Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by ці на сайце oz.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Міхась Стральцоў - Дома

Кнопка отправить на печать

Увага!!! Поўны змест

   Доўгім і нізкім дваром яны дайшлі да пуні.
   Сцяпан зняў з прабоя клямку, і вароты са скрыпам расчыніліся. З пуні патыхнула моцным, такім знаёмым Сцяпану пахам сырой зямлі і свежага сена. Ён дастаў з кішэні карабок і асцярожна чыркнуў запалкай.
   – Ну, Сцёпа, – з дакорам сказала сястра і дыхнула на агеньчык. – Ты ж ведаеш: тата. Ён прасіў...
   Стала цёмна. Сцяпан усміхнуўся: «Як яна, аднак, вырасла. Дзевяцікласніца!»
   Вось ужо два гады, як ён не наведваўся дамоў. Калі ад’язджаў апошні раз з вёскі, сястра была амаль што дзіцём; ён нават помніў: часта плакала, рыхтуючы ўрокі. А цяпер – без якога тыдня нявеста.
   Было вельмі цёмна пасля запалкі. Сцяпан нічога не бачыў.
   – Сюды, – шэптам сказала сястра, – ці ж ты забыўся? – Сцяпан выставіў упоцемку перад сабою рукі і пайшоў за ёю.
   Па драбінах падняліся на вышкі. Не паспеў Сцяпан і кроку ступіць, як сена пад яго нагамі загайдалася, зашамацела – ён не ўтрымаўся і ўпаў. Сястра засмяялася. I яму самому раптам зрабілася весела і прыемна.
   – Як хораша, Ніна, га? – на ўсе грудзі выдыхнуў ён і яшчэ глыбей зашыўся ў цёплае, пахкае сена.
   – Хораша, праўда, – жвава адгукнулася Ніна. – Я яшчэ да экзаменаў тут спаць збіралася, ды мама не дазволіла. Гэта яна баіцца, што буду позна прыходзіць з сяла.
   – I правільна робіць. На вечарынкі, нябось, даўно ходзіш... I запіскі на ўроках палучаеш... Што, можа, скажаш, няпраўда?
   Братаў голас гучаў хітравата і лагодна.
   Ніна адказала з прытворным нездавальненнем:
   – Якія вы, настаўнікі, бурклівыя, злосныя. А я яшчэ некалі думала, што вы не такія людзі, як усе... Ну, спі, выдумшчык, я пайшла.
   Сцяпан смяяўся.
   Калі Ніна выйшла, ён распрануўся і лёг. Захацелася курыць. Успомніў перасцярогу сястры і ўсміхнуўся, запаліў папяросу. Запалку раструшчыў у пальцах і адкінуў далей ад сябе. «Каб не ўбачыў часам бацька».
   Ён ляжаў і думаў. Было ціха, толькі ўнізе перарывіста дыхала карова, ды над самым вухам надакучліва звінеў камар. У адным месцы праз страху прасвечвала неба, і Сцяпан доўга глядзеў туды, пакуль недзе зусім непадалёку не зайграў гармонік і не ўзрадаваўся раптам песняй высокі і прыгожы дзявочы голас. Сцяпан устрапянуўся. Нешта варухнулася, заказытала ўнутры, і ён адчуў, як незразумелая радасць агортвае яго.
   Ён ужо не мог ляжаць спакойна, варочаўся. «Што гэта, – думаў ён, – чаго я так расхваляваўся?» I раптам зразумеў: «Я дома! Як жа не здагадацца? Я дома!»
   А гармонік усё граў і граў, і ўсё той жа дзявочы голас спяваў пра закаханых, што ніяк не могуць расстацца, пра росную сцежку ў жыце і туманы над ракой...
   I Сцяпан успомніў, як у восьмым класе закахаўся ў Кацю, жвавую тоненькую дзяўчынку са светлымі косамі, і як смешна раўнаваў яе да свайго школьнага сябра Уладзіка, разважлівага і не па гадах сталага хлопца. Уладзік нават пра маці сваю, калі тая рабіла ці гаварыла што не так, як яму хацелася, па-даросламу казаў: «Ведама, жанчына». Уладзік рос без бацькі. З дзяўчынкамі ў класе, акрамя Каці, ён не сябраваў. Утраіх яны часта хадзілі за вёску на шлях, узлазілі там на вербы і спявалі песні. Сцяпану ад такіх пагулянак было мала радасці. Уладзік тады ўжо курыў і, калі скручваў цыгарку, дастаўшы з кішэні шматок газеціны і шчопаць самасаду, заўсёды папярэджваў Кацю: «Глядзі, каб нікому ні слова». I Каця заўсёды пакорліва адказвала: «Добра, Уладзік», – і чамусьці ўздыхала. А Сцяпан увесь час сачыў за ёю, пакутаваў і даваў сабе слова нават не глядзець на яе. Потым праходзіў нейкі час, і ён браўся за запіскі. Каця рабіла выгляд, што нічога не разумее, малявала на тых запісках смешных чалавечкаў і адсылала Сцяпану.
   Так ішоў час. Неўзабаве яны скончылі дзесяцігодку. Уладзік паступіў у ваеннае вучылішча. Каця паехала да сястры ў горад, і больш Сцяпан яе не бачыў.
   «Як гэта было даўно, – думаў цяпер ён. – Дзе цяпер Уладзік, дзе Каця? Ах, як нядобра: я нават не ведаю, дзе яны».
   Ён папракаў сябе, і яму чамусьці стала маркотна. Ранейшы настрой адразу прапаў. Другія, непрыемныя ўспаміны агарнулі яго. Цяпер ён бачыў сябе студэнтам, нязграбным і нясмелым, які больш за ўсё на свеце баяўся быць смешным. Студэнтам Сцяпан насіў акуляры і адчуваў сябе ў іх вельмі ж няёмка. На людзях ён амаль увесь час маўчаў, бачыў, што выглядае і недарэчным і смешным, але нічога не мог зрабіць з сабою.
   Два гады, што прайшлі пасля інстытута, ён працаваў настаўнікам у палескай вёсцы Альхоўцы. Ён ніколі не задумваўся, падабаецца яму настаўнічаць або не: рыхтаваўся да ўрокаў, чытаў калгаснікам лекцыі, калі прасілі, вечарамі сумаваў у сваёй халасцяцкай кватэры – яму здавалася, што так і трэба было. Ён выкладаў літаратуру. Урокі праходзілі гладка, вучні як быццам паважалі яго, але ён адчуваў: каб быць ва ўсім аўтарытэтам для іх, яму нечага не хапала. Але чаго – Сцяпан не ведаў.
   Прыходзіла лета, канчаліся экзамены, і неяк здаралася так, што Сцяпан заставаўся ў Альхоўцы і суцяшаў сябе, што нічога лепшага яму не трэба. Часам ён успамінаў горад, інстытут, сяброў. Былыя аднакурснікі даўно ўжо мелі свае сем’і, а ён пасля інстытута нават не закахаўся. У такія мінуты на душы было горка.
   I вось цяпер далёка Альхоўка, ён – дома.
   Гармонік ужо сціх, і ў цішыні Сцяпан добра чуў, як у кустах за пуняй конь скубе траву і як пад яго нагамі хлюпае мокрая зямля. Ён павярнуўся на другі бок і, заплюшчыўшы вочы, стараўся ўявіць сабе што-небудзь белае, мяккае, як вучыла ў дзяцінстве маці, калі ён доўга не мог заснуць. Але сон не даваўся.
   Так ён ляжаў доўга, пакуль на двары не пачуліся крокі. Сцяпан насцярожыўся: хто ж гэта?
   – Пастой яшчэ крыху, Ніна! – гаварыў нехта. Голас быў незнаёмы, хлапечы. Сцяпан прыўзняўся і стаў слухаць.
   – Не крычы, брат пачуць можа...
   Гэта гаварыла яна, сястра, – Сцяпан адразу пазнаў яе голас.
   Нехта паспешліва зашаптаў, і нічога нельга было разабраць.
   – Мне пара ісці, – сказала Ніна.
   Потым быў зноў шэпт, і потым зноў выразна голас сястры:
   – А хто Васілю сказаў, што мы з табой учора гулялі на шляху?
   Я не гаварыў, ён сам, мусіць, здагадаўся, Запанавала маўчанне,
   – Ты мне нават хусцінку даць не хочаш, – пачуў Сцяпан праз хвіліну пакрыўджаны, невясёлы голас.
   – Не хачу, не хачу... А калі хто ўбачыць...
   – Не ўбачыць, я панашу крыху і аддам.
   «А, відаць, добры хлапчук, – падумаў Сцяпан. – Нябось, каб цяпер убачыў, дык і не пазнаў бы чый... А Ніна! Вось табе і дзевяцікласніца!»
   I ён зноў стаў слухаць. Ніна гаварыла:
   – Ды перастань ты пра хусцінку. Вышыю – тады і дам... Пусці руку... Мне ісці трэба...
   Яны яшчэ пра нешта шапталіся, а потым Сцяпан чуў, як сястра ўзбегла на ганак і адчыніла дзверы ў сенцы.
   «Вось табе і дзевяцікласніца! – зноў у думках сказаў сабе ён і са здзіўленнем адчуў, што яму стала чамусьці радасна і прыемна. – Дзіўна! Пры чым тут я? Ля ганка я не стаяў, у каханні нікому не прызнаваўся...»
   Але дзесьці на дне душы жыла ўпэўненасць, што ён ашуквае сябе. Перад вачамі паўстала Каця: ён думаў, што тады, у школе, Каці было столькі ж гадоў, як цяпер сястры. А хіба гэта было даўно? «Дурны ты корч ,– сказаў ён сабе, – нічога яшчэ не страчана, усё ў цябе наперадзе. А ты разводзіш розныя міноры». Ён увесь напружыўся, нейкі цёплы клубочак падкаціўся да сэрца, мякка крануў яго. Маркотнасці больш не было.
   На седале залопаў крыллямі певень і голасна кукарэкнуў. Яму адгукнуліся з нейчага двара, і хутка бадзёры петушыны спеў пракаціўся па вёсцы.
   Спаць не хацелася.

1956

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!