Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Уладзімір Караткевіч - Маці ўрагану

Кнопка отправить на печать

   У сярэдзіне XVIII стагоддзя, калі адбываецца дзеянне п'есы, у Рэчы Паспалітай назіраўся глыбокі крызіс абсалютысцкай улады і дзяржаўнасці. Былі амаль паралізаваны выканаўчая і судовая ўлады, бяздзейнічаў закон. Магнаты, аддаючы цэлыя рэгіёны пад апеку арандатараў, асуджалі гэтыя вобласці на беззаконне. Пры гэтым няшчадна прыгняталася амаль усё насельніцтва краю - ад сялян і мяшчан да дробнай шляхты і святароў. У такой сітуацыі апынулася Крычаўскае староства, фактычна аддадзенае на рабункі хіжым адкупшчыкам - братам Іцкавічам.
   У прадмове да п'есы Уладзімір Караткевіч падрабязна аналізуе эканамічную сітуацыю на Крычаўшчыне, што папярэднічала выбуху народнага гневу ў 1743 - 1744 гадах. Гэта сведчыць пра тое, што пад рамантычныя ў цэлым дзеянне і характары аўтар імкнуўся падвесці трывалую рэалістычную падставу.
   Трагізм сітуацыі, у якой апынуліся крычаўцы, акрэсліваецца аўтарам надзвычай эмацыянальна: "Поўная безвыходнасць панавала над крычаўскімі паўстанцамі. Няма выйсця. Нідзе.
   Але чалавек не можа пагадзіцца з гэтым. Зламаць шыю лёсу, нават калі сам пры гэтым зломіш шыю. Адказваць безнадзейнай барацьбою на безнадзейнасць, уласнай загібеллю на безвыходнасць становішча.
   Нават самім паражэннем перамагчы - гэтага чалавеку не можа забараніць ніхто.
   У гэтым пафас паўстання, як яго разумее аўтар...".
   Аўтар зноў выбірае панарамны спосаб паказу падзей паўстання. Ёсць у творы і масавыя, і нават батальныя сцэны. Дзеянне штораз пераносіцца то ў палац князёў Радзівілаў, то ў карчму, то ў шляхецкі маёнтак, то на поле бітвы. Трагічныя эпізоды чаргуюцца са сцэнамі, у якіх пераважае смех, часам грубаваты народны гумар. Смехавая, карнавальная стыхія звязана перадусім з вобразамі карчмаркі Магды і яе каханка Лаўрэна Каўбасы, якія выконваюць у творы амплуа блазнаў.
   У гэтым сэнсе п'еса таксама мае прыкметы кінематаграфічнасці; зрэшты, па матывах твора быў пастаўлены аднайменны мастацкі фільм у 1990 годзе (рэжысёр Юры Марухін).
   Асноўнае дзеянне твора пабудавана паводле законаў драмы. На першы план вылучаюцца дзве асобы - Агна і Васіль Вецер.
   Цікава, што ў лік цэнтральных персанажаў не трапіў нават Васіль Вашчыла, натхніцель і кіраўнік паўстання. Ён сваім душэўным складам, бунтарскімі якасцямі настроены на барацьбу.
   У адрозненне ад яго Васіль Вецер - чалавек далікатнага, вытанчанага душэўнага складу, высокаадукаваны, схільны да самааналізу інтэлігент, гуманіст. Паўстанне распачынаецца якраз у той момант, калі Вецер бярэ шлюб з Надзеяй, у якую бязмерна закаханы. І вось у момант найвялікшага чалавечага шчасця прыходзіць вестка пра паўстанне і прапанова Васілю ўдзельнічаць у ім. Ад чаго ён спярша адмаўляецца.
   Не, дарэмна Васіль Вашчыла ў гарачцы называе Ветра здраднікам. Васіль Вецер - не здраднік і не баязлівец. Але як чалавек інтэлекту, міралюбівы па натуры і закаханы ў жыццё, ён мае свае аргументы супраць кровапраліцця і забойстваў. Ён прыводзіць іх у размове з маці.
   "В е ц е р. Я не жадаю крыві. Ува мне зараз неба. І я так палюбіў жыццё і Надзею, што трэба баяцца, як бы я не зганьбіў сябе яшчэ горш... Вось схопяць... Ты можаш зрабіць так, каб я не пахіснуўся, каб смяяўся ім у вочы, каб не стагнаў ад успамінаў у апошнюю ноч? Я не жадаю даць ім гэтае ўцехі. Я не хачу чужой крыві і не хачу ліць сваю! Ратуй мяне. Зрабі, каб я не шкадаваў іхняга жыцця і свайго. Ратуй мяне ад ганьбы!".
   Маем адвечны ў драматургіі выбар - паміж грамадзянскім абавязкам і асабістым шчасцем. У гэтым творы сітуацыя выбару вырашаецца спосабам, надзвычай характэрным для рамантычнага стылю, -- праз экстраардынарны, выключны ўчынак. Гэты ўчынак робіць маці Васіля Ветра, Агна.
   Яна таксама як і сын, не пазбаўлена ваганняў; выбар даецца ёй не менш балюча. Але Агна натура дзейсная, рашучая, бескампрамісная. Гэтыя якасці былі ўласцівыя славутым жанчынам Беларусі.
   Агна пасылае сына ў пячору, дзе жыве "чалавек", Пракажоны. Захварэўшы на праказу, Вецер перастане шкадаваць аб страчаных жыццёвых радасцях і цалкам аддасць сябе барацьбе. Яго лёс дзеляць з ім маці і жонка.
   У творы яшчэ нямала ўражлівых, неардынарных, эфектных эпізодаў, якія сведчаць пра рамантычны характар дзеяння. Напрыклад, лютая, фантастычна жорсткая расправа князя Гераніма Радзівіла над паўстанцамі - іх зашываюць у мядзведжыя шкуры і цкуюць сабакамі. Або помста Агны Вецер, якая перадае праказу паслугачам князя і праклінае самога Гераніма.
   Рамантызацыі падлягаюць і антыгероі. Гэта азначае, што перад намі не проста адмоўныя персанажы, але асобы, надзеленыя выключнай жорсткасцю, падступніцтвам, дэманізмам, "метафізічным злом". Асабліва вылучаецца паміж астатнімі сам Геранім Радзівіл - разумны і цынічны, страшны як для ворагаў, так і для свайго атачэння, але не пазбаўлены пачуцця "чорнага гумару".
   Пошук характараў у творы ідзе ўскладненым шляхам: на рэалістычнай, гістарычнай глебе, але з дапамогай сродкаў рамантызацыі, узбуйнення вобразаў, гіпербалізацыі. У параўнанні з п'есай "Званы Віцебска" персанажам у большай ступені ўласцівае адчуванне гісторыі, свайго месца ў ёй, значнасці сваіх учынкаў. Займальнасць, дынаміка дзеяння, вострая інтрыга не заміналі аўтару паставіць філасофскае пытанне пра сэнс змагання і ахвяр, пра магчымасць чалавека ўплываць на ход гісторыі. Ці магчыма перамога, хаця б маральная, у безнадзейных абставінах? Які кошт такому супраціву, ці будзе ён мець наступствы?
   Як бы ў адказ на гэтыя пытанні ў фінальнай сцэне твора "далятае аднекуль, як з таго свету, трубны голас ці то Ільі, ці то Дудара".
   "Г о л а с. Маці. Пачуй нас. Не чуеш? Маці ветру. Маці ўрагану! Чорта яны нас узялі! Чорта лысага яны ўзялі і возьмуць нас!".

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!