Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by ці на сайце oz.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Ян Чачот - Мышанка

Кнопка отправить на печать

Хадкевіч Кароль1 не займеў яшчэ Мышы,
Далёка ўжо час той, далёка! —
Яшчэ без імя у лясной гэтай цішы
Рака булькатала ў асоках,

Калі жыў ліцвін тут, што Мышкам быў званы —
Дамок з заімшэлай страхою.
Бядняк, але быў ён гасціннасцю знаны,
А болей — красуняй-дачкою.

Адсюль недалёка, над светлай ракою,
Над чыстым, дагледжаным ставам,
Дзе замчышча сёння у хвоях старое,
Быў замак, што ленным тут правам2

У князя быў выслужыў рыцар адданы —
Відаць,. са шчасліваю доляй.
Быў вельмі заможны ён і паважаны,
Як рэдка ў Літве ў нас хто болей.

Прыгожы і стройны, вясёлы заўсёды,
Блукаў на кані, ён па краі.
Скакаў, паляўнічы, ён у Цепліводы3
Кружыў па Казінавым гаі.

Аднойчы ён стрэў над ляшчынай густою
Красы найдзівоснай дзяўчыну,
Што ў кошык арэхі ў лясным супакоі
Зрывала, нагнуўшы галіну.

Бліжэй падышоў. I так шчыра вітае,
Пра імя даведацца хоча.
Яна, адказаўшы, уніз апускае,
Нясмелая, сціплая, вочы.

Падумаў сабе ён: напэўна, прастачка,
Ён лёгка яе ашукае.
Памкнуўся абняць, ды яна — ну й дзівачка!
Наўцёкі, ратунку гукае.

Браты дзесь далёка — ці ж іх дазавецца?
А ён даганяе і з ходу
Хапае дзяўчыну. Яна, хоць, здаецца,
Была і не слабай ад роду,

Не можа тут вырвацца — божа наймілы!
Ну, як жа ёй абараніцца?
Ёй страх, злосць і сорам патройваюць сілы,
Змагаецца, быццам бы львіца.

А ўсё ж ён дужэйшы! Якая хвіліна —
I рыцару здасца ўсё роўна,
Ды пхае яго і хапае, дзяўчына,
Каня тут за цуглі раптоўна.

Конь вырвацца хоча, яна ж яго ўмела
Суцішвае ўміг, чараўніца.
За грыву бярэцца, ускаквае смела —
I вось на кані ўжо імчыцца.

Тут рыцар убачыў слугу і без слова
Каня у яго вырывае.
Ён птушкай — ці поле, ці луг, ці дуброва —
За ёй, маладзён, улягае.

Імчыцца дзяўчына, імчыцца без духу,
А рыцар — за ёю, за ёю,
А вецер аж свішча ў яе каля вуха,
Каса за плячамі — змяёю.

На бераг ракі во яна прылятае,
Конь стаў тут, б’е ў дол капытамі.
I далей — ні крону, зямлю узрывае,
Варочае страшна бялкамі.

Ды фыркае, кружыць, кідаецца ў бокі,
А тут і пагоня далінай
Узвіхрыла пыл, ад яе ўжо тры крокі...
Саскоквае долу дзяўчына.

Ды ў хвалю рачную з разгону нырае —
Хутчэй жа, хутчэй ад пагоні!
Юнак жа — услед. Сілы ёй не хапае.
Штохвілі слабее і — тоне!

Схавалася ў цёмнай вадзе з галавою —
Юнак даплысці ці здалее?
Не ўспеў! Толькі хвалі бягуць чарадою.
Чысцюткая згасла лілея!

Юнак! Што ж тваё нарабіла жаданне?
Даць згінуць душы найпрыгожай,
Так вартай найлепшай пашаны, кахання!
Ну, хто дараваць гэта можа?..

Дазналіся людзі, да плыні святлістай
Падбеглі, у смутку пасталі...
У гонар, дзяўчыны, душы яе чыстай
Мышанкаю рэчку назвалі.

А рыцар над тою ракой ціхаплыннай
Паставіў мястэчка навечна
I Мышшу назваў яго — ў памяць дзяўчыны,
Што так загубіў недарэчна.

Яна ж перад Юр’ем на бераг з-пад раскі
Выходзіць заўсёды вясною,
I скрозь расцвітаюць тады з яе ласкі
Мінушкі4 — іх любяць гурмою

Дзяўчаты збіраць ды, спяваючы песні
Пра сонца і шчасце на свеце,
Віць шчыра вяночкі з іх, красак тых весніх,
Што потым на мшы ўжо асвецяць.

Паслужаць мінушкі дзятве ад сурокаў
Мо чараўніка, чараўніцы.
Хай прымхі ўсё гэта ды іншае вока
Ў іх знойдзе жыцця таямніцы...

У час, калі ноч зорны свет расхінае,
Пры месяцы бачу здалёку,
Як лёгкім зефірам тут перабягае
Дзяўчына раку у паўзмроку.

Угледзь яе постаць у мроіве мглістым —
Імгла ж ля дзяўчыны святлее.
Сама ж яна толькі мо душам найчыстым
Адкрыецца — твар, што лілея.

Сюды ўсе дзяўчаты раней прыбягалі,
Сваёй давяраючы цноце.
У час мой яны ўжо радзей тут бывалі —
Жывуць яшчэ прымхі ў прастоце.

Мо, ў памяць аб даўнім хлапцы і дзяўчаты
На Юр’я па сёння ў сваволі
Уранку з зарою — усе любяць святы —
Прыносяць прысмакі на поле.

Смяюцца, дурэюць, прысмакі з’ядаюць.
Калі ж тут, за трункам старыя,
На межах пасеўшы ўкруга, пачынаюць
Расказваць пра дзеі былыя,

Качацца з пагорка ўся моладзь імчыцца.
Калі да дзяўчыны каторай
Хто з хлопцаў прыкоціцца, з ёю як быццам
I да алтара пойдзе скора.

I праўдзяць варожбы, бо хто ж паімкнецца
3 пагорка таго да нямілай!
А тая ж, што ў мроі ўвайшла ўся і ў сэрца,
Пацягне магнітнаю сілай...

Яшчэ ёсць аповесць. Хто Мыш найдаўно тут
Закладваў, сказаў нечакана:
«Дам селішчу імя той першай істоты,
Што заўтра мне стрэнецца рана».

Назаўтра у бок Цепліводы паволі
Дарогай паехаў ён конна.
Аж бачыць тут: выбегла мышка на поле
3 кустоў, назірае здзіўлёна.

Аповесць во гэтая звязана з тою;
Ды толькі там мышка другая!
О, кожны хацеў бы спаткацца з такою
Пад голлямі спеўнага гаю!

Яе павітай толькі шчыра, пачціва,
Як шчыра вітаў я, бывала,
Ды пагамані, як з сястрою, зычліва,
3 увагай, пашанай, без шалу.

Бо ёсць жа дзяўчаты, якія заўсёды
Лепш кінуцца ў вір галавою,
Чым імя заплямяць за міг асалоды:
Як жыць потым з ганьбай такою?..

О мілы ўспамін! Дарагая Мышанка!
Зноў снішся ты ў барве заранак.
Найпершая ў свеце мая ты каханка,
Мільгнуў тут жыцця майго ранак.

Мае ўсе тут гульні, блуканні, забавы,
Высочваў я рыбку тут днямі,
Траву нёс кароўкам, рваў кветкі, рухавы,
Тут «біўся» не раз з «казакамі».

У чыстым крышталі тваім тут, здзіўлёны,
Я бачыў тады пад вадою
Чародку альшын, бор, узгорак зялёны,
Сябе — і ўсё ўніз галавою.

Тут час пралятаў мой, нам, дзецям, з табою
Так міла было і цікава.
Як рады былі, калі крыгі вясною
Ішлі тут — за лаваю лава!

Тады, у маленстве, калі я, шчаслівы,
У твае углядаўся крышталі,
Не знаў, што ўжо ў сэрца —

о час наш імклівы! —

Яны мне навечна запалі.

Сум, радасць — як воблакі, тут праплывалі,
Раіліся чыстыя мары.
Вучылі нас думаць, рака, твае хвалі
I родных палеткаў абшары.

3 людзьмі жывучы, ад людзей о як многа
Бярэш ты і ў сэрца, і ў голаў.
Як і ад ракі той, ад гэтых разлогаў,
Ад жыта, што спее наўкола.

Я жыў той красою — у часе прымглёным,
Красе ўсёй, пачуццям высокім
Я толькі пасля пазнаходзіў імёны
У свеце шматфарбным, шырокім.

Не знаю, дзе буду, памру дзе, не знаю,
Ды ўдзячны зямлі я, дзе вырас,
Я ў думках лячу зноў да роднага краю,
Здалёк мне відаць яго вырыс.

Мышанка мая! За ўсе краскі, за тое,
Што жыў тут, табою прыгрэты,
За светлае ранне сваё залатое,—
Прымі ж ты вянок мой во гэты.


1. Хадкевічы – магнацкі род на Беларусі, ва ўладанні якіх і было мястэчка Мыш;
2. Леннае права – сярэдневяковыя праўныя звычаі, якімі рэгуляваліся ўзаемныя адносіны паміж землеўласнікам і васалам;
3. Цяпліводы – вёска ў былым Нава.г.радскім павеце; цяпер – Баранавіцкі раён Брэсцкай вобласці;
4. Мінушкі – «Plantago major. Бабка» (Я. Ч.) – подорожник.

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!