Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by ці на сайце oz.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Беларуская выцінанка

Кнопка отправить на печать

   Амаль кожны з нас у дзяцінстве пад Новы год выразаў сняжынкі з паперы на вокны. Але пра выцінанку ведаем мы няшмат. Дзе нарадзілася, адкуль прыйшла, чаму калісьці такі распаўсюджаны від мастацтва быў забыты.
   Як сцвярджае энцыклапедыя "Этнаграфія Беларусі", выцінанка, выразанка, выстрыганка, выбіванка – від народнага дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва, ажурны ўзор, выразаны з белай, чорнай ці каляровай паперы. Тэрмін распаўсюджаны на тэрыторыі Беларусі, Польшчы, Украіны. Падобны від мастацтва таксама існуе ў Літве, вядомы ў Расіі. Беларуская выцінанка стала вядома з тысяча дзевяцьсот васьмідзясятых гадоў. Выцінанка развівалася як адзін з відаў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва. Пра гэта сведчаць агульныя для розных відаў народнай творчасці вобразы і матывы, якія замацаваліся ў выцінанцы.
   Выцінанка атрымала шырокае распаўсюджанне ў афармленні сялянскага інтэр’ера з сярэдзіны XIX стагоддзя. Побач з папяровымі выцінанкамі ўжываліся вырабы з таннай тканіны. Часта папяровыя і тэкстыльныя выразанкі аздаблялі каляровымі фарбамі. Кожны фрагмент узору меў сваю назву, напрыклад, лялечкі, зоркі і іншыя. У многіх беларускіх мястэчках былі распаўсюджаны фіранкі, якія імітавалі ўзоры гардзінных тканін. Для іх вырабу карысталіся як нажніцамі, так і нажамі, разцамі. Вырабы, што выконваліся нажом ці разцом, – разнавіднасць класічнай выцінанкі. У народнай мове яны маюць назву "выбіванка".
   Асноўныя рысы народнай выцінанкі – сіметрычная кампазіцыя і геаметрычная форма вобразаў. Асартымент ажурных твораў складаюць фіранкі на вокны, карункі для ўпрыгожвання паліц, рамак з фотаздымкамі, абразоў, настольныя вырабы, сурвэткі і інш. Па традыцыі выцінанкамі аздаблялі хату да найбольш значных свят – Каляд і Вялікадня. Чорнымі ці шматколернымі выцінанкамі ўпрыгожвалі пабеленыя сцены хат. У кожнай мясцовасці папяровая выразанка набывала пэўныя асаблівасці. Для беларускай выцінанкі характэрны шматразовае складванне (ліст паперы складваецца шмат разоў, у розных напрамках і пад рознымі вугламі, каб атрымаліся пэўныя ўзоры); стварэнне малюнка з парэзак простых геаметрычных форм (трохвугольнікі, ромбы, квадраты, кругі, паўмесяцы, пялёсткі); сіметрычная кампазіцыя. Звычайна выкарыстоўваюцца адзін, два, максімум тры колеры паперы, іншы раз дадаецца залатая або сярэбраная фольга.
   Паколькі папера была таннай і шырокадаступнай, а сам працэс выразання выцінанак з’яўляўся даволі простым заняткам, вырабаў не шкадавалі. Праз некаторы час старыя выцінанкі выкідвалі ці спальвалі.
   Паступова выцінанка выцяснялася з вясковага інтэр’ера тэкстыльнымі вырабамі. Да нашых дзён дайшлі сняжынкі з паперы для аздаблення вокнаў у гарадах і вёсках да Каляд і Новага года.
   У канцы XX стагоддзя адбылося вяртанне выцінанкі ў культуру нашай краіны. Магілёўскі абласны лялечны тэатр падрыхтаваў спектакль "Піліпка і ведзьма", у якім актрыса-апавядальніца з нажніцамі ў руках нібы выразала герояў спектакля з паперы. Спектакль быў адзначаны за адкрыццё новай галіны ў развіцці беларускага лялечнага тэатра. Вось так выцінанка заявіла пра сябе ў сцэнічным мастацтве. Сёння існуе цэлы шэраг "папяровых" свят ("Ажурныя фантазіі", "Чароўныя нажніцы"), праводзяцца семінары і выставы.
   У Беларусі існуе Маладзечанская школа выцінанкі. Стваральніцай яе з’яўляецца вядомая майстрыха і пачынальніца творчай дынастыі Вікторыя Чырвонцава. Дзве яе дачкі выкладаюць выцінанку на аддзяленні дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Маладзечанскага музычнага вучылішча. З гэтай навучальнай установы выйшла некалькі пакаленняў выцінаншчыкаў, якія працуюць у Мінску, Гродне і іншых рэгіёнах краіны.
(462 словы)

Паводле В. Бабурынай.