Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Рэалізм

Кнопка отправить на печать

   Рэалізм (ад лац. realis - істотны, сапраўдны) —
   1. Літаратурны метад, які ў гісторыі сусветнага прыгожага пісьменства з'явіўся ўслед за рамантызмам (першая палова XIX ст.), паставіўшы на месцы выключнага (у рамантызме) тыповае - як выражэнне заканамернага ў жыцці, дыялектычную еднасць абагульненага і індывідуальнага, праўдзівае адлюстраванне рэчаіснасці. Па слушнаму выказванню Ф. Энгельса, "рэалізм прадугледжвае, апрача праўдзівасці дэталяў, праўдзівае ўзнаўленне тыповых характараў у тыповых абставінах".
   Родапачынальнікі рэалізму у рускай літаратуры - А. Пушкін, А. Грыбаедаў, М. Гогаль, у польскай - Адам Міцкевіч, у французскай - Стэндаль і Бальзак, у англійскай - Дзікенс. Бадай, ва ўсіх іх раннія творы напісаны яшчэ ў рэчышчы рамантызму (у Пушкіна - "Бахчысарайскі фантан" і "Цыганы", у Міцкевіча -"Гражына", "Свіцязянка" і г. д.), але пазнейшыя (вершаваны раман Пушкіна "Яўгеній Анегін", паэма Міцкевіча "Пан Тадэвуш" і інш.) можна цалкам аднесці да рэалізму. Такі пераход ад рамантызму да рэалізму азіраецца і ў некаторых беларускіх пісьменнікаў ХІХ ст., у прыватнасці, у творчасці Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча, які сваімі творамі "Халімон ня каранацыі" (1857) і "Пінская шляхта" (1866) паклаў пачатак рэалізму ў беларускай літаратуры.
   Тыповасць. праўдзівасць. сацыяльны і псіхалагічны дэтэрмінізм, гістарызм - галоўныя ўласцівасці рэалізму, што выявілася ў беларускай літаратуры ад Францішка Багушэвіча, Цёткі, Якуба Коласа, Кузьмы Чорнага да Міхася Лынькова, Івана Мележа, Пімена Панчанкі, Васіля Быкава.
   У рэалізме як літаратурным метадзе вылучаюцца наступныя літаратурныя напрамкі: натуралізм, крытычны рэалізм, сацыялістычны рэалізм, неарэалізм.
   Для натуралізма (ад лац. natura - прырода) характэрны пераважна біялагічны, антысацыяльны падыход да чалавека і яго магчымасцей, пратакольнае, без належнага крытычнага адбору, ідэйнай ацэнкі і тыпізацыі апісанне падрабязнасцяў быту і нізкіх праяў чалавечай прыроды, натуралістычная дакументальнасць і фактаграфізм і інш. Гэтым вызначаюцца асобныя творы Э. Заля, Г. дэ Мапасана, Г. Флабера, Ю. Стрындберга, Б. Шоу, Г. Гауптмана, М. Горкага, Л. Андрэева, Д. Маміна-Сібірака і інш. Уплыў натуралізма заўважаецца ў творчасці некаторых беларускіх пісьменнікаў ХХ ст. (раман Цішкі Гартнага "Сокі цаліны", аповесць Міхася Зарэцкага "Голы звер" і інш.).
   У новай беларускай літаратуры, рэалістычнай у сваёй аснове і галоўных праявах, актыўна заявіў пра сябе крытычны рэалізм (Вінцэнт Дунін-Марцінкевіч, Францішак Багушэвіч, Цётка, Максім Багдановіч, раннія Янка Купала, Якуб Колас, Максім Гарэцкі і інш.) і - пазней, у савецкі час - сацыялістычны рэалізм (тыя ж Янка Купала, Якуб Колас, Максім Гарэцкі, а таксама Міхась Лынькоў, Міхась Зарэцкі, П. Галавач, Кузьма Чорны, Іван Мележ, Іван Шамякін і інш.). Пры ўсёй блізкасці гэтых літаратурных напрамкаў, якія адносяцца да аднаго метаду — рэалізму, існуе і пэўнае адрозненне паміж імі: у пафасе (асноўны пафас першага - пафас сцвярджэння, другога - пафас адмаўлення), у галоўным героі (галоўны герой літаратуры сацыялістычнага рэалізму - станоўчы, у той час як у крытычным рэалізме - адмоўны), у сацыяльна-палітычнай дэтэрмінавасці ідэй, праблем, тэматыкі пісьменніцкай творчасці (адносна вольная дэтэрмінаванасць у крытычным рэалізме і надзвычай жорсткая, абавязкова камуністычна-партыйная — у рэалізме сацыялістычным).
   Неарэалізм (італ. neorealismo, ад грэч. neos - новы і лад. realis - істотны, сапраўдны), тэндэнцыі якога праявіліся ў творах Эрнэста Хэмінгуэя, У. Фолкнера, А. Маравія, Ч. Павезе, Э. Дэ Філіпа, У. Віннічэнкі і інш., у пасляваеннай творчасці італьянскіх кінематаграфістаў (Р. Рассяліні, Л. Вісконці, В. дэ Сіка і інш.), засноўваючыся на традыцыях рэалізму і натуралізма, з дакладнасцю журналісцкай хронікі фіксуе сацыяльную рэальнасць, у тым ліку падкрэслена нелітаратурнае, жывое маўленне, насычанае жарганізмамі і дыялектызмамі. Пры гэтым адбываецца не проста фіксацыя факта, а паэтызацыя яго, ператварэнне яго ў своеасаблівы лірычны дакумент пэўнага часу і месца.
   2. Рэалістычны (праўдападобны) паказ жыцця ў формах самога жыцця. У гэтым сэнсе некаторыя літаратуразнаўцы (М. Бахцін, А. Лосеў, О. Фрэйдэнберг і інш.) ужывалі тэрмін "рэалізм" у дачыненні да мастацтва ўсіх эпох.

   Такім чынам, гаворка можа весціся пра рэалізм Антычнасці (грэчаская літаратура VІІІ ст. да н. э. - V ст. н. э., рымская літаратура V ст. да н. э. - V ст. н. э., эліністычная літаратура ІІІ - І ст. да н. э.). У творах старажытных грэкаў і рымлян (паэмах, одах, элегіях Гамера, Гарацыя, Вергілія, Авідзія, Сапфо, камедыях Арыстафана, трагедыях Эсхіла, Сафокла, Эўрыпіда і інш.) увасобіліся многія рэальныя падзеі, асобы, з'явы свайго часу з высокай доляй праўдападабенства.
   Рэалізм Адраджэння (ХІV - канец ХVІ ст.) адмятаў сярэдневяковую мараль, схаластыку, аскетызм, адкрываў свет і чалавека ў свеце, сцвярджаў гуманістычныя прынцыпы, права чалавечай асобы тварыць свой лёс (творы Дантэ Аліг'еры, Ф. Петраркі, Дж. Бакачча, Ф. Рабле, М. дэ Сервантэса, У. Шэкспіра і інш.). У беларускай літаратуры ён выявіўся найперш у асветніцкай дзейнасці і творчасці Францыска Скарыны (празаічныя і вершаваныя прадмовы і пасляслоўі да перакладаў асобных кніг "Бібліі"), у паэзіі Міколы Гусоўскага ("Песня пра зубра") і інш.
   Рэалізм Асветніцтва (ХVІІ - ХVІІІ стст.) быў прасякнуты ідэямі сацыяльнага прагрэсу, усеагульнай роўнасці, асабістай свабоды, што ўвасабляліся ў творах, скіраваных на пашырэнне прыярытэту асветы, навукі і розуму ў жыцці асобы, грамадства і краіны. Узнікшы на хвалі буржуазных рэвалюцый, навуковых адкрыццяў і падтрыманы філасофскімі вучэннямі пра вызначальную ролю свядомасці ў развіцці грамадства, ён увасобіўся ў творчасці Ж. Ж. Русо, Д. Дзідро, М. Ф. Вальтэра, Д. Дэфо, С. Полацкага, Г. Скаварады, Ф. Шылела, І. В. Гётэ, М. Ламаносава, А. Радзішчава і інш. У Беларусі ідэі Асветніцтва рэалізаваліся яшчэ і ў ХІХ ст., у даследаваннях беларускай мовы, фальклору, у асобных творах Вінцэнта Дуніна-Марцінкевіча ("Гапон", "Сялянка" і інш.), Янкі Лучыны ("Роднай старонцы"), Францішка Багушэвіча (прадмова да "Дудкі беларускай") і інш.