Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by



Раман Янкі Брыля "Птушкі і гнёзды". Вобраз Алеся Руневіча

   Раман Янкі Брыля "Птушкі і гнёзды" створаны на матэрыяле ўласнага жыцця самога пісьменніка. Алесь Руневіч, галоўны герой рамана, амаль поўнасцю паўтарае біяграфію аўтара. Аднак у прадмове да рамана пісьменнік папярэджвае чытача, што гэта — "не аўтабіяграфія, а біяграфія адной душы", і запрашае чытача да падарожжа ў мінулае, якое змяшчае ў сабе вытокі сучаснасці і будучыні.
   Раман выяўляе характэрную адметнасць стылю пісьменніка, які вызначаецца як "лірычная проза Брыля". Гэты твор з'яўляецца паэмай у прозе, а крытык У. Калеснік назваў яго раманам-паэмай, што абумоўлена сімбіёзам лірычнага і эпічнага.
   Эпічнае ў рамане — гэта "адысея" юнака заходнебеларускай вёскі Пасынкі з фашысцкага палону дадому. Алесь Руневіч, як і сам аўтар, служыў у польскім войску, а калі на Польшчу напала фашысцкая Германія, трапіў у палон. Праз прызму душы галоўнага героя рамана паказаны трагічны лёс людзей, якім выпала жыць у самы драматычны перыяд XX стагоддзя, у самы цяжкі і крывавы час. Апісанне ўбачанага і перажытага Алесем Руневічам садзейнічае выяўленню аўтарскай пазіцыі і погляду на вайну як самую страшную трагедыю чалавецтва. "I навошта, скажыце, вайна? Ну каму яна, скажыце, патрэбна?.." — з адчаем усклікае простая нямецкая жанчына і расказвае высокаму русаму юнаку, які трохі разумее па-нямецку, што яе сына таксама забралі на вайну. 
   Адметнасцю рамана з'яўляецца і тое, што ў ім мноства эпізадычных вобразаў. Людзі, якія сустракаліся Алесю Руневічу на яго шляху да волі (уражвае не толькі першая яго спроба ўцячы з палону, але і другая, калі ён едзе ў адным вагоне з п'янымі гестапаўцамі, а потым прабіраецца прасёлкамі да сваіх) пераканалі юнака ў тым, што няма кепскіх ці добрых народаў. Ёсць кепскія палітычныя рэжымы, ёсць бесчалавечныя абставіны, якія правакуюць людзей на выяўленне і не лепшых іх якасцей. Пабыўшы сярод немцаў, пабачыўшы і зведаўшы на сабе людскасць адных і зверства другіх, ён навучыўся адрозніваць, "дзе фашыст, а дзе вечнае, народнае".
   Праблема людской супольнасці, нацыянальнага і інтэрнацыянальнага — адна з галоўных у творы. Разуменне таго, што ёсць людзі і нелюдзі, незалежна ад іх нацыянальнай прыналежнасці, не зняверыла юнака і дапамагло застацца чалавекам. Набытыя ім уласным горкім вопытам веды пра чалавека і свет спатрэбіліся Алесю, калі яму нарэшце ўдалося вырвацца з палону, вярнуцца на Радзіму, наладзіць сувязь з партызанамі. Алесь пакутуе, што тут, на акупаванай немцамі зямлі, усё ўспрымаецца іначай. Народная праўда такая: "што ні немец, то гад" і "адсюль ён не павінен вярнуцца". I Алесь прымае гэтую праўду!
   Трагедыя чалавека, што ў бесчалавечных абставінах вымушаны ісці на другога, магчыма, такога, як ён сам, чалавека, паказана пісьменнікам надзвычай пранізліва і пераканаўча. I дасягаецца гэта найперш тым, што галоўны герой рамана — чалавек, які вылучаецца сярод іншых не толькі высокім ростам, але і высакародствам, самавітасцю, годнасцю. Чалавек чуйнай душы, вялікага розуму, Алесь не толькі сам вытрымлівае страшныя выпрабаванні, але і пакутуе, калі на яго вачах прыніжаюць іншых, калі чалавек нішчыць другога. 
   Усё ў рамане бачыцца вачамі Алеся, усведамляецца яго розумам, адчуваецца яго душой. Ён пакутліва шукае адказу на пытанне, чаму нацыя, вядомая ўсяму свету выдатнымі філосафамі, пісьменнікамі, музыкантамі, дазволіла сфарміравацца фашызму з яго чалавеканенавісніцкай філасофіяй. Праблема гэтая надзённая і сёння, бо не знікла ў свеце пагроза дыктатуры з яе жахлівымі наступствамі.
   Праз усведамленне галоўнага героя выяўляецца пісьменніцкая філасофія і перакананне, што ўсё ў чалавеку вырашае найперш чалавечае, а не сацыяльна-класавае, нацыянальна-этнічнае: "Людзі, браток, усюды людзі". Прыгадаў Алесь, як чуў дома, калі хто хваліў добрага чалавека: "Скажыты, вось і паляк (або яўрэй ці татарын), а ўсё роўна наш (або свой) беларус..." 
   Свет, асабліва пасля ўсяго перажытага ў канцлагеры, гэтым "інтэрнацыянале", усведамляецца галоўным героем як "велізарны дом", у якім не можа пакуль што знайсці агульную мову чалавечая сям'я. Асабліва ўражваюць чытача старонкі, прысвечаныя людскасці сярод мора чалавечай азвярэласці. Нібы божы дар успрымае Алесь выпадковую сустрэчу з добразычлівай нямецкай фрау, якая і правяла яго наказам: "Увесь свет — вялікі дом". Неспадзяваным шчасцем была для яго сустрэча ў нямецкім канцлагеры роднай душы — паэта Крушыны.
   Герой рамана Брыля — асоба моцная, выключная, незвычайная, высакародная і прыгожая. Пісьменнік выпрабаваў яго бесчалавечнымі, экстрэмальнымі абставінамі, менавіта абставінамі, а не экстрэмальным момантам, сітуацыяй. Руневіч, кінуты ў крывавы вір падзей, з годнасцю праходзіць праз усе выпрабаванні. Што гэта за сіла, якая не дала загінуць і Алесю Руневічу, і цэламу народу, дапамагла вытрымаць выпрабаванні і пранесці жывую душу праз голад і холад, дым і попел пажарышчаў, кроў і гвалт?
   Герой сам дае адказ на гэтае пытанне: "Маміны казкі, расказы ды песні на прасніцы або за шчытом, мова і песні..." Пра Бацькаўшчыну — усе думкі Руневіча. Дзеля вяртання дадому ён гатовы пайсці на відавочную рызыку, на якую (і гэта пераканаўча паказана ў творы) іншыя не ідуць. I Алесь Руневіч адважваецца на рызыку і перамагае.
   Філасофская думка, што Радзіма для кожнага чалавека — прошча (святое месца, надзеленае надпрыроднымі сіламі), выяўлена і ў назве твора. Як птушка да пакінутага гнязда, імкнецца герой да роднай Беларусі, ад якой адарваны не па сваёй віне, а па злой волі іншых. 
   Для Руневіча маці-радзіма — "краіна людской надзеі, дзеля якой толькі і варта жыць на гэтым вар'яцкім свеце, дзеля якой варта ваяваць і паміраць". Прыёмам рэтраспекцый, праз шматлікія ўспаміны галоўным героем свайго маленства і дарагіх яго сэрцу людзей пісьменнік сцвярджае вельмі важную для ўсіх нас думку, што радзіма — гэта найперш сям'я. Менавіта ў сям'і Алесь Руневіч атрымаў першыя (і на ўсё жыццё!) урокі чалавечнасці, спагады, мужнасці — усяго таго, што і дапамагло яму вярнуцца ў роднае гняздо.
   Даследчыкі і крытыкі справядліва вызначылі галоўную заслугу Янкі Брыля ў стварэнні рамана, які адпавядае ўсім патрабаванням інтэлектуальнай літаратуры. Філасофскі раман, пазбаўлены сацрэалістычнай пафаснасці, напышлівасці, засведчыў каштоўнасць і непаўторнасць асобы і яе духоўнага вопыту. 

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!