Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by ці на сайце oz.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Міхась Стральцоў - На чацвёртым годзе вайны

Кнопка отправить на печать

   У апавяданні "На чацвёртым годзе вайны", якое было напісана Міхасём Стральцовым у 1964 годзе, расказваецца пра той час, калі яшчэ ішла вайна, недзе грымелі баі і гінулі людзі, калі чалавечае жыццё магло абарвацца кожную хвіліну, калі з франтоў у вызваленыя ад фашыстаў беларускія вёскі ішлі "пахаронкі". I хаця "гоняць і гоняць немца нашы ", да канца вайны яшчэ далёка. У вёсках, у асноўным, жанчыны-салдаткі ды старыя з малымі. Жывецца цяжка: холад, голад, нястача. А трэба араць і сеяць, аднаўляць на голым месцы гаспадарку, гадаваць дзяцей, многія з якіх ніколі не ўбачаць свайго бацьку. "Цяпер у кожнай хаце хапае свайго гора", — думае гераіня твора Маруся, разважаючы пра тое, як "паставіць сябе ў жыцці, каб не даць у крыўду сябе і сына".
   Сюжэт твора зусім просты. У вясковай сям'і, якая страціла кармільца на вайне, адбываецца нязначная падзея: бабуля "адсцябала матузамі" малога ўнука за тое, што ён, не дачакаўшыся вячэры, абшчыпаў "акрайчык ацеслівага, спечанага з бульбы і ячменных шароек хлеба". Малы не заплакаў, толькі глядзеў на маці, просячы ў яе спагады, а потым уцёк на вуліцу і толькі там заплакаў. Маці ў гэты час таўкла проса. I далей падзей ў апавяданні будзе зусім нямнога. Бабуля пойдзе ў хлеў, каб сабраць яйкі, паглядзіць на агарод, дзе яшчэ "было пуставата на градах", паганяе "худога, як дошка, парсюка, які таксама хоча есці", убачыць, як струхлеў ніжні вянец хаты... Менавіта ў гэтым апісанні аўтар падкрэслівае нястачу ў сялянскай сям'і, якую прынесла вайна, забраўшы дабрабыт, спакой і шчасце.
   Апісанні паводзін малога — другая лінія сюжэта. Пакрыўджаны, абураны, хлопчык зашыўся ў алешнік, думае пра сваю бяду, будуе шалаш і засынае там.
   Трэцяя падзейная лінія звязана з маладой салдацкай удавой Марусяй, якая толькі тры гады была замужам, страціла мужа на вайне, цяпер працуе не разгінаючы спіну. Як без бацькі выхаваць сына, не даць яго ў крыўду, як перажыць нястачу, як цяпер пашкадаваць малога, віна якога ў тым, што ён хоча есці, — вось што непакоіць Марусю..
   Падзейны сюжэт завершыцца прымірэннем свекрыві і Марусі: яны плачуць па забітым сыне і мужу, шкадуюць малога, якому рана прыходзіцца станавіцца дарослым і абяцаць сваім жанчынам, што ён не будзе больш "чапаць хлеба", не будзе плакаць і лаяцца. Пры такім звычайным пераказе страчваецца лірызм стральцоўскай прозы: няма ўнутраных маналогаў герояў, якія раскрываюць пачуцці і перажыванні герояў, няма апісанняў прыроды, якія ўзмацняюць гэтыя перажыванні.
   Дзве жанчыны, старая і маладая, свякроў і нявестка, ды малы хлопчык — вось героі апавядання. Цяжкае жыццё вызначыла іх паводзіны і светаадчуванне. I старая бабуля, і маладая жанчына — працаўніцы, пакутніцы, на плечы якіх лягла тая нябачная цяжкасць ваеннага ліхалецця. Цяжкая сялянская праца рана састарыла бабулю, гора, якое прыйшло да яе, калі загінуў сын, прыгнула да зямлі і пазбавіла радасці. Аўтар паказвае яе перажыванні, праз унутраны маналог раскрывае характар змучанай горам жанчыны. Яе мучыць віна перад унукам, якога яна пакарала без віны; яшчэ больш яна пакутуе ад таго.'што некалі гэтак жа, без віны пакарала сына, забітага на вайне. Яна не можа дараваць сабе, што мала давала сыну ласкі і цяпла, што не зможа папрасіць у яго прабачэння, і нават смерць яго ставіць сабе ў віну. Праз унутраны маналог бабулі мы разумеем, што за знешняй суровасцю жанчыны хаваецца добрая душа маці, якая ўсё сцерпіць, калі трэба — будзе строгай, іншым разам — лагоднай і пяшчотнай, якой яна паўстае ў фінальнай сцэне, калі яны аплакваюць сваё сіроцтва.
   Маруся, нявестка бабулі, у многім вельмі падобная да яе. Яна такая ж працаўніца (на працягу ўсяго апавядання яна працуе), у душы вельмі добрая, спачувае і сыну, і свекрыві, бо бачыць, як абое яны перажываюць здарэнне. I ёй хочацца суцешыць і малога, і старую жанчыну. Не сціхае ў душы Марусі боль па загінулым на вайне мужы, які ўжо ніколі не вернецца, не дае спакою думка пра тое, як выжыць у гэты цяжкі час. Вельмі горка ёй ад таго, што шмат бачыць яна несправядлівасці ў гэтым жыцці. Маруся ўспамінае, як расцягвалі людзі калгасную маёмасць, асуджае суседа Зміцера, які служыў старастам пры немцах, потым падаўся ў партызаны, нацягаў усялякага дабра і цяпер жыве — не бядуе ў поўнай хаце. А ім прыходзіцца выжываць з усіх сіл, працаваць і за сябе, і за тых мужчын, што "паляглі ў гэтай калатнечы". Але чытач разумее: на такіх, як Маруся, заўсёды трымалася сям'я, вёска, народ. Іменна такія Марусі падымалі з руін пасля вайны вёскі і гарады, аднаўлялі калгасы, гадавалі дзяцей, ніколі не гублялі сваёй чалавечай годнасці, сваім жаночым цяплом саграваючы другіх.
   Вобраз малога хлопчыка — гэта вобраз дзіцяці вайны, якому рана прыходзіцца сталець і, трохі падросшы, узяць на сябе цяжар мужчынскай працы, бо бацька загінуў на вайне, побач — толькі жанчыны, якія шмат плачуць, калі становіцца вельмі цяжка. Яшчэ малы, хлопчык ужо ўмее пастаяць за сябе і вырашае, як адпомсціць сыну былога паліцая Зміцера, ён думае неяк зусім па-даросламу, адчувае сябе моцным і адзінокім, збіраецца з-за крыўды сыходзіць з дому. Вайна зрабіла гэтых дзяцей не па-дзіцячаму разважлівымі, мудрымі, нібы яны ўжо доўга жывуць на свеце. Іменна ён вырашае канфлікт сваімі па-дзіцячы простымі, але па-даросламу разумнымі словамі: "Не плачце!.. Я не буду чапаць больш хлеба... Не плачце!.. Я не баюся Зміцеравага "паліцая"... Мама, гэта я так тады плакаў, а ты не плач". Гэтыя словы малога, які на вачах становіцца амаль дарослым, высушваюць слёзы маці і бабулі, збліжаюць іх яшчэ больш.
   Апавяданне М. Стральцова "На чацвёртым годзе вайны" — твор псіхалагічна паглыблены. Такім яго робяць унутраныя маналогі герояў, якія дазваляюць чытачу стаць сведкам унутраных перажыванняў, глыбокіх пачуццяў і бабулі, і Марусі, і малога хлопчыка. Героі нібы гавораць самі з сабой, думаюць пра сваё жыццё, пра падзеі, іншых людзей. Вось пакрыўджаны хлопчык сядзіць у алешніку, "...Ён чуў, як клікала яго маці, але не выходзіў: нейкая помслівая асалода трымала яго ў кустах. Ён даўно ўжо не плакаў і за гэты час... колькі разоў пачынаў думаць пра свае ўцёкі з вёскі, надоўга, назусім... і няхай тады шукаюць, няхай паплачуць і бабуля, і матка". Кожны, хто ў дзяцінстве перажываў крыўду, пазнае сябе ў гэтым хлопчыку, успомніць свае пачуцці і перажыванні, зразумее ўнутраны стан малога. Так унутраны маналог дапамагае аўтару ў раскрыцці псіхалогіі герояў.

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!