Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by ці на сайце oz.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Алесь Асташонак - Жоўты колер белага снегу

Кнопка отправить на печать

Увага!!! Поўны змест

   Ці ж думаў ты калі-небудзь, што ўсё вось так атрымаецца ?
   Што будзе ранак – светлы, чысты, празрысты, што сонечна будзе на дварэ, што ўсё існае па-за жытлом тваім будзе клікаць цябе да жыцця, спяваць будзе: «Уставай, уставай, цябе чакае столькі прыгожага, столькі ўсяго наўкол закране душу тваю, зашчыміць у ёй радасцю-хваляваннем, і ўсё гэта не толькі й не проста прыгожае – яно патаемнае, хуткаплыннае, яно чамусьці дадзена табе знаўзвышы, дадзена табе, а не мільярдам тых зародкаў, што загінулі, шчасця гэтага не атрымаўшы!» – а ты захутаешся з галавою ў коўдру й будзеш пакутаваць ад наступу дня, будзеш маліць, каб ён затрымаўся ў сваёй дарозе, будзеш уздрыгваць ад аднаго ўжо святла, бо не толькі не пацягнешся да ўсяго таго, што абяцае табе абуджэнне жыцця, але й будзеш баяцца гэтага абуджэння – і свайго, і ўсяго свету, з якога ты выпадаеш...
   I не адзін такі ранак пражывеш ты. Іх будзе так шмат, і запар, што стане здавацца: няма ўжо ім канца.
   Ты не наблізішся да думкі аб самагубстве, і, можа, ніколі не з’явіцца яна ў тваёй галаве, не ўзнікне ў ёй нават уяўна, але й жыцця ты прагнуць не будзеш... Пазней ты зразумееш, што гэта й ёсць нейкае набліжэнне подыху самагубства да глыбіняў тваёй душы: і закрасціся ў яе не можа такі намер, аднак ты й не дарожыш тым, што маеш. Зусім не дарожыш. Нічым. Надта доўга ўжо не дарожыш. Усё табе абыякава, ад усяго крыўдна, усё наўкол поўніцца несправядлівасцю да цябе – ці гэта толькі здаецца? – усе куточкі душы запаўняе пустата. З твайго бязвольнага дазволу, з тваёй ненаўмыснай наўмыснасці гэтая пустата прадзіраецца ўжо ў самую астатнюю вольную яшчэ ад яе шчылінку.
   I ты поўнішся пустатою. Пустаты гэтак шмат, што душу ад яе распірае, што няма ўжо куды ад яе падзецца – і не можацца ўцякаць ад яе. Ды дзе там уцякаць – ты нават рукою паварушыць няздатны. Рука ў цябе на падушцы, пад скроняю, галава таксама здранцвела, не паварочваецца, і позірк твой – застылы, можа, нават ужо знямелы, хіба што не мёртвы...
   Настае дзень – і гэта цяпер найвялікшае тваё засмучэнне.
   А да гэтага быў золак і, расплюшчваючы вочы, ты са страхам узіраўся ў вакно: ты ўжо прадчуваў, што ён блізіцца – дзень... А яшчэ да гэтага панавала ноч, і як добра было табе, як цёпла ў ёй. У параўнанні, вядома, з днём: ты ведаў – да яго яшчэ далёка.
   I ўначы, і на золку ты захутваўся ў коўдру, але тады крыху прыемным было яшчэ табе тое захутванне: ты захутваўся ва ўтульнасць, захутваўся ў паратунак, захутваўся ў надзею, што гэтая ноч і нават гэты золак будуць доўгія-доўгія. Аднак, вядома, надзея цябе падманула – дзень насоўваўся няўмольна, а ўжо ён будзе па-сапраўднаму доўгі, нават узімку, не тое што гэтыя кароткія начныя гадзіны...
   А зусім ужо да ўсяго гэтага было ўсё тваё папярэдняе жыццё. Колькі радасцяў прынесла яно табе, колькі шчасця, але ж і колькі горычы й расчараванняў!
   I вось насталі такія дні, калі на цяперашнім шляху тваім расчараванні безнадзейна пераважваюць радасці... Радасці ўжо й не помняцца, усё роўна як і не было іх – расчараванні засцяць усё. Ты зусім забыўся на тую простую і неабвержную ісціну, што й з гэтых чорных дзён неадменна знойдзецца выйсце ў нейкае невядомае табе заўтра, якое ты пакуль яшчэ й цьмяна не ўгадваеш.
   Гэтым разам табе здаецца, што выйсця ўжо болей не будзе, што яго проста не можа быць. Так, ты не аднойчы выбіраўся раней з тупікоў – і з якіх тупікоў! – але цяпер ты выразна адчуваеш: выйсце ёсць з тупікоў, але яго няма ў лабірынтах, дзе адны тупікі. I нішто не можа пахіснуць трываласць і цвёрдасць гэтага адчування.
   Ты закружляўся...
   Нарэшце ты здолееш узняцца з ложка, адзенешся – а можа, табе й не прыйдзецца адзявацца, бо ты спаў адзеты: адзетаму з такой душою неяк утульней спаць, бо ты захутваешся ад наступу дня не толькі ў коўдру, але яшчэ і ў адзежу, ты двойчы тады захутаны – і двойчы абнадзеены... Дык вось, нарэшце ты адзенешся, пратрэш вадою вочы і, калі хопіць сілы й калі ты ўбачыш у гэтым сэнс, нават пачысціш зубы. Ты можаш і не чысціць іх: табе ж не трэба выходзіць на вуліцу і ніхто да цябе не прыйдзе.
   Ты падыдзеш да вакна і будзеш узірацца ў двор унізе. Ён будзе пусты – і на душы ў цябе стане яшчэ пусцей, бо й там пуста. Ён будзе гаманлівы – і на душы ў цябе зноў жа стане яшчэ пусцей, бо людзі там, унізе, пра нешта гавораць, жывуць, а ты й слова прамовіць нікому не хочаш, нават сабе, ты быццам жывеш і разам з тым зусім не жывеш, а толькі баішся прачынацца й перасоўваешся механічна ў пространі, зведзенай цяпер для цябе да клеткі, у якой невядома навошта месцішся...
   Ложак будзе незасланы, прасціны будуць пакамечаныя, згэмтаныя і, хутчэй за ўсё, трохі ўжо брудныя – да зусім брудных прасцінаў ты яшчэ не даходзіў. У хаце будзе рэзрух, але не будзеш ты яго заўважаць, бо што рэзрух у хаце, калі ён – у душы?..
   I тут сусед загрукае малатком, які-небудзь маладзён урубіць на ўсю моц вар’яцкую музыку, нехта засмяецца бесклапотным смехам (пустым, здасца табе, а можа, і не здасца, і на самай справе ён будзе пусты) і забрэша, а то й – Божа! – заскавыча, завые раптам у чыёйсьці кватэры-вязніцы сабака...
   Дык што ж за жыццё было ў цябе да ўсяго гэтага?..
   Была ў таго, пра каго я расказваю, як і ў мяне, родная хата амаль у сэрцы горада.
   Вы разумееце, што такое родная хата амаль у сэрцы горада?..
   Я выходзіў у сад – і ён здаваўся мне лесам, я спыняўся ля грушы – і яна была мне дубам, я залазіў на яе, азіраў суседнія сады й дахі – і яны былі мне сусветам...
   Уранку я прачынаўся, і сонечны прамень у вакне заўсёды абуджаў на маіх вуснах усмешку, якую б крыўду ні перажыў я ўчора. А я ж, з розных прычын, быў вельмі адзінокім – хлопчык мала калі бывае такім адзінокім, – і ўсё роўна я быў шчаслівы!
   Прачнуўшыся, я ніколі не ляжаў доўга, як часта бывае цяпер, у ложку. Нейкі час, зусім невялікі, я радаваўся промню, радаваўся жыццю – і, таропка й разам з тым не мітусліва адзеўшыся, выскокваў на двор.
   Там мяне сустракалі куры, певень – празваны мною Сільверам пасля шмат разоў прагледжанага фільма, што стаў любімым, бо вельмі рамантычнае было ў ім жыццё дарослых, зусім не такое, якое бачыў я наўкол, – там лашчыліся да мяне кот Марцін і сабака Рэкс.
   Гэта былі мае лепшыя сябры, і мне іх хапала. А цяпер у мяне процьма знаёмых, прыяцеляў, ёсць, можа, нават і сябры, а мне так не хапае душы, якая б па-сапраўднаму разумела мяне. Па-сапраўднаму, разумееце? Да канца.
   Пад плотам у мяне была схавана палка– мая шабля. Я хвастаў ёю па лапухах уздоўж плота. Лапухі прыгіналіся – то былі мае разбітыя ворагі. Але я, вядома, не адчуваў да іх нянавісці, як адчуваю яе, бывае цяпер, да сваіх злоснікаў, часам зусім дробных, – я проста перажываў радасць сваёй перамогі, і ворагі былі ўсяго толькі пераможаныя мною, а не прыніжаныя, нізрынутыя, раздушаныя, растаптаныя, растрыбушаныя.
   Але што я расказваю пра тое, што вы самі ведаеце не горш за мяне, а можа, і лепей?
   У мяне ёсць прыяцелі – а што, калі ў вас толькі знаёмыя?..
   Таму вернемся да чалавека, што стаіць цяпер ля вакна, утупіўшыся застылым позіркам няважна ў які двор.
   Не, даруйце, я не расказаў пра таго хлопчыка, што сек некалі лапухі, як сваіх, так бы мовіць, ворагаў, дзве рэчы, дужа важныя, як мне здаецца, і для таго чалавека, пра якога распавядаю...
   Я заходзіў у дзедаў пакой у пабудове на двары, якую ён сам называў адрынаю. Усе астатнія называлі яе па-расейску: «сарай». А дзед, прытаміўшыся ад мітусні ў хаце, спакойна-мудра казаў: «Пайду ў адрыну». Ён жыў там з малавядомых мне прычын, пра якія не час тут гаварыць. Пакой ён сабе абсталяваў вельмі ўтульна: цёпла абшытыя ўзорыстымі дошкамі сцены й столь, гладзюсенькая, усё роўна як адпаліраваная падлога, бялюткая, з кафлі, грубка. Усё гэта ён зрабіў сваімі рукамі. Ён шмат чаго ўмеў, мой дзед, не тое што я.
   Я страшэнна зайздросціў дзеду, што ў яго ёсць такі свой куток.
   Тады я, вядома, не мог разумець, што зайздрошчу, інтуітыўна, няхай сабе й няпростаму, ды ўсё-такі спакою ў ягонай душы. Спакой гэты быў выпакутаваны, створаны ўласнай воляю, што пераадольвала нялёгкія выпрабаванні калдобістага жыцця, але як прыгожа адрозніваўся ён ад усяго таго гармідару, што панаваў наўкол дзеда й ператварыўся нарэшце ў нязносны вэрхал!..
   У дзеда быў свой свет, вонкава вузкі й шырачэзны па сутнасці, глыбокі й закрыты ад іншых вачэй. Гэты свет ёсць цяпер і ў мяне, але ж які ён часам крыклівы, як проста дазваляеш ты іншым, часта самым грубым і нізкім, шніпарыць па ім бруднымі насмешлівымі вочкамі...
   Але тады я проста зайздросціў утульнасці й ціхамірнасці ягонага пакоя.
   Мы з мамаю й татам жылі ў хаце, у малюпасенькім дзевяціметровым катушку; яшчэ ў хаце была так званая «зала», дзе стаяў тэлевізар, фікус, круглы стол з венскімі крэсламі і дзе начаваў мой дзядзька; быў яшчэ бабулін пакойчык, дзе вісеў абраз.
   У тым дзевяціметровым катушку праходзіла жыццё трох чалавек – двух дарослых і аднаго маленькага, з усімі іхнімі рознымі жаданнямі-запатрабаваннямі. Пра гэта доўга б можна было расказваць, ды зноў жа не час, не пра тое, урэшце, гаворка. Скажу толькі, што, прыкладам, пад ложкам у мяне стаяла міска з вадою, ля якой я ўзімку, укленчыўшы, праціраў сабе вочы, і што жылі мы там, пакуль мне не споўнілася дванаццаць гадоў і бацьку далі тады пятнаццаціметровы пакой у камунальнай кватэры – якім велізарным бачыўся ён мне яшчэ доўгі час, якім цудам здаваліся ванная й цёплая прыбіральня, да якіх я, між іншым, не адразу прызвычаіўся і з-за якіх калі-нікалі ў нас узнікалі праблемы з суседзямі, добрымі, дарэчы, людзьмі...
   Дык вось – я заходзіў у дзедаў пакой у ягонай адрыне, і ўсё-такі галоўнае, што бачыў я там, была не ўтульнасць, а кнігі й падшыўкі газет і часопісаў. Чытаў дзед толькі дзве-тры кнігі, але бібліятэка ў яго, як для простага чалавека, была багатая.
   Бацькі мае кніг амаль не куплялі – дзе іх там было паставіць у нашым катушку, дый грошай вечна не хапала: бацька атрымліваў доўгія гады, колькі памятаю, дзевяноста рублёў, маці – шэсцьдзесят. Былі сякія-такія танюткія «Мои первые книжки», памятаю маршакоўскія, ды нейкія казкі. I чамусьці «Похождения Ходжи Насрединна».
   Да дванаццаці гадоў, да тае пары, калі я сам пачаў набываць сабе кнігі, вымяркоўваючы грошы на марожаным і газіроўцы, мама купіла мне з тузін кніжак. Запомніліся выбраныя творы Янкі Маўра на рускай мове і Гогаля на беларускай, «Хижина дяди Тома» і – зноў жа чамусьці – выбраныя творы Уладзіміра Лідзіна і трохтомнік Веры Інбер.
   Зрэшты, чаму – «зноў жа чамусьці»? Усё тлумачылася проста: кнігі былі ўцэненыя. Лідзін каштаваў трыццаць, трохтомнік Інбер – семдзесят пяць капеек.
   Усе гэтыя кнігі я перачытваў некалькі разоў. Праз усё жыццё памятаю з Маўра імя інданэзійскага сусухунана (імператара) – Паку Бувона Сенапаці Інгнаголага Нгабдур Рахман Сайдын Панатагама, – чым заўсёды нямала многіх дзівіў і дагэтуль дзіўлю.
   Я дагэтуль захоўваю ўсе гэтыя кнігі як рэліквіі.
   Затое ў дзеда былі петраградскі Нат Пінкертон і «буржуазналатвійскі», рыжскі, Эдгар Уолес – «Тайна жёлтых нарциссов», «Матиас Шандор» – жульвэрнаўскі «Граф Монтэ-Крыста», афрыканскія нататкі адкрывальніка вадаспаду Вікторыя Давіда Лівінгстана, камплекты «Охотничьих просторов», з якіх я ўпершыню даведаўся пра існаванне такога пісьменніка, як Іван Бунін, і, нарэшце, «Последние из могикан» з неверагодна старажытнымі, як мне тады здавалася, ілюстрацыямі (зрэшты, сёння яны ўжо сталі такімі – неверагодна старажытнымі, – гэтыя ілюстрацыі з пазамінулага жыцця, зробленыя ў жыцці мінулым).
   Гатэлі, банкіры, графы, махлыгі, банкруты, узломшчыкі, дэтэктывы, індзейцы...
   Як глыбока запалі мне ў душу кніжныя героі – глыбей за ўсіх жывых людзей, якіх я бачыў...
   Я гартаў падшыўку «Футбола» і даведваўся пра дзівоснага варатара Барыса Разінскага, які не толькі выдатна бараніў вароты, але й забіваў галоў, з пенальці, больш за многіх нападнікаў. Я гартаў «Историю кино» і даведваўся, што былі некалі такія знакамітыя фільмы, як «Кабінет доктара Калігары» і «Выкрадальнікі веласіпедаў», што славуты Рудольфа Валянціна, кінаідал дваццатых гадоў, успрымаў сваё аблысенне як найвялікшую трагедыю і зафарбоўваў залысіны нечым чорным... I ці ж не скончыў ён, аднагодак Ясеніна, якога ён усяго толькі на год перажыў, свой шлях самагубствам?..
   Я даведваўся... (), шмат аб чым я даведваўся ў дзедавым пакойчыку, вялікі свет адкрываўся мне ў ім!..
   I я марыў жыць у гэтым свеце, дзе агні вялікага горада, кнігі, карнавалы, маскарады, фестывалі, балы, аўто, яхты, смокінгі, жанчыны ў футрах, падарожжы, грошы, поспех, «Маракана», «Уэмблі», Непал, Тасманія – і дзе буду я...
   Ды я ж упэўнены быў, што я там буду!
   Я вёў дзённік прыроды й запісы будучага афіцэра, змайстраваў сабе цір і практыкаваўся з рагаткаю, гадзінамі важдаўся з мячом... Я збіраўся стаць футбалістам і акторам, разведчыкам і падарожнікам, кім толькі я не збіраўся стаць!..
   Я шмат дзе быў і шмат чаго бачыў, не тое што мая мама. Праўда, усё гэта вельмі далёка ад таго, аб чым я марыў, але ж...
   Мая мама, простая жанчына, доўгія маладыя дый пазнейшыя гады пакутавала праз тое, што «не вывучылася» – яна ж гадзінамі магла чытаць па памяці «Бандароўну», «Новую зямлю», «Збянтэжанага Саўку», «Тараса Бульбу», багата што з Ясеніна, – я спраўдзіў, здавалася ёй, яе надзеі, але ж...
   Але ж цяпер я падоўгу магу стаяць ля вакна, зусім як той чалавек, пра якога йдзе гаворка, ад якой я даўно адхіліўся ці – можа ? – да якое наблізіўся. Няўжо ў яго было не так, як у мяне? Мы ж такія падобныя... Дзяцінства ў нас прайшло на суседніх вулках..
   Пра кнігі я ўжо расказаў.
   Засталася яшчэ адна рэч.
   Кожнага года ў маім жыцці былі чатыры святы.
   Два першыя – дзень нараджэння й Новы год – як ва ўсіх.
   (Вялікдзень, дарэчы, у сям’і таксама святкавалі, але гэта неяк мяне абыходзіла. Яйкі хіба што чырвоныя былі, біліся імі, дый яшчэ дарослыя пілі больш, чым зазвычай.)
   Але былі ў мяне і два незвычайныя святы: у першы дзень траўня і ў сёмы – лістапада. У гэтыя дні на хаце вывешвалі сцяг – мой дзед чамусьці заўсёды вывешваў не чырвоны, як бальшыня суседзяў, а чырвона-зялёны.
   Але дзіва: гэтымі днямі я заўсёды заставаўся ў «зале» адзін. Мама ў гэтыя дні працавала. А бацька так ухіляўся ад дэманстрацый, што, мусіць, нават тэлевізара пазбягаў. Дый дзед насіў у сабе нешта падобнае. Малады дзядзька недзе гойсаў. Вось толькі бабка не ведаю, дзе была.
   I я адзін глядзеў усе гэтыя парады й дэманстрацыі. Парады мне, як «секачу» й «будучаму афіцэру», вядома, падабаліся. А вось ад дэманстрацый заўсёды рабілася сумна. Яшчэ ў восем гадоў.
   I надвор’е чамусьці ў гэтыя дні кожны год выдавалася паганае. Мажліва, і было калі-небудзь на гэтыя святы добрае надвор’е, але нешта не прыпомню. Заўсёды адно: на дварэ – змрочна, холадна, аж у душу забіраўся холад. I б’ецца на пранізлівым, калючым ветры сцяг, і мне яго шкада й хочацца зняць. Здаецца, што замёрз ён, гэты бедны сцяг, – ну навошта, дзеля чаго яго вывесілі? Раз дзень такі, дык і вывешваць не трэба.
   Ува мне ўзрастаў, так бы мовіць, пагодна-атмасферны антыкамунізм.
   Але чаму расказаў я пра гэтыя «святы»? Навошта?
   Відаць, адбітак нейкі наклалі яны на ўсё маё жыццё, які й растлумачыць не магу – што за ён дакладна (без маёй уласнай віны), і чаму, і калі ён пачаў на мяне накладвацца. Апрача ж бацькавых размоў, нічога й не чуў благога наконт камуністаў. Бацька мой, «рабацяга», быў у клане ізгоем. Усіх астатніх фартуна песціла.
   Але вернемся нарэшце да вакна й чалавека насупраць яго.
   Што было потым у гэтага чалавека? Пасля дзяцінства.
   О, гэта зусім ужо доўгая гісторыя, а я не бачу за сабою права на расцягнутыя аповеды.
   Была дзяўчына, быў снег, і яны пісалі на ім мыскамі ботаў, пісалі вялізнымі літарамі: «НЯХАЙ НАШ КОЛЕР БУДЗЕ ЗАЎЖДЫ ЧЫРВОНЫ!» Зноў быў снег, і ён ішоў па ім і еў яго, бо вусны гарэлі, і шаптаў, як вар’ят, заклён: «Няхай наш колер будзе заўжды чырвоны!..» Было лета, быў парк, і было дрэва, пад якім яны закапалі ліст у будучыню: «Няхай наш колер будзе заўжды чырвоны!» Іх агульны ліст. А яшчэ яны абое напісалі кожны свой ліст, са сваім прызнаннем, сваім спадзевам, сваім жаданнем-мараю, сваім закляццем... Яны запомнілі, дзе тое дрэва, на якіх прысадах, яны так кахалі адно аднаго, што не трэба было запісваць нумары і ўказальнікі, яны трымалі ў памяці і лічбы, і накірункі, ногі самі прывялі б іх да таго дрэва... Чаго толькі ў іх не было!.. Была ноч, і яны не спалі, яна ляжала адзетая й змушала яго глядзець на яе – да самага ранку, не даючы й вочы на хвілю заплюшчыць: ёй хацелася бачыць, як ён кахае яе... Ён мучыўся, ён пакутаваў, вочы ягоныя зліпаліся, але ён глядзеў – бо...
   Бо тады ён ніколі не стаяў ля вакна, утупіўшыся ў няважна які двор застылым позіркам, тады ён нават падумаць не мог, што будзе калі-небудзь баяцца наступу дня, уздрыгваць, адчуўшы на сабе, захутаным з галавою ў коўдру, сонечны прамень...
   А потым – гэта ж так часта бывае ў жыцці, калі каханне хоча зберагчы сябе хоць у памяці сваіх абраннікаў, – яны рассталіся. Прайшоў год, два, тры, ён не памятае колькі, і дарога да дрэва забылася. Аднаго дня ён захацеў прачытаць, што яна сказала яму ў сваім лісце. Сам ён напісаў: «Мы заўжды будзем разам». Ён досыць лёгка знайшоў прысады, але дрэва так і не адшукаў. О, як шкадаваў тады ён, што яны не закапалі гэтыя лісты ў лесе: там можна было б капаць у запомненай мясціне пад кожным дрэвам, а дзе ж ты будзеш капаць пад кожным дрэвам, нават калі гэтых дрэў толькі пяць ці сем, у парку ?
   Ён хацеў прачытаць, што напісала яна, бо тады яму ўпершыню ў жыцці стала па-сапраўднаму блага без блізкага чалавека. А яна была ўжо далёка-далёка, ён нават не ведаў дзе, ведаў толькі, што далёка, і ўжо замужам, і мае двое дзяцей.
   А потым прайшло яшчэ некалькі гадоў, і ён трапіў у гэты парк з жанчынаю, не любай яму, для яго не прыгожай, дый увогуле не задужа пагляднай, – ён проста сустракаўся, спаў з ёю, спаў толькі ўдзень, бо ўначы і яму, і ёй трэба было вяртацца дахаты, яму – да жонкі, ёй – да мужа, а сустракаўся ён і спаў з ёю таму, што з жонкаю блага было, ва ўсім блага... Калі ён трапіў з гэтай жанчынаю ў той парк, у іх быў нейкі шалёны юр, можа, таму, што са злосці-крыўды ён быў п’яны, а яна проста запальвалася імгненна, бо была ўжо кабетаю на схіле жаночых дзён і нейкі чорт у ёй усхадзіўся, дый муж у яе, як яна сказала...
   Была зіма, і было шмат снегу, і дрэва тое было дзесьці непадалёк, яны спыніліся акурат каля тых прысадаў, і ён расшпіліў ёй кофту, а яна сама загаліла грудзі, і тут... I тут ён заўважыў, што мядзведзяў, гіпсавых мядзведзяў, якія стаялі ля гэтых прысадаў, мядзведзяў, да якіх ён з той, з дзяўчынаю, на якую глядзеў усю ноч, заўсёды прыходзіў на спатканне, калі яна прыязджала да яго з іншага, далёкага горада, – мядзведзяў гэтых няма. Ён здранцвеў, утупіўся застылым позіркам у пустэчу, а жанчына з аголенымі на марозе грудзьмі спалохана пазірала на яго: «Што з табою?»
   Ён стаяў і разумеў, што ніколі ўжо болей не ўбачыць тае, першае свае дзяўчыны, бо нават калі й даведаецца, дзе яна жыве, дык жонка з дому не выпусціць ляцець за блізкі свет, не здолее ён падмануць жонку, дый ці трэба яе падманваць ?.. Усё роўна – тых літараў на снезе ўжо не напішаш і напісанае не спраўдзіш... Ён раптам нібыта азвярэў, і паваліў тую кабету ў снег, і ўзяў яе, груба, жывёльна, хутка, і – Божа! – ёй было прыемна, ёй было неверагодна прыемна, яна крычала й прасіла яго кусаць ёй грудзі, а ён валодаў ёю і ў глыбіні душы хацеў забіць яе, а яшчэ больш хацеў забіць самога сябе, але ведаў, што не заб’е ніколі...
   А потым яны ішлі з парка цераз раку, яна вяла яго пад руку й гаварыла яму, якое прыгожае неба, якія зоркі на ім, што гэта й ёсць шчасце, дзеля якога варта жыць, а ў яго ў скронях стукала адно: «Мядзведзяў болей няма... Мядзведзяў болей няма...». Прыйшоўшы дахаты, ён згадаў тое, чаму не надаў значэння ў парку: ён памачыўся там на чысты белы снег, бо не мог выцерпець, да таго абапіўся півам, памачыўся на той, той, той, т о й, ТОЙ снег – і здавалася, галава ўжо болей не вытрымае...
   Галава вытрымала.
   Але жоўты колер белага снегу стаяў у яго перад вачыма ўсю ноч.
   А жонка адно запыталася:
   – Ты дзе гэта быў, коцік?
   – У каханкі! – не вытрымаўшы, кінуў ён ёй.
   – Якія дурныя ў цябе жарты, – павяла яна недаўменна галавою і не стала болей ні аб чым распытваць. – Есці хочаш? Там табе мама галубцоў прынесла... Ты ж любіш маміны галубцы... – I заснула.
   А ён пасунуўся на кухню есці цешчыны галубцы. А назаўтра пайшоў у лазню са сваім цесцем – намеснікам міністра, які ўладкаваў яго ў гэтым жыцці, і цёр, цёр, цёр яму спіну. Мачалкаю, да страхотнай чырвані, бо так яму, цесцю, падабаецца. Парыў і цёр, парыў і цёр. За тое, што ў жыцці ўладкаваў. Парыў і цёр і думаў, што сёння ж усё кіне, і згадваў знаёмага, якога нядаўна сустрэў, – той у гаражы ў сябра жыве, дыхаць, кажа, няма чым у сям’і, не магу больш маніць... I ён таксама думаў, што адпарыць вось сёння цесця, разатрэ яму спіну хоць у кроў і пойдзе; у яго ж свой гараж ёсць і свая машына, якія дастануцца яму пры гіпатэтычным падзеле маёмасці, яны з жонкаю гэта ўжо не раз абгаворвалі, – і нікуды не пайшоў. Бо як пайсці жыць у гараж, нават у свой? Калі ёсць усё, за што прывык хавацца ад праўды й чым нават ганарыцца навучыўся.
   Гняздо, якое ты звіў, на якое жыццё паклаў. Не, лягчэй прывыкнуць, чым прызнацца сабе, што ўсё, чым жывеш ты ў гэтым гняздзе, – хлусня, якую ты некалі так ненавідзеў...
   У цябе плаўнікі выраслі, зразумеў ён раптам. Гэта рыба не можа жыць у бруднай вадзе. А ты можаш. Ты – ці ўвогуле чалавек? – такая істота, якая да ўсяго прывыкае.
   I тут ён сам сабе зарагатаў.
   Жонка прачнулася й спалохана ўтупілася ў яго. Яна заўсёды падазравала, што ён «з прыветам». Ёй жа ніхто не перашкаджае раз на год ехаць на поўдзень адной, бо яна вычытала ў амерыканскіх псіхааналітыкаў («Слова якое прыдумалі! – шалеў ён, калі яна расказвала аб прачытаным у іх. – Хіба ж можна прааналізаваць псіхіку?!»), што сужэнцы раз на год павінны расставацца на нейкі час, каб адпачыць адно ад аднаго... Дык вось, ёй жа ніхто не перашкаджае прыязджаць з гэтага поўдня пышнай, сакавітай, задаволенай і млява, прытворна-пяшчотна ўсміхацца, пацалаваўшы яго: «Як сумавала я без цябе, коцік... А ты, ты сумаваў без мяне?» – «Пэўна ж, дарагая», – адказваў ён, ненавідзеў сябе – і разумеў сябе...
   Яму даўно ўжо было напляваць на ўсё, што з ёю звязана, толькі ўсё-такі цяжка бачыць на ёй увесь гэты пляжны бруд... Але ён маўчаў, абы не чапала. Абы ў душу не лезла. А часам так хацелася раптам, каб залезла – усёй рукою! Сказала б хоць што-небудзь. Можа, штосьці ўсплыло б тады на паверхню бруднай вады – чалавечае... Бо што за гэтым брудам убачыш, апрача таго, што жыццё пустое й праходзіць у хлусні, двудушшы, здрадзе, у вязніцы, якую ты сам сабе збудаваў.
   Яна яму світар вяжа, у падарунак на які-небудзь Новы год ці дзень нараджэння, а ён яго ціха так ненавідзіць... Глядзець не можа, як вяжацца ён, глядзець не можа на рукі яе, што так спрытна маніпулююць спіцамі, нават на самі спіцы, а потым носіць гэты світар – і нічога, нават прыемна бывае, калі калегі па працы ўхваляюць жончыны рукі й густ...
   Дык вось – ён зарагатаў сам сабе. Бо раптам падумаў:
   «У мяне ж патэльня без здору смажыць, вось у чым справа! Усё ў мяне ёсць, нават патэльня без здору смажыць! Вось чаго я ў гэтым жыцці дасягнуў. Ці магла падумаць калі-небудзь пра таксе мая бедная мама, якая доўгія гады і ўзімку есці гатавала ў хляўчуку, бо не хацела завіхацца побач з свякрухаю на кухні ў хаце, не хацела замінаць ёй...»
   А потым ён аднойчы не вытрымаў і абазваў цесця прыстасаванцам, жулікам, прайдохам, махляром, шахраем, чмутом, аферыстам, бандзюгам, злачынцам, эсэсаўцам – кім толькі ён яго не назваў! – і калі ўжо цесць усчырванеў з твару больш, як у лазні, і нагаварыў яму ў сваю чаргу, што зяцёк ягоны – паслаў жа Бог! – алкашня «падзаборная», нікчэмнасць, рубля парванага без яго, цесця, не каштуе, – «Дарма, што ты мне спіну трэш, думаеш, я не разумею?» – ён заляпіў цесцю такую поўху, што стары грымнуўся на падлогу...
   Потым быў мір. Сарамлівая цішыня за сталом, пяцізорачны «Арарат», ікра чырвоная й чорная і камандзіроўка за мяжу, і не куды-небудзь, а ў Данію, – цесцем, вядома, зробленая... I павышэнне па службе – істотнае павышэнне, цераз галаву. Ты толькі, зяцёк, не шумі. Я сам колісь шумеў, сказаў яму цесць шэптам на кухні, ужо на добрым падпітку. Ты думаеш, я яе, старую каргу, кіўнуў ён у бок гасцёўні, не ведаю ? Думаеш, не ведаю, што гэта за штучка была?.. I яму, зяцьку, было сорамна, і яны цалаваліся, і нават плакалі, жаліліся адзін аднаму на жыццё, але аднаго не заўважалі: яны ж адзін аднаму самі на сябе жаляцца...
   А калі пайшоў цесць, жонка, сама ўпітая, сказала яму нешта абразлівае, і ён збіў яе на горкі яблык. Яна два тыдні на працу выйсці не магла – твар сіні быў. Кідалася не тое што на развод – у суд падаваць. Але прыйшоў цесць, крычаў, лямантаваў, роў, трэс перад самым яе носам нейкімі паперамі, паводле якіх зяцёк едзе ў Данію на тры месяцы, і сам нарэшце, не вытрымаўшы яе енку, гэтак заехаў дачцэ ў вуха, што яна ажно пакацілася. Вішчэла, вішчэла – і сціхла.
   А ён ёй з Даніі такое футра прывёз, што ў яе аж вочы на лоб вылезлі і яна ўмомант забылася на той страшны мардабой. Нават новы відзік разам глядзелі, які ён з той самай Даніі прывёз, – стары на кухню перанеслі, – глядзелі, вядома, парнуху, з тае ж Даніі, і займаліся ўсім гэтым, што бачылі на экране, – усю ноч, да ачмурэння.
   Але пад золак, калі яна прасіла: «Яшчэ, яшчэ!» – ён раптам здранцвеў і ўсё ў ім памерла.
   Мядзведзяў болей няма, згадаў ён.
   I снег – жоўтага колеру.
   – Ну чаму так заўсёды – снег становіцца жоўты?! – зароў ён раптам, калі ўвесь дом яшчэ спаў, зароў так, што ажно сабака ў кватэры наверсе забрахаў, – і яна спалохана адсунулася ад яго да сцяны, забілася ў кут.
   I шмат яшчэ чаго было ў ягоным жыцці...
   Пра каго расказваю я? Пра яго? Пра сябе? Пра нас абодвух?
   Ён стаіць ля вакна.
   Я стаю ля вакна.
   Багата хто з маіх знаёмых стаіць ля вакна. З тых, што душу сваю хоць крыху раскрывалі мне ці чыю душу я й сам без расповедаў бачыў.
   А нехта ніколі не стаіць. Толькі чаму і праўда так часта снег з гадамі становіцца жоўты?..

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!