Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Літаратура XVI - першай паловы XVII стст.

Кнопка отправить на печать

   Найвышэйшага росквіту беларуская культура эпохі Адраджэння (XIV — першая палова XVII стст.) дасягнула ў XV — першай палове XVI стст. Першадаследчыкі «залатога веку» (Вацлаў Ластоўскі, Усевалад Ігнатоўскі, Максім Гарэцкі) звязвалі яго з найбуйнейшым росквітам нашай старадаўняй культуры, найперш з дзейнасцю Францішка Скарыны, яго выданнем кнігу Празе (1517-1519) і ў Вільні. У актыў плёну прыгожага пісьменства нашага залатога веку залічваюць багатую спадчыну і на лаціне - мове ўсёй сярэднявечнай Еўропы: «Прускую вайну» (1516) Яна Вісліцкага і «Песню пра зубра» (1519) М. Гусоўскага.  

   Залатая пара нашай культуры была знітавана не толькі з Рэнесансам, але і з Рэфармацыяй, дзейнасцю такіх слынных асобаў, як Мікалай Радзівіл Чорны, Сымон Будны, Васіль Цяпінскі.  

   У XVI ст. на Беларусі ўзнікла мноства навучальных устаноў, бо росквіт многіх гарадоў Беларусі быў непасрэдна звязаны з атрыманнем імі магдэбургскага права (права на самакіраванне).  

   У Вільні, Нясвіжы, Берасці, Лоску, Любчы, Цяпіне і Венграве былі заснаваны друкарні, вакол якіх утварыліся цэлыя літаратурныя школы. Прадукцыя нашых друкароў карысталася шырокім попытам не толькі ў ВКЛ, але і ў краінах Заходняй Еўропы.  

   Значнымі былі дасягненні нашых продкаў у навуцы, асабліва ў лінгвістыцы, гісторыі, геаграфіі, астраноміі, матэматыцы, медыцыне. А юрыдычная думка Беларусі ў XVI ст., як вядома, дасягнула найвышэйшага ў Еўропе ўзроўню. Ніводная з тагачасных краін не мела такога дасканалага заканадаўства, як Беларусь, аб чым красамоўна сведчыць змест Статутаў 1529, 1566 і 1588 гг.  

   Трэці Статут канчаткова замацаваў беларускую мову ў якасці афіцыйнай, дзяржаўнай мовы ВКЛ. Можна зразумець гонар Льва Сапегі, які ўрачыстымі словамі пісаў у прадмове да Статута: «Не обчим яким языком, але своим власным права списаные маем и каждого часу чаго нам потреба ку одпору всякое крывды ведати можем». Праца над Статутам і яго выданне ў Віленскай друкарні Мамонічаў — вялікая заслуга Льва Сапегі перад нашай культурай і народам.  

   Трэці Статут ВКЛ набыў шырокую еўрапейскую вядомасць. Ён перакладаўся на польскую, нямецкую, лацінскую, французскую мовы, выкарыстоўваўся на Маскоўскай Русі пры падрыхтоўцы Саборнага ўлажэння 1649 г., у судах Эстоніі і Латвіі. Статуту было наканавана доўгае жыццё. Ён дзейнічаў у XVII і XVIII стст., і толькі ў 1840 г. царскі загад скасаваў яго адначасова з афіцыйнай забаронай назваў «Беларусь» і «Літва», якія жорсткай фантазіяй рускага самадзержца ператварыліся ў «Северо-Западный край» неабсяжнай імперыі.  

   У залатую пару нашай дзяржавы надзвычай хуткімі тэмпамі развіваецца дойлідства. Менавіта тады былі пабудаваны жамчужыны нашай архітэктуры: Траецкі касцёл у Ішкалдзі, Святадухаўская царква ў Кодзені, Барысаглебская царква ў Новагародку, фарны касцёл у Гародні, касцёлы Святой Ганны і бернардзінцаў у Вільні, шэдэўры сусветнага дойлідства цытадэлі-бажніцы ў Супраслі, Мураванцы, Сынковічах, абарончыя сістэмы замкаў у Міры, Нясвіжы, Новагародку...  

   Асаблівасцю культурнага жыцця ВКЛ XVI ст. з'яўляецца мецэнацтва. Міхал Глінскі; мецэнат паэта-гуманіста Міколы Гусоўскага Эразм Вітэліус; радца Багдан Онкаў і бурмістр Якуб Бабіч, дзякуючы якім Ф. Скарына змог рэалізаваць сваю гістарычную задуму, — вось далёка не поўны пералік імёнаў тых, хто паспрыяў духоўнаму адраджэнню.  

   Характэрнай і вызначальнай асаблівасцю эпохі Адраджэння з'яўляецца гуманістычны пафас, абумоўлены трыма вядучымі прынцыпамі: вучэннем пра абсалютную свабоду і неабмежаваныя магчымасці чалавека; уяўленнем пра самакаштоўнасці чалавечага жыцця; натуралізмам. У культуры і светапоглядзе гуманістаў сцвярджаліся вечныя, агульначалавечыя каштоўнасці. Свецкія элементы цесна перапляталіся з рэлігійнымі, хрысціянскія — з язычніцкімі, навуковыя — з містычнымі, ідэі «агульнага дабра» — з гранічным індывідуалізмам; вучэнне пра высокую годнасць чалавека — з усведамленнем яго бяссілля ў існуючых грамадскіх умовах.

 

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!