Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Палеская хроніка. Завеі, снежань. Частка другая

Кнопка отправить на печать

   Башлыкоў найперш выклікаў да сябе Апейку і пачаў з таго, што яму не спадабалася яго выступленне на сходзе ў Глінішчах, што Апейка "байку развёў", што ён не першы раз абыходзіць даваць палітычныя ацэнкі. "Мы ў прарыве.... Карыстаючыся нашай паблажлівасцю, кулаччо ўзняло галаву. Ідзе адкрытаю вайною! ... Першая задача — ударыць па кулаччу!" — гаварыў рашуча, пераканана. 
   Паведаміў, што дасць указанне Харчаву прыцягнуць да судовай адказнасці найбольш злосных. Акрамя кулачча трэба ўдарыць і па іх саюзніках усіх масцей. Незалежна ад сацкатэгорыі. 
   Дарэмна Апейка даводзіў Башлыкову, што сілаю не ўсяго можна дабіцца, што людзі паверылі, пайшлі, куды іх звалі, а пабылі — і расчараваліся і ў арцелі, і ў тых, хто пазваў і павёў. Вось што павінна трывожыць зараз кіраўнікоў — прычыны расчаравання, а не помсціць за тое, што яны паверылі. Сярод нязгодных былі не адны кулацкія элементы. Трэба прыслухоўвацца да іх, старацца зразумець, дапамагчы, навесці парадак, бо людзі незадаволены: хто працуе, хто не працуе — кожнаму палачка. За тое, што адбыў дзень. Людзі хочуць, каб той, хто болей зрабіў, больш атрымаў. 
   Усе гэтыя довады Башлыкоў назваў "чысцейшым апартунізмам", пустазеллем старога, якому не кланяцца павінны, а рваць яго і змагацца з ім. 
   Жаласць у рэвалюцыі — штука небяспечная. Партыя патрабуе: тэмпы, тэмпы і тэмпы! 
   Гнеў апанаваў Башлыковам, калі ў адказ на яго папярэджанне, прынцыповае, партыйнае, зноў пачуў ад Апейкі: "Пры любых тэмпах трэба добры тыл. Асабліва — пры хуткіх..." 
   "Апартуніст. Форменны апартуніст", — такое азначэнне даў Башлыкоў Апейку пасля спрэчкі і цвёрда вырашыў неадкладна прыняць меры, абмеркаваць на бюро, папярэдзіць акружком і рыхтаваць Апейку замену, бо "з такім далёка не пойдзеш, у адной упражцы". А вось з Харчавым было добрае адчуванне еднасці. Пасля размовы з ім і з журналістам "Савецкай Беларусі" з'явілася ліхаманкавае жаданне дзейнічаць. Выклікаў загадчыка агітпропа Каржыцкага і загадчыка райана Мормаля. Дабіўшыся ад іх прызнання ўласнай віны за нізкія тэмпы калектывізацыі ў раёне (37 гаспадарак за тыдзень новых улілося і 29 за адзін дзень — з калгаса), давёў, што найперш трэба мабілізаваць моладзь, падключыць настаўніцтва: "каб дзеці ўплывалі на бацькоў, дабіваліся ад іх уступлення ў калгасы". 
   Мормаль пакляўся, што мабілізуе ўсе сілы настаўнікаў і школьнікаў. 
   Пасля поўдня сабраў бюро райкома. Не толькі настроіў усіх, але і даў канкрэтныя ўказанні. Ехаць у Курані вырашыў з Дубадзелам: хацеў прыгледзецца, прымерыцца, чаго ён варты. З Дубадзелам у Башлыкова былі звязаны важныя надзеі, і надзеі гэтыя трэба было праверыць. Зайшлі адразу да Міканора. На сценцы — партрэт Сталіна і Калініна. На покуці — пуста: абразы зняты. Чарната, нясвежы пах, якія Башлыкоў трываць зможа, а звыкнуцца не звыкнецца. Прыйшоў і Андрэй Руды і адразу завалодаў гаворкай. Аўдоцця Пятроўна (Башлыкоў пацікавіўся ў Міканора загадзя імя па баньку старой) на пытанні сакратара райкома адказвала шчыра і далікатна, што людзі баяцца калгасаў, бо "вельмі хутка гоняць. А людзям агледзецца хочацца. Прымерыцца.... Брату на брата нагаворуваюць. Сваяку на сваяка. Як бы кусаць адзін аднаго трэба". 
   Калі зайшла гаворка пра Карчоў, паведаміла Башлыкову: "Мая матка і яго бацька сястра і брат родныя". Міканор быў разгневаны на маці за такую "шчырасць" перад сакратаром, але тая быццам падсумавала спрэчку цвёрда і непахісна: "Не можно — штоб брат на брата!" 
   Андрэй Руды страшэнна рады быў і спрэчцы, і "шчырасці" Дамеціхі. Як цікаваму здарэнню. Міканор трывожыўся. І было чаго: такое сваяцтва не ўпрыгожвае. Сувязь. Сувязь з кулаком... У Башлыкова таксама было незадавальненне сабою: такога факта пра Глушака Міканора, пра актывіста, партыйца, не ведаў. Непрыязна падумаў: "Усе яны тут перамешаны, паспрабуй разбяры!.." 
   Пайшлі да суседа, да Васіля Дзятла. Манін твар скрыві ла лютасцю: "Сходаў мало! Сходамі жыць не даюць! Дак шчэ і ў хату век!" На пытанне Башлыкова, чаму не хоча ісці ў калгас, на папрок Дубадзела, што ад народа адстае, Васіль адказаў: "Народ шчэ і там, і тут..." 
   Словам Дубадзела Васіль наогул не надаваў ніякай увагі, па ўсім было відаць, што не хацеў пустой гаворкі. Адзінае, што сказаў: "А я пабачыць хачу, што з етаго ўсяго шчэ будзе". 
   Пайшлі, нічога не дамогшыся. Дубадзел зазначыў, што трэба выясніць, адкуль лесу на хату набраў Дзяцел, сколькі аплачана, што можна і цвёрдага дань жонцы Васілёвай, раз яна кулацкага роду і з кулацкім нутром. 
   Сэрца Башлыкова забілася часта і трывожна, калі Міканор сказаў: "Ето хата той Ганны, што ў школе ў Глінішчах". Яна, тая загадкавая прысуха, была часцінкай гэтых людзей, самых блізкіх да глінішчанскай знаёмай незнаёмкі. Там, у Глінішчах, жыло ў Башлыкове неадольнае захапленне ёю, адчуванне нейкай нібы незямной завабнасці, нават нібы недаступнасці. І вось бачыў сваімі вачыма: зусім зямная, падобная да іншых, нават звычайная. Даступная. Неяк цяжка было паверыць, што тут, у гэтай беднасці, гэтай затхласці, гэтай нікчэмнасці, магла яна нарадзіцца, жыць! Не мог нават нібы згадзіцца, што такое магло быць.  Узрадавала тое, што яе бядняцкае паходжанне не стане якой-небудзь закавыкай у іх адносінах. Ён пабойваўся раней, бо ў глінішчанскай знаёмай чуліся нейкія ганарлівасць, непадступнасць. На шчасце, падазрэнне гэтае адпала... 
   Аднак лаянка мачахі Ганны чулася яму як абраза яго шчырым пачуццям і так груба таптала добрае, але яшчэ кволае. Зацятая злосць і глухата старой панурым ценем захмарылі ўсё, што ўвайшло ў душу Башлыкова ў гэтай неабыякавай яму хаце. 
   "Злая жмінда!.. Ето ж, — паведаміў шчыра Міканор, — з-за прагнасці сваёй Ганну выпхнула з дому! Жыццё дзеўцы пакалечыла!" 
   Вунь што! Вунь чаму яна ў Глінішчах! У ім зацеплілася спачуванне. Было шмат іншых пытанняў наконт куранёўскай прыгажуні, але ён стрымаў сябе і пасля, каб не задаць іх Дубадзелу. Карцела загаварыць, распытацца, калі вярталіся ў Юравічы, але рашыў разважліва: як-небудзь навядзе даведкі. Ці саму запытае. За спачуваннем прыйшоў гонар за яе, за непадатную, смелую душу яе. Душу, як думаў пераканана ён, новага чалавека. І зноў, як у хаце, хвалявала здзіўленне, што такая чулая, багатая душою, такая ганарліўка нарадзілася, вырасла ў такой хаце, у такой затхласці. Гэта востра хвалявала яго, яна бачылася ўжо блізкаю, рэальнаю, сваёй. 
   Сустрэча з Ігнатам Глушаком таксама выдалася асабліваю і таксама навяла Башлыкова на канкрэтныя высновы. І скіраваў яго на тыя высновы зноў жа Дубадзел. 
   Нібыто-Ігнат быў непахісны, катэгарычны, не даваў нікому слова сказаць, любы довад адмятаў здзекліва, з'едліва і быў перакананы ў сваёй мудрасці. Пачаў з таго, што не пойдзе ў калгас, бо з такім кагалам, нібыто, зладзіць — не з яго характарам: "Я пераб'ю палавіну! А чаму я перабіў бы? А таму! Бо за кожным вачэй не зводзь! Тут жа стаў чалавека да за ім, нібыто, наглядчыка! Штоб глядзелі, як робіць кажны! Штоб сцераглі дабро! Вачэй не зводзілі! А не, дак такое наробяць!    Расцягаюць усё па норах сваіх!" 
   На довад, што ў калгасе будзе іншая псіхалогія, засмяяўся горача: "Іншае? Адкуль яно возьмецца! А я такога цярпець не магу! Я праўду люблю! А тых, хто за праўду, — не любяць!" 
   Галоўным пытаннем спрэчкі стала пытанне старшынёўства: каго выберуць, каго паставяць на чале калгаса, бо вось паставілі ўжо — Міканора! A які з Міканора гаспадар? Андрэй Руды аўтарытэтна зазначыў, што "Міканор — чалавек сазнацельны, ідзейны", чым яшчэ больш раз'ятрыў Ігната: "Сазнацельны, ідзейны, — перакрывіў. — Гаспадар ён які, пытаю!.. Гаспадар ён, — сказаў Ігнатдзіўна зларадна, — нібыто з г... пуля! От які ён гаспадар!" 
   Яшчэ больш запаліўся, калі Башлыкоў расцаніў гэта як абразу: "Я праўду кажу. Ён і ў сваёй гаспадарцы не быў ніколі гаспадаром. Поля сам, можно сказаць, не абрабіў адзін. Бацько ўсё. Ці пад бацькавым наглядам. ... А цяпер яму — усе гаспадаркі!" 
   Перакінуўся на Башлыкова, дапытваючыся, адкуль ён і ці адрозніць жыта ад грэчкі. Нарэшце згадзіўся ісці ў калгас ("Хоць зараз!"), але пры адной умове: "Станьце ў нас старшыном!... Дзела нашаго, нібыто, не знаеце, дак хоць грамату знаеце! А сельскаму хазяйству — навучыцеся! Давайце! Пайду! Ей-бо!" 
   Толькі што перабытая размова хвалявала, турбавала. Было ад яе на душы нядобра, мутна, адчуваў патрэбу разабрацца, праясніць. Але на ўсе запытанні атрымліваў ад Міканора няпэўныя, нібы вінаватыя адказы: "Пляце, сам не ведае што... Ад кантузіі, можа... Кантужаны буў..." Можа, і пранесла б, каб не Дубадзел, які нагадаў Міканору, што "вылазіў" і раней Нібыто-Ігнат, як наразалі зямлю, за грудкі з каморнікам схапіўся. На аднаслоўныя пытанні Башлыкова выдаў поўную інфармацыю, што ўзялі тады Ігната пад арышт, але не судзілі, адразу адпусцілі. Гайліс адпусціў. А чаму, ён, Дубадзел, дасюль зразумець не можа такі фокус. Глушак Міканор паспяшаўся паправіць ужо непапраўнае: "З-за дзяцей... Пашкадавалі..." 
   Башлыкоў быццам не зразумеў. Маўчаў. Загадаў весці ў наступную хату. Аднак, вяртаючыся ў Юравічы, усю дарогу напружана думаў менавіта пра гэты выпадак. Так, трэба брацца. Дубадзел добра сказаў: "Брацца крэпкай рукою!" Трэба справу аб злачынствах у гэтым сельсавеце паставіць на бліжэйшым бюро. Трэба Гайліса і Глушака прыцягнуць да суровай адказнасці, пакараць са ўсёй строгасцю! Гайліс за такое заслугоўвае выключэння з партыі. Строгае спагнанне варта даць і Глушаку. Абодвух, вядома, належыць вызваліць ад пасад. Гэта будзе варты ўдар па мяккацеласці і марудлівасці, гэта прывядзе да пералому ў справах. Наш крок будзе спарнейшы! Пойдзем хутчэй. Так, чуццё не ашукала яго, тады ён толькі меркаваў, цяпер ён ужо мае факты, дакладныя факты апартуністычнай лініі кіраўніцтва сельсавета і ячэйкі. І пазней ён зноў вяртаецца да гэтых фактаў, яшчэ і яшчэ раз пераконвае сябе ў тым, што вось з-за такіх, з-за ліберальных дабрадзеяў, і бяда ўся, прарыў у раёне! На бюро, гэта правільна, адзіна правільна. І абавязкова — аргвывады. Трэба належныя кадры! З такімі і тое, што ёсць, загубім. 
   Башлыкоў заглыблена думаў і пра Дубадзела, думаў з дзелавой заклапочанасцю. Як пра кадравага работніка. Развагі былі няпростыя. Ведаў: Дубадзел малакультурны і грубаваты. П'е. Але ж ніякіх заган са сваякамі. Мінулае — чыстае. Былы чырвонаармеец. A галоўнае — адданасць якая і рашучасць. Гэты цацкацца з кулаччом не будзе. Піў — гэта агідна. Папярэдзіць трэба, што за такое з партыі гнаць будзем... Малакультурны і грубы — а дзе ты знойдзеш даволі культурных і адукаваных? Мала іх... Гэты - цвёрды, гэты — крэмень. Барацьбіт. 
   Гэта — галоўнае... Неабходны цвёрдыя, жалезныя! Здольныя крышыць ворага, рушыць усё, што на шляху замінае.  

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!