Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Ігнат Дамейка

Кнопка отправить на печать

(1802-1889)


   Нарадзіўся Ігнат Дамейка 31 ліпеня 1802 г. у родавай сядзібе Медзьвядка. Гэта недалёкія ваколіцы мястэчка Мір Наваградскага павета. У сем гадоў Ігнась страціў бацьку, выхоўваўся ў бацькавых братоў. Адзін з іх, таксама Ігнат Дамейка, узяў яго да сябе ў маёнтак Жырбутоўшчына ў Лідскім павеце. Вучыўся Ігнась у піярскай школе ў Шчучыне. Быў там пад апекай Ануфрыя Петрашкевіча, з якім разам уваходзіў потым у Таварыства філаматаў. У 1822 г. скончыў Віленскі ўніверсітэт. Дваццацігадовы Жэгота паехаў у вёску гаспадарыць. Радня выдзеліла яму для гэтага маёнтак Заполле ў Лідскім павеце. Калі пачалося следства па справе філарэтаў і філаматаў, яго таксама арыштавалі і прывезлі ў Вільню, у турэмнае зняволенне. Але праз паўгода яго вызваляюць і адпраўляюць назад у Заполле пад нагляд паліцыі.
   У час Лістападаўскага паўстання Дамейка становіцца ў шэрагі змагароў за вызваленне айчыны ад маскоўскага «прылучэння». Пасля разгрому паўстання выехаў у эміграцыю. У Дрэздэне сустрэўся з Адамам Міцкевічам і разам з ім і іншымі землякамі выехаў у Парыж. Дапамагаў Адаму Міцкевічу ў выданні яго твораў, у тым ліку «Пана Тадэвуша». У Парыжы Ігнат Дамейка добра папоўніў свае веды ў прыродазнаўстве, закончыў там Горную школу. Яму даюць у Францыі працу па спецыяльнасці, якая не задавальняла Дамейку. Адам Міцкевіч знайшоў яму месца працы ў далёкай амерыканскай краіне — Чылі. Прагны да вандраванняў Ігнат Дамейка згадзіўся адправіцца за акіян. Ехаў туды на вызначаны час, а застаўся на ўсё жыццё. Стаў прафесарам мінералогіі ў Какімба і Сант’яга. Арганізаваў шырокае вывучэнне прыродных багаццяў Чылі, заняўся даследаваннем яе нетраў. Шмат зрабіў наш зямляк для падрыхтоўкі спецыялістаў у галіне мінералогіі, наогул прыродазнаўства. Ён неаднаразова выбіраўся рэктарам Чылійскага ўніверсітэта ў Сант’яга, быў аб’яўлены нацыянальным героем Чылі. Калі сябры папракалі яго ў пісьмах, што ён нібыта зрабіўся чужаком, ён адказваў ім такімі словамі: «Вядома ж, перарадзіцца я ніколі не здолею і спадзяюся на Бога, што я — ці ў Кардыльерах, ці ў Панарах усё роўна памру ліцвінам». А ў пісьме да Адама Міцкевіча ў 1854 г. прызнаўся: «Калі б была магчымасць вярнуцца і паслужыць яшчэ, хоць на старасці год, свайму краю, то не ўседзеў бы, не ўседзеў бы тут, хоць я даўно ўжо стаў грамадзянінам гэтай краіны, уладальнікам маёнтка і бацькам...»
   I ўсё ж у 1884 г. беларускі выгнаннік змог наведаць сваю радзіму, якую не бачыў паўвека. Ды зноў вярнуўся назад, у Чылі, дзе ён ужо глыбока пусціў карані. Там ён і памёр.
   Памяць пра Ігната Дамейку свята ўшаноўваецца ў далёкай паўднёва-амерыканскай краіне. Калі хто з землякоў-беларусаў трапіць у Чылі, ён, відаць, не праміне, каб хоць здалёку не зірнуць на велічны тысячакіламетровы горны хрыбет, які пазначаны на ўсіх картах як Кардыльера Дамейкі, наведаецца ў прыгожы і светлы горад Дамейка ў зялёнай даліне каля падножжа гэтага хрыбта, спыніцца хоць на хвіліну ў невялікім зацішным порце на самым беразе Ціхага акіяна — Пуэрта дэ Дамейка. Усе гэтыя мясціны названы ў гонар таленавітага і працалюбівага сына беларускай зямлі. А у сталіцы Чылі Сант’яга падарожнік абавязкова пастаіць і з пашанай схіліць голаў перад велічным помнікам з выявай славутага беларуса, дзе на граніце выбіты лаканічны надпіс на іспанскай мове Грандэ Эдукадор, што па-нашаму азначае — Вялікі Асветнік.
    Вялікі вучоны-прыродазнавец не менш цікавы і як літаратар. Пісьменніцкае майстэрства Ігната Дамейкі асабліва ярка праявілася ў яго дарожных нарысах, якія друкаваліся пры жыцці аўтара ў самых розных выданнях Польшчы і іншых краін, а ў 1962-1963 гг. былі выдадзены ў Варшаве ў трох аб’ёмістых тамах пад агульнай назвай «Мае падарожжы». Пісаў ён на іспанскай, польскай, французскай і іншых мовах. У сваіх нарысах аўтар вельмі цікава, вобразна расказвае пра свае сустрэчы з рознымі краінамі, з іх людзьмі, лаканічнымі, але дакладнымі штрышкамі малюе далёкія краявіды, знешні і ўнутраны свет сваіх герояў. У нарысах і артыкулах Ігнат Дамейка праявіў сябе як сапраўдны дэмакрат. Ён заўсёды на баку абяздоленых. З пашанай і глыбокай павагай расказвае ён пра культуру і побыт насельнікаў далёкіх краін, паглыбляецца ў іх гісторыю. Апісваючы краявіды чужых, экзатычных зямель, аўтар вельмі часта параўноўвае іх з роднымі мясцінамі, пра якія ўвесь час думае і па якіх сумуе. Пры гэтым у памяці натуральна ўсплываюць і назвы гэтых мясцін, а за імі і жывыя беларускія словы, якіх нямала можна напаткаць у іншамоўных творах аўтара. На гэту асаблівасць мовы нарысаў Ігната Дамейкі звярнула ўвагу і аўтарка ўступнага артыкула да яго трохтомніка «Мае падарожжы» Эльжбета Гэлена Нясёна, якая прывяла і прыклады беларусізмаў — «рэгіянальных выразаў».
 


Кастусь Цвірка

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!