Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Увесь свет — адзін дом (па раману Янкі Брыля "Птушкі i гнёзды")

Кнопка отправить на печать

   Раман Янкі Брыля "Птушкі і гнёзды" быў сустрэты "дагматычна тупым або проста спекулятыўна крытычным" вэрхалам, шэптамі, "супраць якіх няма яшчэ процівагазаў", шэптамі, што нават лічацца, бывае, "патрыятычнымі сігналамі пра небяспеку". І ў гэтым выяўлялася, паводле прызнання аўтара, "нікому добраму не патрэбная бяда". 
   Некаторыя даволі ўплывовыя крытыкі, як сведчыць Генадзь Шупенька, сцвярджалі, што Янка Брыль, маўляў, "проста і хораша расказвае пра свайго героя і навакольнае", але раману шмат чаго не стае. 
   Дзе, маўляў, "агульная карціна"? A гістарычная канцэпцыя рамана? A логіка і выбар падзей? А месца героя ў іх? A суадносіны паміж галоўным і другарадным? Хіба можна такіх герояў, як Алесь Руневіч, лічыць моцнымі і тым больш гераічнымі асобамі? 
   І сапраўды, нічога гераічнага ў нямецкім палоне Алесь Руневіч нібыта і не зрабіў, адкрыта супраць фашысцкіх нелюдзяў не выступіў. 
   У. Калеснік слушна зазначае, што практычны чалавек часта разумее слова "барацьба" як знешнюю праяву фізічнай сілы, волі, адвагі. Многім не дадзена зразумець, што выжыць у бесчалавечных абставінах і застацца чалавекам, не стаць "смецюхом" — гэта і ёсць гераізм. Змаганне ідзе на нябачным фронце свядомасці, а поле бітвы — душа чалавека. Ідзе змаганне за сваю душу і душы сяброў. Духоўнае поле бітвы патрабуе не менш сілы, мужнасці, чалавечнасці і гераізму, чым партызанскі лес, дзе герой сеў на баявога каня і прыспешвае яго да сустрэчы з небяспекай. 
   Скразною тэмай рамана якраз і з'яўляецца барацьба на ўнутраным, духоўным фронце. Таму і называе мастак сваю кнігу "біяграфіяй душы", бо гэта сапраўды споведзь адной таленавітай і мудрай душы. 
   "Птушкі і гнёзды", бадай, самы біяграфічны твор у гісторыі беларускай літаратуры. У ім вельмі шмат укладзена ад асабіста перажытага яго аўтарам. Янка Брыль і не называе яго раманам, а "кнігаю адной маладосці", папярэджваючы чытача, што гэта твор "не пра самога сябе — не!", а "пра народ, пра наш час, дзе меў і маю сваё месца і я". І не толькі ва ўспамінах Алеся Руневіча, але менавіта ў "нямецкіх" раздзелах шмат псіхалагічнай глыбіні. 
   Заслуга Янкі Брыля найперш у тым, што ён моваю па-мастацку пераканальных вобразаў, як ніхто іншы да яго, здолеў паказаць, што "ўвесь свет — адзін дом", што цэлы народ не можа стаць фашыстоўскай зграяй, што няма кепскіх ці добрых народаў — ёсць людзі і нелюдзі ў кожнага народа. Усім сваім творам пісьменнік даводзіць, што нават у самых бесчалавечных абставінах людзі незалежна ад нацыянальнасці застаюцца людзьмі, а нелюдзі ператвараюцца ў пачвар. 
   Антыподаў Алесю Руневічу нямала ёсць не толькі сярод немцаў, але і сярод беларусаў, чыім жыццёвым прынцыпам стаў такі: "дзе мне добра — там і мае". А прынцып гэты (і тое пераканальна паказана ў рамане) апраўдвае ўсё, нават вырак радзімы, сям'і, родных дзяцей. 
   У рамане лірызм, паэтычнасць арганічна спалучаюцца з тонкім псіхалагізмам. Твор асэнсоўваецца як сапраўды інтэлектуальны лірыка-філасофскі раман — раман так званай "плыні свядомасці". Ён павышае нашу чытацкую культуру. Нельга не пагадзіцца з Генадзем Шупенькам, што "такое не ўсе мы яшчэ прывыклі чытаць". Прачытанне такога кшталту твораў патрабуе працы душы і розуму. 
   Раман "Птушкі і гнёзды", так характэрны для лірычнай прозы Янкі Брыля, як мала які іншы твор у нашай нацыянальнай літаратуры, патрабуе ад чытача сатворчасці з пісьменнікам, дазваляе пры ўдумлівым і ўважлівым прачытанні сягнуць за далягляды ўласнай душы, новым зместам напоўніць уласны жыццёвы вопыт. 
   Удумлівы чытач, спачуваючы Алесю Руневічу, усведамляючы матывы яго нястомнага лёту да роднага гнязда, усё ж не можа не пара-давацца таму, што Алесь Руневіч, наперакор неверагодным высілкам, так і не змог... вярнуцца на Радзіму яшчэ да вайны. У нас сёння няма нават сумневу ў тым, што і Янку Брылю, як і іншым заходнебеларускім хлопцам, проста пашчасціла да пачатку вайны не трапіць на Радзіму, дзе іх чакаў бы ў лепшым выпадку ГУЛАГ. І вось тады праблематычнай стала б самая галоўная і першая ўмова лёту на Радзіму — жыццё. 
   Удумлівага чытача не можа не засмучаць (а ўжо ўстрывожыць — абавязкова!) "эвалюцыя" душы Алеся Руневіча, засведчаная ў эпілогу
   Той, хто прагнуў вяртання ў роднае гняздо, каб бараніць яго ад фашызму, але вельмі баяўся сустрэчы на роднай зямлі з салдатам Шмітке, родным па духу чалавекам, баяўся сітуацыі, калі вымушаны будзе, не распазнаўшы роднага, забіць яго, — той Алесь Руневіч ужо без вагання прымае іншую філасофію: "Праўду, народную праўду кажа, па-свойму проста, Змітрук: "Тут — што ні немец, то гад". І я ў Германіі бачыў нямецкі народ — і нелюдзяў, і людзей. Тут мы бачым фашыста — захопніка, забойцу, рабаўніка..." 
   Аднак мы разумеем, што такая філасофія і такая "эвалюцыя" душы галоўнага героя — не фантазія і нават не суб'ектыўнасць пісьменніка. Гэта — праўда жыцця, праўда, якая і з'яўляецца абвінаваўцам самай жудаснай выявы ўсялякай вайны, яе трагедыі і вынішчальнай сутнасці. 

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!