Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Іван Пташнікаў - Мсціжы

Кнопка отправить на печать

   Асноўны канфлікт рамана «Мсціжы» – канфлікт паміж чалавекам, які «абжывае зямлю», і чалавекам спажывецкіх, драпежных адносін да зямлі і да людзей. Канфлікт гэты ў творы не аголены, не адналінейны. Ён вынікае з узаемаадносін Вялічкі з іншымі героямі рамана, грунтуецца на дыяметральна-супрацьлеглых адносінах да зямлі.
   Зямля для Вялічкі – усё. «Зямля са снегам пад нагамі зімой; з граззю, з сыпкім сівым пяском, з сасновымі шэрымі шышкамі і дробнай дзяцельніцай – летам; з цвёрдай, што камень, грудай, позна ўвосень, калі зямля грукала пад ботамі на ўвесь свет і аж звінела, як парожняя... Зямля, па якой ён ходзіць ужо скора паўвека...»
   Зямля для яго – як жывая істота. Ён чуе яе самыя найтанчэйшыя пахі, іх адценні. Перадае гэта Пташнікаў вельмі дакладна, асязальна.
   Можна толькі здзіўляцца здольнасці пісьменніка, таленту жывапісу, які так жыва-адчувальна перадае, малюе, калі так мовіць, пах вясковай вясны. Адчуванне пахаў перадаецца не наогул, а менавіта гэтага кутка зямлі; апісанне пахаў развіваецца. Разгортваецца – адкуль такі пах? з чаго? калі бывае? што нагадвае? Верагоднасць ад гэтага моцна паглыбляецца – і верагоднасць, дакладнасць пахаў, і верагоднасць таго, што менавіта Вялічка іх адчувае.
   Варта звярнуць увагу вось яшчэ на які момант. У Пташнікава, у ягоных лепшых творах, у самых звычайных апісаннях, у самой малой клетачцы яго мастацкага свету, адчуваецца, прысутнічае гістарычны час, ёсць натуральны выхад у вялікае жыццё. Так, у апісанне пахаў ранняй вясковай вясны натуральна ўключаны ўпамінанні пра зямлянкі 1939 года. Адчуванне пахаў у Вялічкі – гэта не так нейкая фізіялагічная ўласцівасць, як сацыяльна-гістарычная. Успрыманне тых ці іншых пахаў, вызначэнне іх характару абумоўлена ўсім жыццём героя, пэўнымі зменамі ў ім.
   Вясной, напрыклад, Вялічка заўважае, што «свежай зямлёй пачынае дома пахнуць з гародчыка рана, калі яшчэ толькі асядзе снег і пад прызбай ля хлева і ля тыну ад вуліцы пакажацца сівая пасля зімы леташняя трава – кавалак абчарсцвелай на сонцы мяжы», што «зямля пахне зямлёй, калі яе схопіць адразу сонца, калі вясна ідзе без слаты», што «пад раніцу пахла змочаная расой зямля, і здавалася, што чуеш зямлю першы раз, як нарадзіўшыся на свет...».
   Зямля гэтая – ягоная, Вялічкава. Тут, у гэтым краі, у Прывіллі, ён усё ведае, усё ў ягонай памяці, свядомасці, у крыві. Але, сцвярджаючы гэта, неабходна звярнуць увагу на наступнае. Глыбока любячы зямлю, адчуваючы глыбінную еднасць з ёю, Вялічка ў той жа час не абцяжараны сацыяльнай уладай зямлі над сабою, пазбаўлены ў пэўным сэнсе эканамічнай залежнасці ад яе. Сувязь тут заснавана на глыбіннай духоўнай аснове. А такая сувязь самая моцная.
   Зямля для Вялічкі – менш за ўсё зямля-карміцелька. Зямля – гэта і лес, і рэчка, і, родная прырода. Зямля ў такім шырокім яе разуменні – тая адзіная глеба, на якой чалавек вырастае чалавекам, якая дае яму сілы і надзяляе хараством. Зямля і Вялічка – гэта штосьці арганічна адзінае: тут агульныя самыя глыбінныя жыццёвыя законы, адны і тыя ж жыццёвыя сокі жывяць іх, адно і тое ж паветра. Зямля патрэбна Вялічку, Вялічка патрэбен зямлі. Таму для яго кінуць зямлю, кінуць родны кут – гэта адарвацца ад той глебы, якая надае сілу, упэўненасць, жыццёвую ўстойлівасць; гэта тое самае, што парваць, вырваць карэнне. Карэнню патрэбна глеба, глеба родная, свая. Асабліва карэнню чалавека.
   У рамане неаднаразова ўзнікае вобраз карэння.
   Вобраз гэты набывае глыбокі змест. У самым галоўным канфлікце «Мсціжоў», канфлікце глыбока псіхалагічным, ён, вобраз гэты, адцяняе і падкрэслівае вельмі істотны аспект – сувязь з зямлёю, надаючы тым самым канфлікту моцнае сучаснае грамадскае гучанне.
   Вялічка – гаспадар на зямлі. Мсціжы для яго не проста вёска, дзе ён нарадзіўся і вырас. Яна гэта і ён. Яна глеба, на якой ён узгадаваўся, яна дала яму мэту і сэнс жыцця, тут ён пабачыў гора і перажыў радасці. Тут ягонае глыбокае карэнне. 3 гэтай зямлёю, з Мсціжамі Вялічка звязаны арганічнай узаемазалежнай сувяззю.
   Пад канец рамана «Мсціжы» галоўны герой яго вырашае, у вельмі няпростай для сябе псіхалагічнай і жыццёвай сітуацыі, надзвычай складанае пытанне чалавечага быцця. Застаўся ззаду ўвесь цяжар супярэчлівых жыццёвых абставін, унутранай барацьбы. Вялічка, які ўсё сваё жыццё пражыў добра, сумленна, з карысцю для людзей, адчуваючы быццам падсвядома каштоўнасць усяго жывога, натуральнага, павінен быў прыйсці і прыйшоў менавіта да такога вываду. Ён павінен быў застацца, і ён застаўся ў родных мясцінах, на сваёй зямлі.
   Намнога раней у творы была адна сцэна, можа, вызначальная для разумення жыццёвай філасофіі Вялічкі. Ды і іншых станоўчых герояў.
   Перажыўшы шмат душэўных і жыццёвых бур, апынуўся неяк адзін Андрэй Вялічка ў сцішаным перадвечаровым лесе. Ён услухоўваецца ў лясную цішыню, чуе, як «стукаюць, лучаючы на цвёрдае на дарозе, сухія сасновыя шышкі: у лесе яны падаюць дзень і ноч, у лесе іх пачуеш кожны раз». Вялічка думае, «што любіць слухаць, як стукаюць, падаючы шышкі... Вечна б так стаяць і слухаць...». Думкі ідуць шырэй, паглыбляюцца: «Няма сканчонага зямлі – няма і людзям. Людзі рассыпаюцца па зямлі, як шышкі з дрэва. Вечныя людзі на зямлі, вечныя і звяры. I вечна адзін ідзе на другога. I верх за чалавекам. Бо чалавек абжывае зямлю, звер – толькі плодзіцца... Есць і плодзіцца... Есць і плодзіцца, каб есці».
   У гэтых словах, афарыстычна сціслых і дакладных, – філасофія, ды і псіхалогія, узаемаадносін Пташнікавых герояў з зямлёю, з прыродай, з навакольным светам, унутраны пачатак глыбіннага канфлікту, які дае жыццё, дае несупынны рух усёй творчасці пісьменніка.



Серафім Андраюк

Крыніца: Пташнікаў І. Збор твораў. У 4 т. Т. 1. Раман; Апавяданні / Прадмова С. Андраюка. – Мінск.: «Мастацкая літаратура», 1990. – 478 с.

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!