх крылах.

   – Мама, жураўлі! –

Пусцілася Наташа ўсцяж абрыву,
Пад цень, пад свіст птушынага крыла.
– Ты не ўпадзі, – Галіна гаварыла,
Дагнала і на рукі узяла
Сваю дзяўчынку – вырай шчабятлівы,
Сваю дачку – малое птушаня.
У бераг білі хваляў пералівы,
Курлыкала скразная вышыня.

1964 г.

 

 

Крыніца: Пысін А. Збор твораў. У 2 т. Т.2. Паэмы, творы для дзяцей, пераклады. – Мн.: Маст. літ., 1989. – 254 с.

Похожие статьи:

Аляксей ПысінАляксей Пысін - Забыта многае ў жыцці...

Аляксей ПысінАляксей Пысін - Домскі арган

Аляксей ПысінАляксей Пысін - Туман

Аляксей ПысінТворчасць Аляксея Пысіна

Аляксей ПысінАляксей Пысін - Пісьмо птушак