Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Канстанцін Вераніцын - Два д’яблы

Кнопка отправить на печать

Гдзе бутэлечка зазвоніць,
Быц кадук1 у шыю гоніць.
Беларуская песня


Дрыб-дрыб, дрыб-дрыб чэшуць ножкі
Упрыскочку і трушком.
Смаліць д’ябал па дарожцы
Без папаскі, хоць пяшком.

Сам мізэрны, рожкі круты,
Быц хранцузік-небарак,
Козлі ногі не абуты,
Капялюш на ім і храк.

Бегшы шпарка, змардаваўся,
Ажна высунуў язык.
Што шаг — мордай спатыкаўся
(Знаць, к дарогам не прывык).

А дарога была слізка,
Бяжыць д’ябал — рад не рад.
(Ведзь жа з Віцебска не блізка
Ў пекла збегаць і назад).

Змардаваўшысь, пад ялінкі
Троха спыхацца прысеў,
Пусціў з морды гужам слінкі
I, як цюцька, засапеў.

Вось глядзіць ён — аж з-пад леса
Нехта быццам бы ідзець.
Забрала цікавасць беса,
Скок на пень і стаў глядзець.

Абшарпаны, абадраны,
Без рагоў і без хваста,
Ў юсе морда, ўсюды раны —
Бес кульгае з-за куста.

«А, здароў, адкуль? як маеш?
Ай, авохці мне, сваяк,
Гэта ж ты зусім кульгаеш,
Хто цябе змяжджуліў так?

Лупіў нехта, знаць, сярдзіты,
Калі йдзеш ты без хваста», —
Гаманіў так бес нябіты
Проці бітага чарта.

Як завые тут калека,
Слёзы градам так і йдуць:
«Во, сваяк, дажыць мне веку
Злыя людзі не дадуць.

Сатане было заўгодна
З пекла нас дваіх паслаць:
Цябе — ў Віцебск, мяне — ў Гродна
Душы п’яніц самушчаць.

Думаў, будзе мне пажыва,
Загуляю ў Гродне я;
Гдзе акцыз2 ідзе шчасліва,
Ёсць пажыва там мая.

Так думаў, ды абмыхнуўся,
Во адтуль які іду.
Ледзь-няледзь жывы вярнуўся,
Знаць, да пекла не дайду.

Першы год было і што-та:
То апоіш, то разбой.
Досыць будзе тут работы,
Меркаваў я сам з сабой.

Стаў я лазіць па ўсіх рандах3,
Як за чарку хто — я тут
Тыц к яму з бясоўскай радай:
Чуць паслухаў — і капут.

То абкрадзе, то загубіць,
Іншы цэркву абкрадзець,
А хто й сам сябе пагубіць —
Люба-радасна глядзець!

Раз прыйшоў я нешта ў ранду
(Страх успомніць — аж дрыжу!),
Мужыкоў сабралась банда,
Я ж пад печку і сяджу.

За сталом сядзіць шынкарка,
Смутна нешта, слёзы лье.
Па руках не ходзіць чарка,
Ніхто песень не пяе.

Што тут, думаю, за ліха?
Зусім п’яных не відаць,
I у рандзе стала ціха,
Паўлягліся слоўна спаць.

Мо аб подачах гукаюць?
Ці у некруты4 бяруць?
Можа, піць за што не маюць,
А ў пазыку не даюць?

Ну, ды гэта мне не вадзіць5,
Што галышыкі не п’юць.
Няма грошай — дык украдуць
Ці, аграбіўшы, заб’юць.

Сам жа, вушы навастрыўшы,
Стаў я слухаць, што бубняць.
Віжу — ці то не падпіўшы?
Што гукаюць — не паняць.

Паціхонечку з-за печы
Шмыкнуў я праміж людзей
Ды шынкарцы й сеў за плечы,
Штоб расслухаць пачутней.

Хоць нам страшан хрэст і вера
(Гэта ведама з вякоў),
А страшней таго няўмеру,
Што я чуў ад мужыкоў.

Адракліся, закляліся
Піць гарэлку мужыкі.
Як у іх не адняліся,
У шайтанаў, языкі!

Каб мяне, за хвост паймаўшы,
Хто храстом перажагнаў,
Верна б, я так не спужаўся,
Як таго, что я узнаў.

Шэрсць са страху стала дыбам,
У дугу мяне звяло,
Пакрывіла морду, губы
I мытухай6 праняло.

Проста, брацітка, сшалелі —
Хоць адзін хто б зробіў грэх,
Чыста ранды апусцелі —
Чарку б выпіў хто на смех.

Мала ж гэтага няшчасця —
Як праняў мяне тут страх,
Млосна стала мне з напасці —
Я на землю чубурах!

Як прыцямілі ж тут гады,
Што зваліўся я на пол,
I нявесь як сталі рады —
Хваць хто цёрла, а хто кол.

А адзін, штоб ён апохнуў,
Цуп такі за самы хвост.
Худа мне, я толькі вохнуў,
Як урэзаўся аб мост.

Хто ганцінай, хто дубінай —
Знай што валюць ды пяруць.
Разламалі чыста спіну,
Ані вохнуць, ні дыхнуць.

Як шалёны, я кідаўся,
Проста пару хоць пусці.
I ўжо с пеклам папрашчаўся,
Мусіць, мне туды не йсці.

Добра йшчэ, што дагадаўся,
Зірнуў — блізка да дзвярэй.
Я рвануўся — хвост астаўся,
Сам наўцёкі паскарэй».

«Худа ж, — кажа чорт з Віцебска, —
Жаль жа мне цябе, сваяк.
Відна, ў Гродне чарцям кепска,
Во у нас зусім не так.

Гол народ наш, як свірэлка,
Падвяло яму жывот,
Зато дзёшава гарэлка
I выходзіць іншы шчот.

Была й мне-та труднавата,
Як стаяла ў нас цана.
Па бутэльцы брала хата.
Што тут зробіць сатана?

Вып’е чарачку, другую,
Трэцяй ў губу не бярэць.
А траплялась зачастую,
Што й зусім ніхто не п’ець.

Раз у раз у цэркву ходзяць,
Гдзе казанне ім бубняць.
Ой, ксяндзы нам многа шкодзяць —
Косцю ў горле нам сядзяць.

Мужык чысты — Богу верыць,
Яго лепей не чапай.
Во як стане чаркі мерыць,
Тады смела падступай.

Раз у горад бег з сяла я
(Акурат на Новы год),
Во ў сяле мне жызнь плахая:
Зусім кіне піць народ.

Толькі што падбег к рагатке7,
Чую гоман, галас, крык:
Пяюць п’яныя салдаткі
I, насцёбаўшысь, мужык.

Гдзе ні ўзгляну — ўсюды п’яны.
Я к рагаткам — чорта з два! —
Да тла чыста пазламаны.
I каго-та там няма!

Што за памжа8 тут такая?
Вочам веры не даю.
Завялось нешта чудное.
Рот разінуў і стаю.

Вось ідуць удвох, абняўшысь,
З сабой нешта баруздзяць,
Ды ўжо так жа насцябаўшысь,
Толькі й можна разабраць:

«Кварта стоіць цяпер злоты.
Во раздолле нам, Дзям’ян!
З панядзелка да суботы
Ад дзяшовай будзеш п’ян».

Як пачуў я, у чым дзела,
З ума троху не сышоў,
Затраслося маё цела —
Аж прыплясываць пайшоў.

Я у горад — сярод бруку
П'яных, быццам бы як дроў.
А ўжо ж гоману і гуку,
Зараўло быц сто кароў.

Хто гарэлкі перш і ў губу
Адрадзясь яшчэ не браў —
Той сцябаў цяпер, аж люба:
Па паўгарца іншы жраў.

Будзе поўна пекла наша,
Будзе мне і пеклу чэсць.
Наварыў я смачнай кашы —
Бяры лыжку, ёсць што есць.

У паўдні, сярод дарогі,
Рэжуць, топяць у Дзвіне.
Не, няможна без падмогі,
Аднаму няспраўна мне.

Я аб гэтым і сабраўся
Бегчы ў пекла к сатане,
Штоб ён даў адтуль шубраўца9
У таварышы ка мне».

«А ці ведаеш, сваячык,
Што-ткі я скажу табе;
Куды дзенусь, небарачык,
Ласку зроб — вазьмі к сабе.

Хоць мяне й забілі гады,
Можа, мне нядоўга жыць,
А ўсё ж пеклу радзець нада,
Трэба троху паслужыць».

«Жаль цябе мне і самому,
Ну ды ладна, дай руку.
Адказаў бы я чужому,
А няможна ж сваяку».

Тут два д’яблы схамянулісь,
Верць туды-сюды хвастом
I з разгону апынулісь
Пад Задунайскім мастом10.

 

1. Чорт, д'ябал;

2. Ускосны падатак на тавары шырокага спажывання;

3. Корчмах;

4. Рэкруты;

5. Не турбуе;

6. Паносам;

7. Да заставы;

8. Навала, напасць;

9. Свавольніка, жартаўніка. Тут - чорціка;

10. Мост у Віцебску (ад Задунайскай слабады).

 

 

Крыніца: Літаратура Беларусі ХІХ стагоддзя: анталогія / укладальнікі: К. А. Цвірка, І. С. Шпакоўскі, К. У. Антановіч — Мінск: Беларуская навука, 2013. — 862 с.