Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Алесь Якімовіч - Слабая воля

Увага!!! Поўны змест

I

   З вучнем 4 «А» класа Мішам Яцэвічам здарылася няшчасце – у яго раптам аслабла воля. Так заявіў ён сам. А каму ж, як не самому, відней, што ў цябе баліць?..
   Выявіўся гэты недахоп у яго выпадкова, на зборы звяна, калі сябры ўзялі Мішу ў работу за чарговую двойку па арыфметыцы. Бо які ж гонар звяну мець двоечніка! Таму і размова была надта гарачая. Міша і чырванеў, і бялеў ад такой размовы, і чмыхаў носам, а потым, калі ўжо вельмі стала нясцерпна, ледзь не расплакаўся.
   – У мяне, мусіць, зусім слабая воля, – растлумачыў ён сябрам, – хачу рабіць адно, а робіцца другое... Вось і нядаўна было. Толькі сеў рашаць задачы, а Пецька з нашага двара прыбег і кажа: «Мішка, давай сіло рабіць!» Мне няма часу, кажу. Мне трэба задачы рашаць. Я – двоечнік... «Э, – кажа Пецька, – задачы рашаць усё роўна нецікава двоечніку ці пяцёрачніку. Давай лепш снегіроў лавіць. Я ўжо і валасню дастаў». Дзе дастаў? – пытаюся. «На рынак, – кажа, – бегаў, там у аднаго каня з хваста наскуб. Ледзь не ўбрыкнуў ён мяне, нават з аглабель выскачыў. А дзядзька, як убачыў, дык хацеў пугай аперазаць. Але я ўцёк...» Паслухаў я Пецьку і згадзіўся рабіць з ім сіло...
   Пасля такіх Мішавых тлумачэнняў піянеры неяк адразу прыціхлі і паспакайнелі. Што ж, можа, і праўда ў іх таварыша слабая воля. Гэта бывае. А важаты Юра Гулейчык аж спахмурнеў, пачуўшы пра бяду, якая напаткала піянера яго звяна Мішу Яцэвіча.
   – Калі так, – паспачуваў ён Мішу, – дык табе самому, вядома, цяжка будзе выправіцца. Слабая воля – гэта вялікае няшчасце для чалавека. Але ж і звяну заставацца з двойкамі таксама ганьба...
   Юра перадыхнуў і ўнёс прапанову:
   – Я думаю, нам трэба каго прымацаваць да Мішы. – Ён абвёў вачыма сваё звяно: – Можа, Толю Кругліка? Ён – пяцёрачнік па ўсіх прадметах. Праўда, Толя?
   – Праўда! – адказалі за Толю яго сябры. – Ён як бачыш выведзе Мішу ў перадавыя.
   Толя не пярэчыў.
   Таму так і рашылі: прымацаваць да слабавольнага двоечніка Мішы Яцэвіча пяцёрачніка з моцнаю воляю Толю Кругліка і даць ім заданне: не пазней як праз тыдзень вытурыць праклятую двойку з Мішавага дзённіка і гэтым выратаваць гонар звяна.
   Трэба сказаць, што выбар Толі ў памочнікі Мішу быў вельмі ўдалы. Апрача таго, што Толя добра вучыўся, ён вызначаўся спакойным характарам і акуратнасцю ў рабоце, а Міша – зусім наадварот. Гэта, відаць, і меў на ўвазе важаты звяна, называючы Толеву кандыдатуру для дапамогі Мішу.
   Ідучы са школы, Толя спытаўся ў свайго падшэфнага:
   – Дзе будзем займацца – у вас ці ў нас?
   Міша паморшчыўся пры ўспаміне аб занятках і адказаў:
   – У нас кватэра вялікая. Можам хоць цэлы дзень у сталовай сядзець.
   Толя згадзіўся, бо дома ў іх сапраўды не так раскошна, як у Мішы.
   – А калі прыходзіць? – спытаўся ён.
   Міша зноў паморшчыўся.
   – Лепш пазней. Спачатку я падрыхтую заданні па мове і геаграфіі, а потым зоймемся задачамі.
   – А можа, лепш наадварот? – параіў Толя.
   – Не, я прывык ужо да свайго распарадку, – не згадзіўся Міша.
   – Ну, няхай будзе па-твойму. У сем гадзін прыйду.
   – Прыходзь! – гукнуў Міша і тут жа павярнуў на другую вуліцу – зусім не па дарозе дахаты...
   – Куды ж ты? – паклікаў яго Толя.
   – На Нямігу... Я скора вярнуся...
 

II

   Роўна ў сем гадзін Толя пастукаўся да Мішы. Міша сустрэў яго радасна і адразу павёў у сталовую.
   – Каб ты ведаў, Толік, якія я сёння плёнкі дастаў!..
   – Навошта? – спытаўся Толя.
   – Як – навошта! У мяне ж – ты і не ведаеш – свае кіно!
   Міша кулём кінуўся да камоды, на якой стаяла высокая прадаўгаватая каробка з надпісам «Фільмаскоп Ф-49», дастаў з каробкі невялікі металічны апарат, пафарбаваны ў чорны колер, і паказаў сябру.
   – Вось! У мяне ўжо дваццаць пяць новых плёнак.
   Сёння, пасля школы, забягаю ў магазін, а там – «Бялее парус...», «Браты Лю», «Ілья Мурамец»... Цэлых пяць штук купіў! Я ледзь дачакаўся цямна і ўжо разоў па пяць перакруціў іх (Мішу, відаць, падабалася ўсё лічыць пяцёркамі). Хочаш – пакажу!
   Толя паглядзеў на яго спалоханымі вачыма:
   – А займацца калі?
   – Паспеем! – замітусіўся Міша. – Мы толькі пяць штук перакруцім. Гэта нядоўга.
   Цікаўнасць узяла верх, і Толя з захапленнем пачаў разглядаць хатні кінаапарат.
   – Дзе ты дастаў яго? – пытаўся ён.
   – Там жа, на Нямізе. Але яны рэдка бываюць. Іх як бачыш раскупляюць. Я ўбачыў і – кулём дахаты. Так і так, кажу маме: дай грошай! «А з якой гэта ласкі?» – пытаецца мама. А з такой, кажу, што праз тыдзень мне будзе адзінаццаць гадоў, і ты мне ўсё роўна будзеш купляць падарунак. Адным словам, сяк-так угаварыў маму, і вось ужо тыдзень да імянін і тыдзень пасля імянін кручу сваё кіно. Не толькі сам гляджу, а і рабятам з усяго двара паказваю. Я не такі, як другія. Я – не скупы. Няхай глядзяць. Вось і сёння, – я і забыўся табе сказаць, – яны зараз тут будуць. Я пахваліўся, што новыя плёнкі купіў. Можа, пачакаем іх?
   I сапраўды, неўзабаве пачалі збірацца дзеці з Мішавага двара – і меншыя, і большыя. Найшло цэлы пакой, як зачыніць. Прыйшоў і Пецька, які спакусіў Мішу лавіць снегіроў. Гэта быў шчуплы і нейкі ўвесь натапыраны, як зімовы верабей, хлапчук гадоў дванаццаці. Ён адчуваў сябе тут як дома, бо адразу ж ухапіўся сцягваць у сталовую з усёй кватэры крэслы. Меншых сяк-так рассадзілі на крэслах, а большыя пасталі ззаду. Міша ўключыў свой апарат у сець, уставіў плёнку і загадаў Пецю патушыць святло.
   Хутка на экране, асветленым лямпачкай фільмаскопа, з’явіўся першы малюнак, і большыя з гледачоў – школьнікі – прачыталі ўголас:
   – Браты Лю, кітайская народная казка.
   Міша пакруціў ручку – на экране паказаўся новы малюнак: на стракатым дыване сядзелі пяць братоў Лю, да таго падобных адзін да аднаго, што нават родная маці часта блытала іх між сабой. Але гэта былі не простыя браты: кожны з іх чым-небудзь вызначаўся, што і спатрэбілася ім у бядзе, у якую трапіў адзін з братоў.
   Гледачы з захапленнем сачылі за прыгодамі братоў Лю, а Міша з такім жа захапленнем добрасумленна выконваў ролю кінамеханіка. Пасля «Братоў Лю» пайшоў «Ілья Мурамец», потым «Бялее парус...», а потым яшчэ і яшчэ...
   А калі Міша нарэшце запытаўся ў гледачоў, ці не змарыліся яны, дык усе дружна загаманілі, што гатовы глядзець хоць да раніцы.
   У гадзін дзевяць вярнуліся з прагулкі Мішавы бацькі і паклікалі яго на кухню піць чай. Дзеці разышліся. А Толя заняўся арыфметыкай адзін – ён жа таксама не рашыў сёння ніводнай задачы! Але пасля Мішавага кіно перад вачыма ўсё мітусіліся розныя малюнкі, і сухія лічбы аб тым, на колькі кіламетраў адзін поезд абагнаў другі, ніяк не хацелі лезці ў галаву. «Прыйдзецца, мусіць, лепш заўтра раней устаць...» – падумаў Толя. Ён узяў на этажэрцы «Прыгоды Бураціна», пачаў разглядаць малюнкі.
   Нарэшце Міша павячэраў і прыйшоў на заняткі. Але ў гэты час насценны гадзіннік празваніў палавіну дзесятай...
   Толя захваляваўся:
   – Я сказаў маме, што хутка вярнуся...
   I ён пачаў збірацца.
   – А як жа з арыфметыкай? – здзівіўся Міша.
   – Займіся сам. А калі не зможаш рашыць, прыходзь заўтра раней у школу, мы да званка ўсё зробім.
   Толя развітаўся і пабег дахаты.
 

III

   Назаўтра Толя праспаў і ледзь паспеў разам са званком ускочыць у клас. Ды гэта толькі першая непрыемнасць. Здарылася так, што яго якраз у гэты дзень выклікала Людміла Паўлаўна па арыфметыцы.
   Людміла Паўлаўна ведае Толю з першага года яго вучобы і даўно прывыкла да яго акуратнасці. Вось чаму яна не паверыла вушам сваім: у Толі не былі зроблены задачы! Але ж Толя не мог жартаваць. На пытанне, што з ім здарылася, Толя прамаўчаў, апусціўшы галаву. Тады Людміла Паўлаўна прадыктавала яму адну з зададзеных на дом задач і прапанавала рашыць яе каля дошкі.
   Толя запісаў умову задачы, падумаў і пачаў рашаць. I хоць не хутка, а ўсё ж сяк-так справіўся з ёю. Людміла Паўлаўна крыху супакоілася і ніякай ацэнкі ў дзённіку не паставіла. Аднак яна сапраўды была моцна ўражана тым, што Толя аказаўся такім няўважлівым да арыфметыкі, якую ён любіць, здаецца, больш за іншыя прадметы.
   Мішу ў гэты дзень па арыфметыцы не выклікалі, і таму ён, як заўсёды, быў у добрым настроі і ўжо марыў аб чарговых забавах.
   Аднак Толя ўлічыў сваю памылку і вырашыў стаць хітрэйшым: па гэты раз ён прапанаваў свайму падшэфнаму заняцца арыфметыкай адразу пасля абеду.
   – Давай, – згадзіўся Міша, – паспрабуем увесці новы распарадак. А потым кожны будзе займацца хто чым захоча.
   Вось чаму на другі дзень хітры Толя прыйшоў у пяць гадзін вечара. Але Мішы дома не было. Маці сказала, што ён прасіў Толю пачакаць. Толя прысеў на канапе і заняўся разглядам апошніх нумароў «Огонька». А там было гэтулькі малюнкаў, што іх і за дзень не перагледзіш!
   Уж добра сцямнела, калі нарэшце вярнуўся Міша. Ён так расчырванеўся па марозе і быў такі вясёлы, што Толя аж пазайздросціў яму. Мала гэтага – ён тут жа раскруціў перад Толем нейкі газетны скрутак і, як фокуснік, спрытна выхапіў з яго... бацінкі з канькамі. Але што гэта былі за канькі. Самыя сапраўдныя хакеі! Мара ўсіх паважаючых сябе юных канькабежцаў!
   – Гэта мне дзядзька, татаў брат, у дзень імянін падарыў. Я аддаваў іх у майстэрню, каб прымацавалі да бацінак, і вось толькі што забраў, – растлумачыў Міша, адкуль у яго такія канькі завяліся.
   Ну, як было не пакатацца на новых хакеях! Але ж дзеля гэтага прыйшлося паехаць па самы сапраўдны каток, бо не будзе ж паважаючы сябе канькабежац катацца дзе-небудзь на звычайным двары.
   Праўда, Толя спачатку завагаўся быў: трэба ж задачы рашаць! Ды шустры Міша ўгаварыў яго, што яны доўга не забавяцца, а калі нават і забавяцца, дык не будзе ж Людміла Паўлаўна раз за разам выклікаць Толю па арыфметыцы!
   Але Міша памыліўся. Людміла Паўлаўна разважала па-свойму: з Толем нешта здарылася, і за ім трэба пільна сачыць. Вось чаму яна і не дала яму перадышкі, а зноў выклікала на другі дзень.
   I Толя зарабіў двойку... Першую двойку па любімай арыфметыцы.
   Піянеры захваляваліся, і важаты Юра вымушаны быў склікаць пасля ўрокаў збор звяна.
   Засмучаны Толя расказаў, як усё было, а Міша пацвердзіў, што ўсё было так, як сказаў Толя, што ён нічога не схлусіў. Спачатку ўсе разгубіліся: каго вінаваціць за новую двойку – шэфа ці падшэфнага? А потым усё гучней пачалі раздавацца галасы, што вінаваты ўсё ж Міша: ён проста знарок спакусіў Толю сваімі фільмаскопам і канькамі! Міша ж кляўся чэсным піянерскім, што зрабілася ўсё гэта ненарокам, што ніякай крыўды на Толю ён не меў і не мае.
   – Ну вось, бачыце, – сказаў важаты. – Мы тады паверылі Мішу, што ў яго слабая воля. А цяпер што вы скажаце? У каго слабая воля?
   – У Толі! – дружна засмяяліся піянеры.
   – Вядома, што ў Толі! У Мішы, наадварот, такая моцная воля, што ён за два дні адвучыў Толю ад арыфметыкі. I цяпер я прапаную адмацаваць, пакуль не позна, Толю ад Мішы, каб не мець у звяне лішняга двоечніка.
   – А як жа з Мішавай двойкай? – запытаўся Толя.
   – Няхай ён сам і выпраўляе яе, – цвёрда сказаў важаты Юра. – Цяпер мы ведаем: у яго не слабая воля, а моцнае гультайства да вучобы... Праўда, Міша?
   – Праўда... – вінавата адказаў Міша і апусціў вочы.

1953 г.

Похожие статьи:

Алесь ЯкімовічАлесь Якімовіч - Хітры воўк

Алесь ЯкімовічАлесь Якімовіч - Аладкі

Алесь ЯкімовічАлесь Якімовіч - Вераб’ёвы госці

Алесь ЯкімовічАлесь Якімовіч - Байка пра казла

Алесь ЯкімовічАлесь Якімовіч - Аўтамат