Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by

 

 Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Санет

Кнопка отправить на печать

   Санет (італ. sonette, ад sonare- гучаць, звінець) — від страфы, якая складаецца з чатырнаццаці радкоў пяці-, радзей шасці- ці нават чатырохстопнага ямба. Аб'ядноўвае два чатырохрадкоўі і два трохрадкоўі. Дзве рыфмы арганізуюць катрэны (абба абба ці абаб абаб), тры рыфмы тэрцэтаў размяшчаюцца ў залежнасці ад характару папярэдняй рыфмоўкі у італьянскім санеце: вгв гвг ці вгд вгд, у французскім санеце: вв гддг ці вггв дд.
   У санеце кампазіцыйная будова цесна звязана са зместам. У катрэнах назіраецца развіццё тэмы, у тэрцэтах - кульмінацыя і развязка. Як адзначыў Максім Багдановіч, у першых васьмі радках "развіваецца тэма санета, а ў астатнім - заключэнне да яе; ставіцца пытанне і даецца адказ; малюецца абразок і даецца паясненне да яго". Асаблівая нагрузка падае на апошні тэрцэт, нават на апошні радок тэрцэта, які па думцы і вобразнасці павінен быць самым моцным у санеце (санетны замок). Больш таго, па законах класічнага санета апошняе слова ў санеце павінна быць своеасаблівым сэнсавым "ключом" твора. У той жа час ніводнае слова, выключаючы хіба дапаможныя, не павінна ў ім паўтарацца (прыклад глядзіце у артыкуле цвёрдыя формы верша).
   Санет узнік у Італіі (XІІІ ст.), потым пашырыўся ў іспанскай, партугальскай, французскай, англійскай і іншых літаратурах. Паступова рассоўваліся тэматычныя і жанравыя рамкі. Напачатку санет быў прыналежнасцю выключна інтымнай лірыкі. У Шэкспіра напоўніўся філасофскім роздумам. Калі ж Франко стварыў свае "вольныя" і "турэмныя" санеты, якія-небудзь тэматычныя абмежаванні для гэтай формы верша перасталі існаваць. З часам паэты ўразнастайвалі і саму форму санета. Шэкспір, напрыклад, пісаў санеты у форме трох чатырохрадкоўяў і аднаго заключнага двухрадкоўя (абаб вгвг деде жж).
   У санет прыходзіў акцэнтны верш, у ім знікала роўнастопнасць чацвёртага радка кожнага катрэна (храмы санет), прысутнічала толькі дзве рыфмы на ўвесь санет (суцэльны санет) або іх зусім не было (белы санет), катрэны і тэрцэты мяняліся месцамі (перавернуты санет), не ставала аднаго катрэна (безгаловы санет) або катрэна і тэрцэта адначасова (напаўсанет), колькасць тэрцэтаў даходзіла да трох ці нават чатырох (хвастаты санет) і інш.
   У наш час, дарэчы, узоры многіх такіх форм санета даў украінскі паэт С. Крыжаніўскі. Аднак гэтыя "ўдасканальванні" санета не выйшлі за межы эксперыментаў, прыжыўся, бадай, толькі санет шэкспіраўскага тыпу.
   У гісторыю літаратуры Беларусі санет упершыню ўвайшоў у 1610 г., калі Мялецій Сматрыцкі змясціў у сваім славутым "Фрынасе" ўласны пераклад аднаго з санетаў Петраркі на лацінскую і польскую мовы.
   У XІX ст. з'яўляюцца перакладныя санеты (напрыклад, перакладзены Аляксандрам Ельскім санет Адама Міцкевіча "У буру").
   Першыя арыгінальныя санеты на беларускай мове апублікаваў Янка Купала ("Жніво", "Па межах родных і разорах", "Запушчаны палац", 1910; да гэтага, у 1906 г., паэт напісаў сем санетаў на польскай мове; усяго ж на рахунку Янкі Купала 22 санеты). Услед за ім у 1911 г. да санета звярнуўся Максім Багдановіч ("...Паміж пяскоў Егіпецкай зямлі", "...Замёрзла ноччу шпаркая крыніца", "...Прынадна вочы ззяюць да мяне" і іншыя), паэт пераклаў на беларускую мову некаторыя С. Верлена ("Шынок", "Маладосць"), Арвера ("...Я тайну ў глыбіні душы хаваю"), даследваў гэтую вершаваную форму як літаратуразнавец (гісторыка-тэарэтычны нарыс "Санет").
   Да санета даволі часта звярталіся і звяртаюцца розныя беларускія паэты. Вядомы санеты Якуба Коласа (санетны трыпціх "Наперад!"), Змітрака Бядулі ("...Тут неба - даль бязбрэжная як,мора"), П. Труса ("Над кубкам возера"), Уладзіміра Жылкі ("Меч", "Каханне", "Хараство"), Уладзіміра Дубоўкі ("Прамерыць гоні шмат разоў араты", "Ля Мядзеля ёсць возера адно"). Санеты ёсць у К. Кірэенкі, Ніла Гілевіча, Сяргея Грахоўскага, Э. Валасевіча, Хв. Жычкі, М. Федзюковіча, С. Мінскевіча (цыкл "Менскія санеты") і інш. Некалькі дзесяткаў санетаў, у тым ліку сатырычных, стварыў А. Звонак.
   Значным здабыткам беларускага санетапісання з'явіліся "Санеты" Шэкспіра, выдадзеныя ў 1964 г. у перакладах У. Дубоўкі.
   Беларускія паэты вызначыліся ў архітэктанічнай арганізацыі буйных санетных структур, ад санетных дыпціхаў ("Белыя санеты" Хв. Жычкі), трыпціхаў ("Гуманізм" Алеся Салаўя, "Радзіма" Алеся Звонака), тэтрапціхаў ("Год" Рыгора Барадуліна) і да больш значных. Так, у А. Звонака сустракаюцца цыклы з 5 ("Сумленне веку", "Дзіва") і нават з 6 санетаў ("Святлісты дзень красавіка"). А ў беларускіх паэтаў замежжа М. Каваля ёсць так званая карона санетаў "Мярэжа" з 7 твораў, у А. Салаўя - цыклы з 23 ("Несмяротнасць") і нават з 25 санетаў ("На хуткіх крылах вольнага Пегаса").
   Адна з найбольш складаных і рэдкіх архітэктанічных структур - вянок санетаў. У ім паўтарэннем асобных радкоў усе 14 санетаў звязаны паміж сабою, я таксама з магістралам - пятнаццатым, заключным санетам, што складаецца з першых радкоў папярэдніх санетаў.

   І ўжо самая складаная, вышуканая архітэктанічная санетная структура - вянок вянкоў санетаў. Ён складаецца з 15 вянкоў санетаў; апошні, пятнаццаты, уключае ў сябе магістралы ўсіх папярэдніх. Першы беларускі вянок вянкоў санетаў "Апакаліпсіс душы" надрукаваў у 1992 г. З. Марозаў. У 1999 г. да яго далучыўся М. Віняцкі ("Загойвай боль, сінь яснавокай зоркі..."), з 2000 г. - С. Шах ("Адухаўленне", "Прысвячэнне", "Прызначэнне", "Спасціжэнне", "Увасабленне"). Наогул, у сусветнай літаратуры налічваецца сёння ўсяго некалькі твораў такой будовы.

 

 

   Санеты беларускіх паэтаў:

Янка Купала - Для зямлі прадзедаў маіх...

Якуб Колас - Зорка

Алесь Гарун - Жыццё

Уладзімір Жылка - Сёмуха

Уладзімір Жылка - Восень

Змітрок Бядуля - У сонцы дзён, у зорнасці начэй...

Максім Танк - Заснула казка на акне маім астрожным...

Максім Танк - Антысанет

Янка Журба - Я помню сад у срэбраным уборы...

Янка Золак - Прыйсце

Язэп Пушча - Вясна

Язэп Пушча - Яшчэ ў юнацкія гады

Алесь Салавей - Санет

Алесь Салавей - Гайна

Леанід Галубовіч - Тварцам агню

Ніл Гілевіч - Асвенцім

Леанід Дранько-Майсюк - Ёсць нешта польскае ў табе – таемнасць тая...

Алесь Звонак - Хараство

Алесь Звонак - Гарбуз

Алесь Звонак - Мудрасць

Алесь Звонак - Час

Васіль Зуёнак - У люстэрку Свіцязі

Еўдакія Лось - Роднай мове

Еўдакія Лось - Санет

Янка Сіпакоў - Санет кахання

Міхась Стральцоў - Чаму так згадваем былое...