Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Тадэвуш Лада-Заблоцкі

Кнопка отправить на печать

(1811-1847)

   У «Былым і думах» А. Герцэна, у тым месцы, дзе расказваецца пра ўзмацненне ў Расіі, у тым ліку ў Маскоўскім універсітэце, рэпрэсій царызму супраць вальнадумства пасля Лістападаўскага паўстання, ёсць згадка: «У 1832 годзе прапаў паляк-студэнт нашага аддзялення. Прысланы на казённы кошт, не па сваёй волі, ён быў залічаны на наш курс, мы пазнаёміліся з ім, ён паводзіў сябе сціпла і журботна, ніколі мы не чулі ад яго ніводнага рэзкага слова, але ніколі не чулі і ніводнага слабага. Адной раніцай яго не было на лекцыях, на другі дзень — таксама не было. Мы пачалі распытваць, казённакоштныя студэнты сказалі нам па сакрэце, што па яго прыходзілі ўночы, што яго паклікалі да кіраўніцтва, потым з’яўляліся нейкія людзі па яго паперы і рэчы і не дазволілі пра гэта гаварыць. На гэтым і скончылася, мы ніколі не чулі нічога пра долю гэтага няшчаснага маладога чалавека».
   Што ж гэта за такі загадкавы «паляк-студэнт», пра якога з такім спачуваннем і спагадай, так цёпла выказаўся яго паплечнік па вучобе ва ўніверсітэце вялікі рускі пісьменнік-рэвалюцыянер?
   А быў гэта не хто іншы, як малады паэт з Беларусі Тадэвуш Лада-Заблоцкі. Нарадзіўся ён у 1811 г. у вёсцы Лугінавічы цяперашняга Сенненскага раёна ў шляхецкай сям’і. Вучыўся ў Віцебску — спачатку ў семінарыі пры кляштары базыльянаў, а потым у гімназіі, якую скончыў у 1831 г. У гэтых навучальных установах выкладанне вялося на польскай мове, вучні выхоўваліся ў польскім патрыятычным духу.
   Вырашальную ролю ў жыцці Тадэвуша Лады-Заблоцкага адыграў сам куратар Беларускай навучальнай акругі P. I. Карташэўскі. У 1830 г., як успамінаў Карташэўскі, у час яго «першай інспекцыі беларускіх школ» яму прадставілі вельмі здольнага, добра падрыхтаванага вучня Тадэвуша Ладу-Заблоцкага, які да таго ж «пісаў вершы як на польскай, так і на рускай мовах». Карташэўскі дапамог маладому таленту паступіць на вучобу за кошт Беларускай навучальнай акругі ў Маскоўскі ўніверсітэт на славеснае аддзяленне. Пасялілі Т. Ладу-Заблоцкага ў інтэрнаце для казённакоштных студэнтаў. У гэтым жа інтэрнаце ў нумары II жыў і будучы вялікі рускі крытык В. Р. Бялінскі, які ўтварыў там з таварышамі прагрэсіўны студэнцкі гурток пад назвай «Литературное общество II нумера», актыўным членам якога неўзабаве стаў і Тадэвуш Лада-Заблоцкі. З дапамогай Бялінскага малады паэт з Беларусі пазнаёміўся з найбольш прагрэсіўнымі студэнтамі і выкладчыкамі ўніверсітэта. Сярод іх былі і землякі — нядаўні старшыня Таварыства філаматаў Юзаф Яжоўскі, філарэт Ян Вернікоўскі, былы вучань Полацкай уніяцкай семінарыі Ян Савініч і інш. Разам з землякамі Тадэвуш таксама стварыў літаратурнае таварыства для пашырэння прагрэсіўных ідэй. Іх выказваў ён і ў сваіх вершах.
   Але цар са сваімі памагатымі таксама не спаў. Летам 1833 г. у Чавусах на Беларусі яго шпікам трапіўся ў рукі вельмі дзёрзкі верш на польскай мове з такой, напрыклад, страфой (надаём яго ў падрадковым перакладзе):

Пекла для нас — царскі трон.
Сёння сядзіць на ім чорт.
Ён варты шыбеніцы.
Помста, братва, або смерць!


   У Віцебску пачалося следства па палітычнай справе «о песне возмутительного содержания...». Следства ўстанавіла, што аўтар яе — студэнт Маскоўскага ўніверсітэта Тадэвуш Лада-Заблоцкі. 29 чэрвеня 1833 г. «зламыснік» быў арыштаваны, пра што і ўспомніў праз шмат гадоў А. Герцэн (праўда, з асобнымі недакладнасцямі, напрыклад, ён няправільна назваў дату арышту). Пасля доўгага следства маладога паэта «по велению» цара вырашана было адправіць радавым «у Каўказскі корпус». Гэта было ў 1835 г.
   Пра свой настрой на каўказскай высылцы і салдатчыне расказвае ён сам ў пісьме да свайго новага сябра грузінскага паэта-рамантыка князя Міхаіла Туманішвілі ад 29 ліпеня 1839 г.: «Не чакайце ж, князь, ад мяне тапаграфіі Каўказа ў адносінах геаграфічных і паэтычных. Што да першага, то тут яшчэ ў тым-сім магу Вас задаволіць, але ў апошнім... Ці можа што-небудзь ажывіць астылую душу? Наўючаны ранцам і сухарамі, са стрэльбай у руцэ, караскаючыся па высях і абрывах, я не раз праклінаў каўказскія горы, не заўважаючы іх прыгажосці, і яны болей давілі на мяне, чым абуджалі вытанчанае пачуццё эсгэтычнай красы. Вы яшчэ малады і глядзіце на свет праз шкло чараў фантазіі... Але мая душа нямая — і калі з яе глыбіні вырвецца які-небудзь стогн, то ён болей падобны на крык Праметэя, што прыкаваны да аграмадзін Каўказа, і нутро яго раздзіраюць нябесныя арлы...». На Каўказе беларускі выгнаннік зблізіўся таксама з вядомым грузінскім паэтам Н. Бараташвілі, з рускім паэтам Я. Палонскім, азербайджанскім пісьменнікам А. Бакіханавым, ён наведваў дом славутага А. Чаўчавадзе ў Тыфлісе, быў знаёмы з яго дочкамі Нінай Грыбаедавай і Кацярынай Дадзіяні. Зблізіўся ён таксама з сасланым сюды з Сібіры аўтарам верша-паслання «Струн вещих пламенные звуки» паэтам-дзекабрыстам А. Адоеўскім. У 1839 г., уражаны раптоўнай смерцю рускага сябра, Тадэвуш Лада-Заблоцкі выказвае свой смутак у прачулым «Санеце».
   У 1846 г. беларускі выгнаннік быў вызвалены ад салдацкай службы і прызначаны кіраўніком Кульпінскімі салянымі промысламі ў Грузіі. Але неўзабаве памёр ад халеры.
   Тадэвуш Лада-Заблоцкі напісаў няшмат. Вершы, напісаныя ў такіх цяжкіх умовах, ён пры дапамозе Р. Падбярэскага выдаў асобнай кнігай у Пецярбургу. Галоўная тэма паэзіі Т. Лады-Заблоцкага на чужыне — туга па роднай Беларусі. Пра беларускую тэматыку яго твораў сведчаць іх назвы — «Ваколіцы Віцебска, «Да Лучосы», «Вілія», «Даўжанскае возера» і інш. Пры ацэнцы творчасці паэтаў у польскай «Усеагульнай энцыклапедыі» С. Аргельбранта адзначана (1868 г.), што Т. Лада-Заблоцкі «вызначаўся паэтычным талентам, вылучаючыся сярод паэтаў так званай беларускай школы».

Кастусь Цвірка

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!