Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Іван Пташнікаў - Алімпіяда

Кнопка отправить на печать

   Раман Івана Пташнікава "Алімпіяда" (1984) ўвабраў у сябе самыя глыбінныя супярэчнасці часу, праўда, не ў іх падзейнай і сітуацыйнай завостранасці, а як эмацыянальны іх адбітак, духоўны, маральны кандэнсат. Тут цяжка вылучыць канфлікты, супярэчнасці, складанасці, напрыклад, міжнародна-палітычны (падзеі ў Чэхаславакіі), сацыяльна-дэмаграфічны (абязлюдзенне вёскі, пагрозлівая хваля алкагалізму), сямейныя ці асабістыя. Ёсць жыццё. А ў ім нішто не знікае, усё займае сваё належнае месца. Свет жыцця, адлюстраваны ў творы, здзіўляе сваёй праўдзівасцю – сваімі гаспадарча-сацыяльнымі параметрамі, багатым пейзажна-прыродным зместам, арганічнай цэласнасцю і ўзаемаўзгодненасцю, моцным і высокім чалавечым напаўненнем. Пташнікаў як бы спецыяльна падкрэслівае, што падзеі адбываюцца ў 60-я гады, што ў цэнтры ўвагі практычна адзін калгас. Апісваецца жыццё ваеннае, пасляваеннае, учарашняе, сённяшняе, заўтрашняе. Жыццё раёна, рэспублікі, краіны, народа. Характарыстычныя заключныя радкі рамана: "Маленькая вёсачка здалася вялікай – заняла перад вачыма ўвесь край неба пад белымі воблакамі...".Такім бачыцца ў канцы Крамянец і чытачу.
   Міфодзя прыязджае пабачыць хворую маці – Алімпіяду. Ён паслужыў у войску за мяжой. Прыйшоў як бы з другога жыцця. На ўсё глядзіць пранікліва-відушча; бачыць высечаны, у многіх месцах здратаваны лес. Думае пра тых, хто ў гэтым лесе змагаўся з фашысцкай навалай. Услухваецца ў цішыню. Заўважае партызанскія акопы: яны абсыпаліся, зарастаюць травой. Там, дзе да 39г. была пагранзастава пайшоў угару малады лес: ужо ледзь можна заўважыць каменне падмурка. Пісьменніку ўдалося ў духоўных (і не толькі) пакутах героя, выпрабаваннях яго лёсу ўвасобіць пакуты гісторыі народа, выпрабаванні яго лёсу. Пісьменнік паказаў глыбока станоўчы народны тып у яго народнай існасці, якую складаюць праца,сумленне,спачуванне – спаконвечныя асноватворныя апоры народнага жыццёвага кодэкса. Алімпіяда Падаляк, Уліма, як яе завуць у вёсцы, уяўляе гістарычна сфармаваны народны, прыродны характар, які ўвабраў у сябе ўсё тое пазітыўнае, што стваралася стагоддзямі народнага жыцця, духоўнага існавання народа, гэта той праведнік, на якім заўсёды стаяў свет і да якога ва ўсе часы праяўляла цікаўнасць класічная літаратура. I разам з тым гэта ярка выяўлены, у яго вышэйшым духоўным праяўленні, сучасны характар з яго светаадчуваннем, яго стаўленнем да жыцця. Вобраз Алімпіяды Падаляк займае ў рамане галоўнае месца. Ён сюжэтна арганізуе ўсю вобразную сістэму ў творы, у ім увасоблены аўтаравы адносіны да жыцця, да новага свету. Гэты вобраз выпраменьвае тое маральнае цяпло, якім сагрэта ўся эмацыянальная атмасфера ў рамане.
   Паглядзім на падзеі і навакольнае жыццё з пункту гледжання Алімпіяды. Жанчына напачатку рамана уключана ў штодзённыя клопаты, фізічная слабасць, хваравітасць, вяртаюць успаміны да першых пасляваенных гадоў. Іван Пташнікаў бярэ той перыяд у жыцці Алімпіяды, калі яна пачула, адчула, што "дажывае". Праўда, так думае сама Алімпіяда, на самой жа справе яна жыве, жыве па-сапраўднаму. Для таго, каб жыць, і жыць прыстойна, годна, патрэбны намаганні духоўных сіл, засяроджанасць на самым істотным, галоўным. Менавіта гэта вызначае мэту існавання, сэнс твайго перабывання на свеце. Зноў жа ў такі перыяд у жыцці, у такім стане чалавек абавязкова звяртаецца ў мінулае, у гады пражытыя і перажытыя, там шукаючы апірышча ад нягодаў, там намацваючы карэнне жыццеўстойлівасці, яшчэ раз апрабоўваючы галоўныя крытэрыі, арыенціры, знакі, усё тое, што лучыць мінулае і сучаснае.
   Пісьменнік змог выдатна адчуць гэты адрэзак, напоўніць яго значным эмацыйным, духоўным і жыццёвым зместам. Перад чытачом у кароткі прамежак часу, часу надзвычай драматычным, прайшоў лёс чалавека, за якім і ў якім выразна бачыцца, адчуваецца лёс народа. I не так у яго значнай падзейнасці, фактычнай напоўненасці, як у багатай духоўнай насычанасці, асаблівай эмацыйнай напружанасці. Як звычайна, для Пташнікава мае сэнс не падзея, а яе духоўны змест. Духоўнасць у "Алімпіядзе" мае актыўна-дзейсны характар: яе ўздзеянне адчувае на сабе ўвесь навакольны свет. Духоўнасць гэтая выпраменьваецца пастаянна – як сонечнае святло і цяпло. Духоўнасць і душэўнасць зліваюцца. У "Алімпіядзе" ўся духоўная атмасфера, ідэйны пафас засяроджваецца ў вобразе галоўнай гераіні. Яна зусім не вядзе разумных размоў, яе, здаецца, не цікавяць якіясьці глабальныя пытанні. Жыве Алімпіяда самым звычайным жыццём – працоўным, сумленным, добрым, шчырым. Не так для сябе, як для іншых Алімліяда – чалавек вялікай душы. Душа яе напоўнена любоўю, спачуваннем да ўсяго навакольнага свету – людзей, жывёлы, прыроды. I гэта ні ў якім разе не дэманстрацыя, не парыў, а нармальны стан чалавека, стан яго душы. Такая духоўнасць у высокай ступені жыццятворная, дзякуючы ёй чалавечае існаванне не траціць сваёй пэўнасці і ўстойлівасці. У вобразнай сістэме рамана Алімпіяда ў сваёй змястоўнай сутнасці з'яўляецца як бы выключэннем. Калі іншыя вобразы падаюцца ва ўсёй іх супярэчлівасці з падкрэсліваннем негатыўных момантаў у іх паводзінах, учынках, а найбольш ў выказваннях, то Алімпіяда пазбаўлена гэтага поўнасцю. У ёй засяроджаны ў форме надзвычай чыстай духоўнай якасці, уласцівыя характару народнаму ў яго ідэальным увасабленні. Такім ідэальным для нас можа быць найперш вобраз маці. Дарэчы, узаемаадносіны Алімпіяды з Мікалаем, мужам яе, паказаны выключна чыста. Галоўны вобраз рамана – Алімпіяды можна з поўнай адказнасцю сцвярджаць, "спісаны" з маці пісьменніка. Дакладней, пішучы гэты твор, Пташнікаў увасобіў вобраз маці, якой ужо не было, але якая жыла ў яго памяці, у сэрцы, якую ён бачыў менавіта такою. Дарэчы, маці Пташнікава таксама звалі Алімпіядай. У творы многія героі называюць Алімпіяду маці: Корань звяртаецца так да яе; грубаваты Фірага, які не знаў матчынай ласкі, быў абдзелены шчырай чалавечай увагай, называе Алімпіяду увесь час "матка". Для Фірагі Алімпіяда ўвасабляе надзею на лепшае,светлае ў жыцці. Узнікае само сабою пытанне-адказ: а ці не стане жыццё наша пустым без такіх людзей, як Алімпіяда,людзей, якія ўсё цяпло душы сваёй аддаюць іншым, якія жывуць з пачуццём вялікай адказнасці за ўсё, што робіцца навокал?! а ці не становіцца свет глухім, калі няма душы ў ім?!У гады ваенныя і пасляваенныя чалавек (тая ж Алімпіяда) адчуваў фізічна і духоўна глыбокую падтрымку свету прыроды і свету вёскі. У гады 60-я (а за імі адчуваюцца і 70-я і 80-я, бо тое, што тады было яшчэ ў зародкавым стане, пазней выявілася ўжо значна паўней) прырода сама ўжо патрабуе абароны, вёска традыцыйная пачынае разбурацца, размывацца знутры. I таму, хто не мае глыбіннай гістарычнай сувязі з вёскай і з навакольнай прыродай, той сувязі, якая стала ўжо быццам духоўна-біялагічнай сутнасцю чалавека, пераадолець сілу абставін, абставін дзесьці ўжо непадуладных чалавеку, сёння надзвычай цяжка. Алімпіяда перамагла яшчэ ў адной жыццёвай сітуацыі. Так сталася перамога "глыбіннай народнай духоўнасці і душэўнасці. Перамога гэтая забрала многа сіл, але стрымала чалавека перад апошняй мяжой. I гэтая барацьба з апошніх сіл, і гэтая перамога яшчэ раз паказалі высокую прыгажосць чалавечай дабрыніі, сумленнасці, працавітасці, сцвердзілі непераможнасць народнага духу.

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!