Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Янка Брыль - Дзічка

Кнопка отправить на печать

Увага! Поўны змест

   Было гэта тады, як жыў яшчэ мой дзед, а сам я толькі пачаў даставаць падбародкам да верху стала. Уздымуся на пальчыкі і пазіраю на хлеб. Ён заўсёды ляжаў на стале, накрыты настольнікам, а побач з боханам — нож. Кроіць хлеб самому мне не дазвалялася, а толькі можна было ўзяць кавалачак, які заставаўся ад снедання ці ад абеду. Аднойчы я не вытрымаў і сам пачаў адкройваць лусту. У хаце быў толькі дзед, але дзеда я не баяўся. Ён паглядзеў на мяне і сказаў:
   — Расцеш, накольнік, і ты. Хутка таксама будзеш галкі з крыжа здымаць, як Мікалай. I хлеба ў бацькі на ўсіх нас, дармаедаў, не хопіць...
   Мікола пасвіў тады карову, а я хадзіў яшчэ пустапасам. Дык вось дзед і сказаў мне аднойчы, калі мы сядзелі з ім на прызбе:
   — Хацеў бы ты, Уладзік, дзічак, скажам, улежаных пад’есці, га?
   — Ого! — згадзіўся я.
   — Яны як паляжаць,— уголас марыў дзед,— дык вельмі ж хораша ідуць. Нібы ты брагу, скажам, п’еш,— такія кісленькія, пахнуць... Паласавацца б нам з табой хоць раз удосталь...
   Саду свайго ў нас не было. А груша-дзічка расла на суседнім агародзе... Вялізная была, як ліпа.
   — Ты мяне падсадзіш, а я залезу і натрасу!
   — Чаго? — здзівіўся дзед.
   — Ну, Яўхімавых дзічак, чаго ж!
   Дзед паглядзеў на мяне і чмыхнуў у вусы:
   — Хм, а за вушы, скажам, нас з табой не натрасуць? Бачыш ты яго,— ад зямлі яшчэ не адрос, а ўжо, глядзі, пра шкоду думаеш. Я не пра гэтую дзічку, я, брат ты мой, пра другую.
   ...«Другая дзічка» расла на панскім полі, аднак яна была наша, бо пасадзіў яе мой дзед. Ён быў у той час зусім малады, а наша вёска стаяла паблізу маёнтка. Старому пану не спадабалася гэта, і ён судом перасяліў «мужыкоў» далей, дзе горшая зямля. А там, дзе стаяла вёска, засталася дагэтуль адна толькі дзедава дзічка.
   Дзед расказваў аб гэтым, калі мы ішлі па мяжы. Ён нёс пад пахай торбу, а я, як жарабя, то забягаў яму наперад, то цёрся збоку.
   — Хутчэй бы іх, Уладзік,— гаварыў дзед,— спляжыла з гэтага свету. Агоркла мне за век глядзець на іх...
   — Каго спляжыла? Што гэта — спляжыла, дзеду?
   — Ну, спляжыла... Каго ж,— паноў. Каб іх, скажам, за адзін дзень са свету счысціла, каб не сядзелі на мужыцкім карку.
   — А як яны, дзеду, сядзяць на карку, га?
   — Дурань ты яшчэ, Уладзік,— уздыхнуў дзед.— Падрасцеш — сам паглядзіш. Хіба, можа, табе змалку пашанцуе,— прыйдуць таварышы, і ў нас не тое пойдзе жыццё.
   Я спытаўся таксама, хто такія таварышы, і дзед мне расказаў. Паказаў нават рукой у той бок, адкуль яны павінны прыйсці. Там быў лес, а перад лесам на тары стаяў вятрак. Часам крыллі яго круціліся, і мне здавалася, што ён махае рукамі, нібы некага кліча. З-за лесу заўсёды ўзыходзіла сонца. З-за лесу прыйдуць таксама і таварышы, якія прагоняць паноў. Мне здавалася, што яны ўжо ідуць, вось-вось пакажуцца з прылеску. Вятрак убачыць іх першы, як мага хутчэй замахае крыллямі, паны пазлазяць з мужыцкага карка і пачнуць уцякаць, а мы тады на іх — каменнем!..
   Так я расказваў дзеду. Я смяяўся, а ён паківаў галавой:
   — Дурны ты, унучак, як сала без солі.
   ...Іржышча навокал дзічкі было ўжо заворана, і маленькія, кіслыя грушкі ападалі на раллю. • Я трос, а дзед, сагнуўшыся, збіраў іх у торбу. Разам з грушамі ападалі жоўтыя лісты і спачатку кружыліся, як матылі. Адна грушка ўпала дзеду на лысіну, і ён смешна пачухаўся. Мне гэта спадабалася, і я пачаў трэсці толькі ты я галінкі, што над дзедам.
   — Я табе, злодзей, натрасу,— злаваўся дзед.— З усяго табе смех. Нагоніць ліха пана — тады пасмяешся...
   I ліха пана нагнала. Спачатку я пачуў, як забрахаў сабака, і, паглядзеўшы ў той бок праз галлё, убачыў самога пана. Дзед казаў потым, што гэта быў не сам пан, а толькі панскі аконам, аднак ён ехаў конна, пад сядлом, і, убачыўшы нас, пачаў лаяцца:
   — Што ты робіш там, хаме, га?!
   Вялікі панскі сабака кінуўся на нас. Я зверху крычаў, а дзед адмахваўся торбай. Торба была, вядома, з дзічкамі, а дзед яшчэ вёрткі; ён трэснуў сабаку торбай па лбе, і той, заскуголіўшы, адкаціўся назад.
   — Высыпай, стары чорт! — крыкнуў пан, пад’ехаўшы да нас.— Зараз жа высыпай! А ты там, шчанюк, не пішчы, а злазь!
   У панскай руцэ быў бізун. Я споўз жыватом па шурпатай кары, а дзед падумаў і высыпаў з торбы дзічкі.
   — А лаяць ты мяне не лай,— сказаў ён пану,— у мяне дзеці старэйшыя за цябе.
   — Заграбі зямлёй,— крыкнуў пан, паказваючы бізуном на горбачку дзічак.
   — Сабаку свайму загадай,— адказаў на гэта дзед.— А я табе, можа, не сабака, а чалавек.
   — Я табе дам — чалавек! Злодзей ты, а не чалавек!
   — Сам злодзей! — не вытрымаў дзед.— Удушыцца б вам гэтымі дзічкамі!..
   I тут здарылася такое, што я закрычаў як толькі мог,— пан сцебануў майго дзеда з каня бізуном...
   ...Мы ішлі па мяжы, і, хоць на ёй было вузка, дзед вёў мяне за руку.
   — Душа, душа баліць, Уладзік,— гаварыў ён.— А як душа баліць, дык гэта горш, унучак, за бізун. Завошта ты мяне — за ўласнае наша дабро? На каго ж ты руку паднімаеш, паршывец?
   — Вырасту большы, дзядуля, дык я яму каменем!..
   Я ўсё глядзеў на дзеда знізу ўверх, і мне шкада было яго і зайздросна, што ён не спалохаўся пана. А потым я ўсадзіў у кішэню руку і ад радасці крыкнуў:
— Ага! А я сваіх не аддаў!
   I паказаў дзеду цэлую жменю груш.
   Дома я палажыў іх на гарышчы і разоў некалькі на дзень лазіў па драбіне глядзець, ці згнілі. Калі ж дзічкі ўляжаліся, я прысеў каля іх на кастрыцы і трошкі падумаў. Груш было пяць,— гэта я ўмеў палічыць, а вось як раздзяліць іх з дзедам папалам — не ведаў. Падумаў, з’еў адну, а тады закрычаў:
   — Дзеду, го-о-о!
   — А-га-а! — адгукнуўся ён з прызбы.
   — Ужо нясу! — крычаў я, бегучы з драбіны.— Дзве табе і мне дзве — папалам.
   — Смаку з іх, як з печанага рака,— гаварыў дзед, жуючы.— Каб чаго, а то дзічкі няшчаснай прагне чалавек... I калі ж іх нарэшце спляжыць ад нас?! Эх, унучак, дажыць бы!..
   Цяпер ужо я ведаў, пра каго ён.
 


1950

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!