Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by ці на сайце oz.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Іван Грамовіч - Сонца

Кнопка отправить на печать

Увага!!! Поўны змест

   Сонейка, сонца! Хто ласкавей за цябе?
   Помню, крыўдзілі дарослыя. Крыўдзілі нізавошта.
   Хіба ім доўга пакрыўдзіць меншага?
   Вось тады і бяжыш з хаты, каб сысці з вачэй. Бяжыш у сваё патаемнае, любімае сховішча.
   Праўда, яно не такое ўжо і патаемнае. Туды могуць заглянуць і певень, і кот, і сабака. А дарослыя нашы – і пагатоў. Прыйдуць і паклічуць, калі я ім спатрэблюся.
   Месца гэта за паветкай, што прыбудавана да хлява з паўднёвага боку. Ад поўначы сцяна паточана шашалем і восамі. Справа – трухлявы каранік-вулей. Злева – старая каламажка. Без колаў. Я, бывала, сядаю на збуцвелае бервяно, а на мяне свеціць сонца.
   Нават калі ветрана, тут цёпла. Шумяць бярозы, груша над паветкай. У вышыні плывуць імклівыя хмары. Там вецер, а тут заўсёды ўтульна. Зацішак. Сонца.
   Таму і люблю я свой патаемны куток, што нада мною заўсёды ласкавае сонца.
   Станеш тварам да яго, пастаіш – яно высушыць слёзы на шчоках. Пастаіш у зацішку, і крыўда на дарослых адляжа. Грэешся, і ў такую хвіліну нікога ласкавейшага за сонца няма ў цэлым свеце.
   Сонца супакоіць цябе. Праменні яго так цябе гладзяць, абдымаюць, і робіцца тады цёпла-цёпла.
   А вочы самі ў гэтым асветленым, сагрэтым кутку адшукваюць лісцік трыпутніку, на якім сядзіць матылёк. Таксама грэецца. Дыхае крыльцамі, залацістымі, рознакаляровымі. Позірк скіруе на лебяду, па якой паўзе «Андрэйка-братка», ці то на жвавую мурашку, якая ўзваліла на сябе кавалачак кары і цягне яе кудысьці. Сюды-туды, ніяк не абміне зялёную цявінку...
   Уздыхнеш і міжволі задумаешся: куды яна, кволая, на такіх танюсенькіх ножках нясе гэткую вялікую, большую за сябе, ношу?..
   I думкі твае, сагрэтыя цяплом, узнімуцца і паплывуць, паплывуць... Уявіцца вялікі нязведаны край. Свет дробненькага і жывога... Ты стаіш, марыш... I чуваць, як свішчуць шпакі на грушы. Раптам певень акажацца на двары. Дзівак! Ён, мабыць, зайздросціць шпакам.
   Мурашка ўжо, бачу, запаўзла пад вулей-каранік. Матылёк страпянуўся і паляцеў... А я стаю пад сонцам. I мне так радасна. Прыемна вось гэтак наглядаць і чуць музыку ўсяго, што жыве, грэецца, расце...
   Сонейка залатое!.. Я імкнуўся разгледзець цябе як найлепш, але не здолеў. Калі ты ўсходзіш ці заходзіш – праўда, можна хоць раз зірнуць. I то пасля балюча. Перад вачыма мільгацяць зялёныя, чырвоныя, сінія шары... Мільгацяць. А я выціраю слёзы.
   Без слёз на сонца можна глядзець вясною або ўвосень. Яно тады, як кажуць, нядужае. Пра гэта мы з дзедам гаварылі.
   – Дзед, – запытаўся я, – чаго ты на прызбу выйшаў?
   – Каб пагрэцца, – адказвае ён.
   – Ты ж на печы грэешся.
   – То зімою, унучак, калі сонца няма. А цяпер вясна.
   I ён пачынаў расказваць, што зімою, калі надыходзяць халады, лютыя маразы, тады ўсе, і старыя і малыя, грэюцца на печы. Так вядзецца здаўна. Людзі выдумалі печ на той час, калі не бывае сонца. Усе ж любяць цяпло: і ў сяле, і ў горадзе. Без цяпла, без сонца не было б жыцця на зямлі.
   – А што было б, каб сонца і ўдзень і ўначы свяціла? – запытаў я. – Каб яно грэла і ўлетку і ўзімку?
   – Такога не можа быць, – адказаў дзед. – Ад холаду можна схавацца, сагрэцца. А ад спёкі нідзе, брат, не ўкрыешся. Не, не! Так людзям не трэба. Усё трэба ў меру. Лішняя цеплыня прынясе толькі шкоду.
   – Якую шкоду?
   Мне не верылася. Але потым я і сам пераканаўся, калі ўбачыў гэтую шкоду ў полі, пасвячы з дзедам жывёлу.
   – Вось якое можа быць благое сонца, – паказаў дзед на палетак.
   Было лета, гарачае, спякотнае. Кожны дзень неба зацягвалася смугою. Жоўтае сонца свяціла праз вялізны зіхатлівы круг. Над палеткамі свістаў вецер.
   – Паспела, – сказаў я, гледзячы на ўзгорак збялелага жыта.
   – Не, – адказаў дзед, – яно спалена сонцам. От сарві, прынясі каласок!
   Я прывык бачыць, каб высокае жыта цяжкімі каласамі кланялася долу. Буйна шумела. А тут, які жах! Угару пазіралі здрацянелыя каласкі на белай нізкай саломцы. Налятаў вецер – трымцелі, хісталіся. Лёгкія. Сухія.
   – Прасілі дажджу, ды так і не дачакаліся, – растлумачыў дзед. – Бач, як здараецца!
   Я глядзеў, і мне было шкада палетка да слёз. Неяк пуста рабілася на душы. Пуста, як у гэтым самотным, спаленым сонцам каласку.
   Я стаяў і думаў пра сонца. Якім жа неміласэрным бывае яно!
   Я чуў, што яно гуляе...
   Я чуў, што ў яго бываюць зацьменні...
   А цяпер я бачыў, якое бывае яно да людзей іншы раз жорсткае і злоснае...
   Я рад быў, што сонца ўстае і кладзецца спаць, як людзі. Пад вечар нават кветкі, мак, сланечнікі ў агародзе як бы засынаюць. Заплюшчваюць пялёсткі-вочы. Настае сон.
   Мне толькі дзіўна было: як гэта дазнацца, дзе тая пасцель, куды кладзецца сонца адпачываць. Калі заходзіла сонца, я доўга глядзеў на яго. Потым узлазіў на бярозу, самую высокую каля вёскі, каб пабачыць, куды схаваецца чырвоны шар.
   Увосень, калі ў лесе жаўцела лісце, мне рабілася сумна ад таго, што сонца як быццам слабела, рабілася нядужым. Вельмі надакучае быць у полі са статкам у пахмурны дзень. Воблакі плывуць, плывуць...
   I раптам у поўдзень вецер разгоніць, парве іх. Зробіцца ясна, як на палянцы між лесу. На сэрцы стане радасна і весела.
   У прасвеце між хмар сонца аглядае асенняе поле пукам праменняў, нібыта праз залацістую падзорную трубу. Вядзе, вядзе ёю... Вось скіравала яе на скібы ўзаранай зямлі. Па барознах ходзяць, пералятаюць з месца на месца шпакі, вароны...
   Потым блісне ў вочы, сагрэе цябе, як улетку. Прыемна і радасна ў такія хвіліны!..
   Сонейка! Я гатоў бясконца спяваць табе песню-гімн.
   Бо дзе б я ні быў, кім бы я ні быў, ты заўсёды прыносіла і прыносіш мне радасць, уцеху, даеш мне сілы. I не толькі мне – усім людзям на ўсёй зямлі. Без цябе, сонца, няма жыцця, няма песні, няма шчасця.

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!