Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Цётка - Асеннія лісты

Кнопка отправить на печать

Увага! Поўны змест

   Сядзелі на прызбе, кланілі к сабе галовы, як дзве высахшыя макаўкі пад сільным ветрам, і вялі гарачую гутарку.
   – Дзякуй, Сымонка, дзякуй, што адведаў ты мяне хаця перад смерцю. Рад, вельмі рад, – скрыпеў сухім голасам Сцяпан. – Гляджу на цябе і не веру сваім вачам – ці гэта ты, ці не ты?
   – Мо і не я, – смяяўся Сымон, – пастукай! Толькі паволі, бо я цяпер шкляны, гы-гы!
   – Смех смехам, а кусок часу. То ж мы з табой і не бачыліся з тае пары, як я купіў у Меера рабую карову і як прытрапілася, помніш?.. тое...
   – Як не помніць? – помню.
   – А знаеш, удалая была жывіна, словам не сказаць, – і ўежна, і да зімы ўладна, і на цяляты, проста гад – не карова...
   Пыхаў Сымон люльку, напіхаючы тытунь, і падрыгваў выблекаванымі вачыма.
   – Да таго часу, ваша, камень пакаці, то пакрышыцца. А што казаць пра скаціну! Яно ж нежанатыя былі тады?
   – Гавары мацней, не чую! – наставіў вуха Сцяпан.
   – Нежанатыя былі! Дзецюкі, як дубы, аж народ аглядаўся. А цяпер што? – трухло! Вунь унуку майму трэцяму гэты год на лёсы.
   – Ці ж гэта так даўно? – Падняў з задзіву Сцяпан навісшыя бровы.– А я думаў, гадоў пятнаццаць.
   – Павысахлі рэчкі... хо-хо! – кепкуе бяззубым ротам Сымон, – пят-нац-цаць, дрэнна, дрэнна, ваша, лічыш! – Б'е па плячы старога.– А як мяркуеш па нас, будзе ўжо па трынаццаць? Бо я думаю, што не! Глядзі, толькі, толькі зубы выразаюцца. – Паказвае бяззубы рот.
   Ускалыхнуўся вецер на сухіх галінках, быццам смерць сміганула лёгкім ценем па ліцах старцаў.
   – Эй, Сцяпане, Сцяпане, старыя мы ўжо пні! Адною палавінай на гэтым баку, другою на тым. Фю! Жыццё, як тая муха, бззз! і праляцела, – пстрыкае пальцамі Сымон у паветры.
   – Так, так, яно-то так, праляцела, – годзіцца Сцяпан, – але як аглянешся назад, як падумаеш ды прыпомніш тыя магілы, насыпаны сваімі рукамі, на слезы выліт... каху-каху! – папярхнуўшыся горкім словам, кашляе. – Ось, спытай суседа і сведку аб пройдзенай дарозе, – паказвае скурчаным пальцам на крыж пры варотах, – усіх маленькіх пахаваў, усіх аплакаў. Не пашкадавалі, родненькія, мяне... старога, не пашкадавалі! – адно за адным, адно за адным, як пацерачкі, пакаціліся. – Згарнуўся ў кручок і кідаў жаласную скаргу ў вочы распяцця. – Ну, – заківаў галавою, – яго святая воля! Вечнае адпачыванне!..
   А крыж – старавіна замшалы – ліцом глядзеў на абодвух і думаў сваю думу... Разам, пэўне, са Сцяпанам свой век скараталі, разам старэлі і горбіліся. Мо не адна бура над іх галовамі шумела, не адзін гром у іх сэрца мераў, а яны ціха смутак сабе павяралі. Нат і паходзілі адзін на аднаго: абодва шэрыя, сухія, замкнутыя ў сабе, панура глядзелі ў зямлю.
   – Праз крыж твой і мукі, – выбач ім, Пане! – кончыў сваю малітву Сцяпан і ўжо крыху спакайнейшым голасам вёў далей гутарку:
   – Жывём цяпер толькі ўдвух. Вось сяджу часам на прызбе і думаю: ану, хто каго перастаіць? Хацеў, было, падперці, але, як ужо на тое пайшло, – паглядзімо, хто каго: ці я яго, ці ён мяне? Равеснікі ж, бачыш, Сымоне, і мы з ім. Шчэ бацька мой нябожчык паставіў, якраз у той год, як я меў нарадзіцца.
   І тут Сцяпан папраўляецца, сядае добра, бярэ Сымона за рукі, як ён прывык рабіць з кожным свежым чалавекам, і пачынае свой сказ, мо ўжо тысячу раз пераказаны ім у жыцці.
   – Бацькі мае былі гаспадары, але дзеці ў іх не гадаваліся. Народзіцца худое, зялёнае, гадоў два-тры пакавэнчыцца ды памрэ. Перапрабавалі ўсяго чыста. Хто чаго не парадзіў: лекі, знахары, шаптухі, а скутку ні на шэлег. Знаку – ні той божа. Ходзіць гэта мая матка са мною, восьмым ці дзевятым, а пошасць, – знакам тым халера, – косіць народ, што ні радачкі. Хмарай ідзе па ўсёй старане. Людзі не згадаюць, што і рабіць: абворваюць вёскі, моляцца, на афяры даюць, крыжы ставяць. А матка гэта мая і кажа да бацькі: «Чалавечку, пастаўма і мы крыж, жывучы на аднаселлі... Мо і нас бог укрые ад заразы, а мо і дзеткі стануць гадавацца! Пасля яна-то спамінала, што быццам крыж агністы мільгануў ёй перад вачыма. Парадзіліся, пагаварылі ды паставілі злева ля варот. Праз колькі тыдняў я і нарадзіўся, – хлопец не хлопец, а цвік! так, такі дзіця-каўбук. Бабка стала купаць, зірк – і рукі адняліся... На правай лапатцы ў дзіцяці, знакам тым у мяне, чырвоны крыж, так, такі крыж – радзімы знак. Суседзі на здзіў дзівіліся: адны варажылі шчасце дзіцяці, другія – наадварот. Хе-хе-хе! значыць, прыйшоў на свет божы ўжо з крыжам. А после калі пасыпаліся – так толькі крыжы, крыжы па ўсёй скуры... А душа шчымам шчыміць. Бацькі з пажару не выйшлі, няшчасце з жонкай, астрог, калецтва, а после – як пацерачкі, – да апошняга...
   Сціснуў галаву касцістымі рукамі і горка плакаў. Сівое валоссе сіратліва касмыкамі разносіў вецер. Дзеравяныя кулі пры нагах мёртва качаліся ад сударажнага плачу.
   – Сцяпане! – крэпка надумаўшыся, азваўся Сымон.– Чуў, шмат чуў ад людзей пра тваё адзіноцтва, але што зробіш, жыццё трасе чалавекам... ой, рэчкі павысахлі... так трасе, так трасе, як вецер лісцем на дзераве! А мы з табою, Сцяпане, праўду сказаць, асеннія лісты, патрасе шчэ крыху намі, патрасе, і адпадзем! О-ё-ён! рэчкі павысахлі... бззз! і праляцела... А вазьмі хоць мяне: і жонка жыве, і дзяцей маю, і не калека. А дабра, што плюнуць. Палын кіпіць у грудзі, гаркаценне цераз берагі... – паказвае на сэрца. – Выгналі бацьку на старасць – і жабруе. Ох, рэчкі павысахлі... А што зробіш? Мусіць, там было так напісана... – Глядзіць, як гусак, адным вокам у неба.

   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
   Асенняе неба і хмарна і зімна... не адкажа вам, пажоўклыя лісточкі. Вецер толькі закалыша і знікне. Адзін звон мо па вас заплача шчыра, а зямля-маці прытуліць спрацаваныя косці. Елка або бяроза пусціць карэнне ў вашы збалелыя сэрцы, выцягне з іх усю горыч і вынесе ў вясёлай зелені суроваму свету... канец мукі.

1910-1912

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!