Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Алесь Якімовіч - Лянота

Увага!!! Поўны змест

І

   Жыў на свеце хлопчык Алік. Не вялікі і не маленькі. Так сабе, сярэдненькі. З кірпатым носікам, абсыпаным рабаціннем, з упартым чубам, які не хацеў прычэсвацца, са смяшынкамі ў хітрых вачах.
   Любіў той хлопчык ездзіць на трамваях і аўтобусах – з білетам і без білета... Любіў кіно – добрае і дрэннае. Любіў цукеркі і марожанае. Любіў свае самаробныя шаблі, кінжалы і пісталеты.
   Вось, здаецца, і ўсё, што ён любіў.
   А чаго не любіў? Усяго іншага. Нават памыцца і прычасацца як след ленаваўся. Так нямытым ды лахматым і хадзіў у свой чацвёрты «Б» клас.
   Маці і крычала на яго, і гразіла, і прасіла:
   – Сядзь ты, Алік, за кніжку. У цябе ж адны двойкі ды тройкі.
   – Ат, не хочацца.
   – Падмяці, Алік, пакой. Глядзі вунь, як насмяціў, майструючы свае пісталеты.
   – Ат, не хочацца.
   – Схадзі, Алік, у магазін па хлеб.
   – Ат, не хочацца.
   – Ах ты, лянота мая горкая! – уздыхала маці і сама падмятала пакой, хадзіла па хлеб і рабіла ўсё, што трэба рабіць дома.
   Настаўніца Аліка дакарала, кожны дзень пра яго ў дзённіку скаргі пісала. Важатая на зборах атрада сарамаціла. А яму хоць бы што. Толькі большая злосць на ўсіх разбірала.
   Аднойчы Алік позна варочаўся дахаты – загуляўся з сябрамі ў вайну. Чуе – нехта енчыць у цёмным закутку двара.
   Алік спыніўся.
   – Хто там? – пытаецца.
   – Я – Лянота, – пачуўся тонкі пісклявы галасок.
   – А што ты тут робіш?
   – Нічога. Мяне выкінулі.
   – Хто?
   – Валерка з дзесятай школы. Не хоча больш дружыць са мною. Вазьмі ты мяне.
   – А дзе я цябе падзену? Маці мне не дазваляе цягаць у кватэру рознае ламачча.
   – Я – не ламачча! – пакрыўдзілася Лянота. – Я табе памагаць буду.
   – Якая ад цябе помач?
   – А якую хочаш?
   – Вучыцца за мяне будзеш?
   – Не. Вучыцца не хачу. Я – Лянота.
   – Пасцелі засцілаць, пакой падмятаць?
   – Не, – запішчала Лянота. – Я не люблю ніякай работы.
   Усміхнуўся Алік і кажа:
   – Выходзіць, ты – мая сястра. Мама мяне таксама лянотай заве.
   – Але ж, твая сястра, – падхапіла сапраўдная Лянота. – Толькі я – не простая сястра, а – чароўная! Не пакідай мяне ў бядзе, брат мой! Я буду дружыць з табою. На ўсіх тваіх ворагаў дрымоту ды ляноту наганяць буду.
   – О, гэта добра! – згадзіўся Алік. – А дзе ж я цябе трымаць буду?
   – Дзе хочаш. Я – маленькая. Шмат месца не займу. Пасадзі мяне ў якую-небудзь скрыначку, хоць у пенал, і я там буду жыць. Карміць і паіць мяне не трэба. А калі табе спатрэбіцца мая дапамога, вазьмі скрыначку ў рукі і скажы: «Лянота, Лянота, нагані на таго і таго дрымоту».
   I ўсё будзе зроблена. Толькі, глядзі, не адкрывай скрыначкі: я не люблю святла.
   Схапіў узрадаваны Алік сваю новую сяброўку, прынёс дахаты і сунуў у пенал.
 

II

   Назаўтра Алік зарабіў чарговую двойку па мове. На пераменцы сябры напалі на яго:
   – Дакуль гэта будзе, Алік? Ты ганьбіш нас!
   Узлаваўся Алік на сяброў. Узяў з партфеля пенал, зайшоў у цёмны куток калідора ды прашаптаў:
   – Лянота, Лянота, нагані на чацвёрты «Б» клас дрымоту.
   – Добра. Будзе зроблена, як ты пажадаў, – прапішчаў знаёмы галасок з пенала.
   Празвінеў званок.
   Алік вярнуўся ў клас. Бачыць – усе яго сябры сядзяць за партамі і пазяхаюць. Ды так, што аж сківіцы трашчаць. А іншыя ўжо спяць.
   Алік сеў за сваю парту і цікуе, што будзе далей.
   У клас увайшла настаўніца Ганна Іванаўна.
   – Што гэта? – здзівілася яна. – Чаму вы пазяхаеце?
   – Спаць хочацца, – адказалі тыя, хто яшчэ не заснуў.
   – А што ж вы ўночы рабілі?
   – Спалі...
   Пакуль настаўніца распытвалася, заснулі і ўсе астатнія вучні чацвёртага «Б» класа.
   Настаўніца прысела за сталом, дастала класны журнал.
   Але тут на яе напала такая дрымота, што яна адразу асунулася на спінку крэсла і соладка захрапла.
   Алік узрадаваўся: «Малайчына Лянота! Цяпер урока не будзе і новай двойкі я не зараблю». Ён дастаў з партфеля кніжку «Прыгоды Мюнхгаўзена», усміхнуўся сам сабе і пачаў чытаць.
   Кончыўся ўрок. На калідоры зазвінеў званок. I клас заварушыўся.
   Першай прачнулася настаўніца Ганна Іванаўна. «Ай-яй, – спалохалася яна. – Гэта ж, мусіць, я незнарок задрамала на ўроку». I, моцна засаромеўшыся, выйшла з класа.
   Услед за ёю пабеглі і вучні.
 

III

   Прыйшоў Алік дадому. Маці глянула ў дзённік і ахнула:
   – Зноў двойка!
   I давай крычаць на Аліка:
   – Гультаіна ты! Абібок! Вось скажу бацьку – няхай зніме на цябе папругу.
   Пад вечар бацька вярнуўся з работы. Маці сказала яму пра новую Алікаву двойку.
   – Хоць бы раз ты насварыўся на яго, стары! – крычала маці. – Што ў цябе, папругі няма?
   Бацька быў у той дзень невясёлы – нешта не ладзілася ў яго на рабоце. I ён сапраўды зняў папругу ды злёгку хвасянуў Аліка ніжэй спіны.
   Алік заенчыў на ўвесь дом.
   – Глядзі ў мяне! – сказаў бацька. – Калі яшчэ раз прынясеш двойку, то заробіш не такой папругі.
   Крыўда агарнула Аліка – свет няміл яму зрабіўся. Дастаў ён цішком пенал з партфеля і паклікаў сваю сяброўку:
   – Лянота, Лянота!
   – Што з табою, братка? – азваўся голас Ляноты. – Ты, здаецца, плачаш?
   – Ага, – адказаў Алік, выціраючы кулаком вочы.
   – Чаго ж ты, братка, плачаш? Чаму горкія слёзы ліеш?
   – Як жа мне не плакаць? Як горкіх слёз не ліць? Усе на мяне крычаць, усе крыўдзяць. Увесь свет супроць мяне выступіў.
   – Добра, – сказала Лянота. – З гэтай мінуты ты будзеш жыць спакойна: свет цябе крыўдзіць не будзе.
   Толькі сказала так Лянота, як тут жа ў кватэры патухла святло.
   Алік пачакаў крыху – думаў, бацька паправіць пробкі. Ды бацька чамусьці сядзіць у крэсле і не варушыцца. Маці таксама дрэмле на другім крэсле са швом у руках.
   Алік выйшаў на двор. Хацеў з сябрамі пагуляць. Ды на цёмным двары нікога нідзе не відаць.
   Куды ж падзеліся яго сябры? Алік, вядома, не думаў, што Лянота іх пакарала разам з усім светам.
   Выйшаў Алік на вуліцу. А там – адна цемень. Ні людзей, ні машын. Дзіва!
   Вярнуўся Алік дадому. Знайшоў агарак свечкі. Запаліў. Успомніў, што даўно ўжо есці хочацца. Адчыніў буфет. А ў ім – хлеба ні крошкі. Толькі масла ляжыць у сподачку. Паспрабаваў – нясмачнае масла без хлеба!
   «Можа, схадзіць у магазін?» – падумаў галодны Алік. Падышоў да крэсла, на якім драмала маці.
   – Мама, дай грошы. Я па хлеб збегаю.
   Маці толькі прамармытала нешта і зноў заснула. Алік яшчэ раз пабудзіў яе.
   – Ат, – пакруціла галавою маці, – адчапіся. Мне не хочацца ўставаць, шукаць сумку.
   Будзіць бацьку Алік не адважыўся, каб зноў папругі не зарабіць. Знайшоў сам матчыну сумку, а ў ёй – некалькі медзякоў. Пералічыў: хопіць на малы батон, яшчэ і застанецца! Апрануўся і кулём кінуўся на двор.
   Прыбег у магазін, глядзіць – замок па дзвярах...
   «Што за ліха? – падумаў Алік. – Цяпер не больш васьмі. Гэты ж магазін зачыняецца ў адзінаццаць. Ну, што ж. Трэба садзіцца на тралейбус ды ехаць на другую вуліцу. Можа, там магазін яшчэ не зачынены.
   Алік выбег на тралейбусны прыпынак. Пастаяў хвілін дзесяць – ніводзін тралейбус не паказаўся.
   Тут толькі Алік успомніў, што на вуліцы няма святла. А калі няма святла, то не пойдзе і тралейбус. Прыйшлося цягнуцца пехатою ў другі хлебны магазін. Дайшоў сяк-так па цёмнай бязлюднай вуліцы. Глядзіць – і гэты зачынены. Алік кінуўся ў трэці. I трэці – зачынены. Хадзіў, хадзіў цэлы вечар ды ні з чым і дадому вярнуўся. Змарыўся так, што і на голад забыўся. Зваліўся па ложак, як сноп, ды моцна заснуў.
 

IV

   Спаў Алік доўга. Ніхто яго не будзіў. А калі прачнуўся ды глянуў на гадзіннік, дык аж за галаву хапіўся: цэлую лішнюю гадзіну праспаў!
   Выбег Алік на кухню, бачыць – там маці сядзіць з бульбінай у руках і дрэмле.
   – Ты чаму мяне не пабудзіла? – напаў на яе Алік. – Праз цябе я ў школу спазніўся!
   – Я хацела цябе пабудзіць, – адказала маці. – Але такая на мяне лянота напала, што я нават устаць з табурэткі не магу. Пачала бульбу чысціць, дык яна ў мяне з рук валіцца.
   – Ай-яй-яй! – замітусіўся Алік. – Будзе мне ад Ганны Іванаўны. Напішы хіба запіску, што ў мяне жывот балеў...
   Алік прынёс маме кавалак паперы і карандаш. Маці ўзяла паперу, але яна тут жа выпала ў яе з рук.
   – Што ты – бязрукая? – са злосцю сказаў Алік.
   Ён падняў паперу і зноў падаў маме. Але па гэты раз маці нават рукамі не паварушыла.
   – Не магу пісаць, – прагаварыла яна лянівым голасам.
   – Чаму?
   – Не хочацца. Нічога не хочацца рабіць.
   – А снеданне ты таксама не згатавала?
   – Не.
   – Што ж мне есці?
   – Не ведаю. Хлеба няма. Бульбы насмажыць не магу. Смаж сам, калі хочаш.
   Алік за ўсё сваё жыццё не ачысціў яшчэ ніводнай бульбіны. Не ўзяў бы ён у рукі нажа і цяпер, каб не голад. Але толькі пачаў чысціць бульбу, як востры нож – шах! – і парэзаў яму палец. Алік страшэнна баяўся крыві. I ён так зароў, што маці аж вочы адплюшчыла. Паглядзела на парэзаны Алікаў палец, паківала галавою ды зноў задрамала.
   – Не буду чысціць гэтай праклятай бульбы! Лепш не еўшы пайду ў школу, – раскрычаўся Алік, завязваючы бінтам палец.
   Сабраўся ён і без запіскі пабег у школу.
   На школьным двары нікога не было. У калідоры – таксама. Адчыніў Алік свой чацвёрты «Б» клас – і там ні жывой душы. «Відаць, урокі скончыліся, ці што? – падумаў Алік. – А дзе ж тады другая змена?»
   Пахадзіў ён па пустых вуліцах і зноў вярнуўся дадому. Бачыць – маці, як і раней, дрэмле на табурэтцы. Бацька сядзіць у сталовай з газетай у руках, хоць відаць было, што ён зусім яе не чытае, а толькі сяды-тады маргае соннымі вачамі. «Чаму бацька на работу не пайшоў? – падумаў здзіўлены Алік. – Сёння ж не выхадны».
   Сумна стала Аліку. Ні есці няма чаго, ні пагуляць няма з кім. Пайшоў ён зноў у магазіны хлеба шукаць. Хадзіў, хадзіў, а яны ўсе зачынены. Трамваі і тралейбусы стаяць. Людзей і машын нідзе не відаць.
   Тым часам і вечар настаў. У галаву Алікаву розныя невясёлыя думкі прыйшлі. Што сталася з бацькамі? Чаму яны не могуць нават з месца скрануцца? Чаму апусцела школа? Дзе падзеліся сябры? Чаму замёр увесь горад?
   I Алік так засумаваў, што аж заплакаў.
 

V

   Можа б, Алік плакаў і да гэтага часу, каб не ўспомніў пра сваю сястрыцу Ляноту. Заняты розным іншым клопатам, ён пра яе зусім забыўся.
   «Ці не дапаможа яна мне?» – падумаў Алік.
   Выняў ён з партфеля пенал і паклікаў:
   – Лянота, Лянота!
   – Чаго хочаш ад мяне, брат мой?
   – Ці не ведаеш ты, чаму не займалася сёння школа?
   – Ведаю. Ты сам так захацеў.
   – Як гэта я? Што ты вярзеш глупства? – узлаваўся Алік.
   – Ніякае не глупства! – пакрыўдзілася Лянота. – Скардзіўся ж ты мне на ўвесь свет?
   – Ага, – успомніў Алік, – скардзіўся.
   – А што такое свет?
   – Свет... – Алік запнуўся. – Ну, гэта так гаворыцца. Прыказка такая: яму свету мала. Або: свет няміл... А бацькі мае, а школа – хіба гэта свет?
   – Вядома, свет! – цвёрда сказала Лянота. – Усё свет! Нават магазіны і машыны. Я так думаю.
   Алік пачаў здагадвацца, што здарылася няшчасце: дурная Лянота не зразумела яго і напусціла дрымоту на ўвесь свет.
   – Што ж цяпер будзе? – напалохаўся Алік.
   – Нічога!
   – Як гэта нічога?
   – А так, – адказала Лянота. – Мне падабаецца, што ўвесь свет нічога не робіць.
   – Табе падабаецца. А мне што рабіць?
   – Спі, гуляй.
   – А есці мне трэба ці не?
   – Еш, хто табе не дае.
   – Што есці? – горка ўсміхнуўся галодны Алік. – Ні снедання, ні абеду маці не наварыла. Сам я гатаваць не ўмею. Магазіны зачынены. Зрабі, Лянота, так, каб усё зноў было, як раней. Я не хачу караць ні бацькоў, ні свету.
   – Ха-ха-ха! – зарагатала Лянота. – Калі я зніму са свету чары, то мне сумна будзе жыць. Зараз – усе мае сябры. А тады нават ты ад мяне адрачэшся. Ці ж няпраўда?
   – Вядома, адракуся. Цяпер я бачу, што дарэмна тваім сябрам стаў, – пакаяўся Алік.
   – Ну вось. А ты хочаш, каб я чары зняла. Не, даражэнькі, такога глупства я не зраблю.
   – Дык я прымушу цябе! – ускрыкнуў Алік.
   – Паспрабуй!
   Алік успомніў, як скавытала Лянота ў пустым закутку іх дома. Відаць, ёй там не соладка жылося. «Выкіну яе зноў туды, – рашыў Алік. – Нябось, паваляецца пад плотам, дык памякчэе». I ён, доўга не думаючы, занёс Ляноту ў закутак ды шпурнуў пад плот.
   I толькі ён зрабіў гэта, як бачыць – усе вокны іхняга дома засвяціліся. На вуліцах зашумелі машыны.
 

VI

   Убег Алік у сваю кватэру, бачыць – у пакоях святло гарыць, маці на кухні бульбу чысціць. Дрымоты ў яе як і не было.
   – Дзе ты гуляеш? – пытаецца яна ў Аліка. – Ты ж, мусіць, есці хочаш?
   – Ага, – адказаў Алік, глытаючы сліну.
   – Пачакай, скора бульбянога супу навару.
   – А я, – сказаў Алік, – па хлеб збегаю.
   Бацька прачыніў дзверы са сталовай, сказаў да Аліка:
   – Купі там у кіёску мне свежую газету.
   – Добра, – адказаў Алік і бягом кінуўся ў хлебны магазін.
   Бацька ўсміхнуўся.
   – Нешта з Алікам сёння сталася. Сам ахвотна па хлеб пабег.
   – Расце хлопец, – сказала маці, – разумнее.
   – I праўда, – згадзіўся бацька. – Але нешта мне вельмі ж есці захацелася. Давай памагу бульбу чысціць.
   Пакуль Алік вярнуўся з хлебам, на газавай пліце ўжо булькатала немаленькая каструля свежага бульбянога супу, а ў алюмініевай патэльні з шумам смажылася цыбуля на масле. Ад яе ішоў такі пах, што Алік ледзь не расчыхаўся.
   – Давай, мама, – сказаў ён, – памагу пасуду мыць, стол накрываць. Скарэй будзе.
   – Добра, сынок. Памагай.
   I яны ўдваіх пачалі рыхтавацца да вячэры.
   А пра сваю сястрыцу Ляноту Алік так і не сказаў бацькам ні слова.

Похожие статьи:

Алесь ЯкімовічАлесь Якімовіч - Аладкі

Алесь ЯкімовічАлесь Якімовіч - Вераб’ёвы госці

Алесь ЯкімовічАлесь Якімовіч - Байка пра казла

Алесь ЯкімовічАлесь Якімовіч - Хітры воўк

Алесь ЯкімовічАлесь Якімовіч - Аўтамат