Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Эпітэт

Кнопка отправить на печать

   Эпітэт (ад грэч. epitheton — прыдатак) — від простага тропа, мастацкае акрэсленне істотнай прыметы якога-небудзь прадмета ці з'явы.
   Сустракаецца нярэдка ў прозе, найперш у прадстаўнікоў лірычнай стылёвай плыні (у Янкі Брыля: шчодрае неба, пераспелы жаніх, босая вёска, малады смех, бязлобая галава, казённыя вочы), асабліва часта — ў паэзіі.
   Выражаецца найчасцей прыметнікам («гарачы свой шлях», «без мудрага троса», «прызбе маўклівай» — Аркадзь Куляшоў; «бескапытная дарога», «яршысты снег», «на горкім вяселлі дачкі» — А. Пысін; «васільковы спакой, смутак верасу сіні, палыновая памяць тугі», «град буйнакаліберны» — Рыгор Барадулін; «шматсерыйныя шпіёны» — Генадзь Бураўкін; «стадыёнаў стадны гром» — Алег Лойка; «пластылінавы месяц», «напеў электронна-дрогкі» — Адам Глобус), а таксама назоўнікам (рак-небарак, жаба-квактуха, муха-звінуха — народная песня, «гуслі-баі», «вяселле-разгул», «рабы-цары» — Янка Купала, «мароз-мастак» — Якуб Колас, «жалеза-слова» — А. Моркаўка, «завея-папрадуха» — С. Гаўрусёў, «прагрэс-папіхач» — А. Грачанікаў), прыслоўем («буяна травы ймкнуць да зор навыперадкі, напярэймы, узахапкі і насупор» — Уладзімір Караткевіч, «упрыглядку на дзяўчат» — Рыгор Барадулін), дзеепрыметнікам ці дзеепрыслоўем (здзічэлы голас, жыў прыпяваючы).
   Эпітэт адрозніваецца ад звычайнага граматычнага азначэння сваёй пераноснай, вобразнай сутнасцю. У мастацкіх творах азначэнне і эпітэты ужываюцца, як правіла, побач, ствараючы агульны яскравы малюнак:«Ціха па мяккай траве сінявокая ноч прахадзіла» (Максім Багдановіч) — тут ціха і мяккай — азначэнне, сінявокая — эпітэт.
   Узаемаўзбагачаюць, узаемадапаўняюць адно другое эпітэты і азначэнні і ў наступным вершы Ларысы Геніюш:

 

У горы я над тваімі ранамі...
Божа, болей Цябе не карай,
старажытны, любы, каханы мой,
вечна скованы, родны край!


Мой курганны, жытні, зубрыны мой,
вытрывалы ў агні пакут,
Ефрасінін, святы, Скарынавы
Беларускі адвечны кут...


   Вылучаюцца эпітэты метафарычныя (сінія песні мора, зялёнае полымя дрэў), гіпербалічныя (чалавек-гара), складаныя (светлавокая радасць), іранічныя (дыпламаваны баран, шматступенчатыя дурні). У фальклоры распаўсюджаны так званыя пастаянныя эпітэты (конь вараненькі, гады маладыя, доля горкая).
   Арыгінальнасць мастакоў слова, перш за ўсё паэтаў, у многім вызначаецца самабытнасцю, непаўторнасцю эпітэтаў, гэтых «стрэлаў у сутнасць» (М. Рыльскі). Яны дапамагаюць лаканічна і вобразна ахарактарызаваць з'яву, даць ёй ацэнку, канкрэтызаваць, вылучыць патрэбную рысу ці адзнаку. Вось некалькі прыкладаў з такімі эпітэтамі:

Дай, паэзія, меч прамяністы,
Слова-гарт, слова-кліч, слова-бой!
Дай палёт мне арліны, агністы,
Гімнам-полымем біць да нябёс!
(П. Пестрак. «Паэзія»)


У акенца тваё
Я пастукаў зязюльчыным ранкам
Пасля салаўі нага вечара
І перапёлчынай ночы.
(Пімен Панчанка)


Позняя ягадка позняй спакусы.
Вэлюм маёвы растаў па вясне.
Запунсавела-прыпухлыя вусны
Свецяцца ціха-шчасліва праз снег.
(Яўгенія Янішчыц. «У шуме жытняга святла»)


   З дапамогай арыгінальнага падваення азначэнняў і эпітэтаў Максім Танк у вершы «Пасля снегападу» стварае своеасаблівы малюнак прыходу зімы.

   Знайсці дакладны эпітэт — справа нялёгкая. Часам паэту даводзіцца забракаваць мноства варыянтаў у пошуках самага аптымальнага, адзіна неабходнага. Так, падбіраючы для верша «Дзве сястры» эпітэт да слова зямля, Янка Купала запісаў і закрэсліў некалькі прыметнікаў: на маркотнай зямлі, на гаротнай зямлі, на скаванай зямлі... Нарэшце было знойдзена патрэбнае слова: «На тутэйшай зямлі дзве сястрыцы жылі...» Увогуле Янка Купала — майстар эпітэтаў. Вось яго некаторыя эпітэты: халодныя песні, пот крывава-чырвоны, лісце струпеўшае, брат слёзнавокі, зямля хлебадайная, чорненькі час.
   Эпітэт — адзін з самых дзейсных і шырока распаўсюджаных паэтычных тропаў.