Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Пятрусь Броўка - Ясны кут

Кнопка отправить на печать

Я прыйшоў і ля дрэўца стаю.
Гэты клён
Той вясной я знайшоў у гаю,
Адкапаў там ашчадна,
Прынёс,
Пасадзіў у садку, каб ён рос,
Каб ён цешыў сялібу маю.
3 той пары
Ён мой сон, ён мой дом;
Гота ён мне шырокім лістом
Гаманіў над шпітальным акном
I ў бяссонных пакутных начах
Мне ратункам стаяў у вачах.
Я падняўся. Прайшоў між завей,
Я вярнуўся да родных мясцін.
Клён па тры ўжо калены вышэй,
Толькі ж я тут хадзіў не адзін.
Дзе ж ён той,
Што мяне забаўляў,
Што мне несці цябе пасабляў,
Мой сынок
Васілёк?!

Тут вясна,
Тут святло,
Тут жа сіняе неба, як шкло,
Тут крыніцы, як срэбра, відны,
Толькі ў вочах маіх туманы.
Я не чую,
Не бачу зялёных бяроз, –
Мае вочы аслеплі ад слёз,
Паміж чорных абвугленых дрэў,
Мне здаецца, я сам спапялеў.
Толькі ты ўсё шуміш,
Мной пасаджаны клён,
Я ж не бачу сялібы,
Ні ціхіх акон.
Мне яны не раскрыліся радасна ў хаце,
Не пабачыў я там сваю маці
На прыпірышчы сумным сваім.
Я малым стаў,
Малым.
Я гляджу па дарожны пясок, –
Сын мой, сын,
Васілёк!

Я знямелы стаю да цямна
I шукаю сляды, дзе яна?
У палях, у жытах за сялом,
Хто ж устаў там з бліскучым сярпом?
Хто там жніўную песню пяе?
Я маленькім ляжу ў таганах,
Я ўстаю і па голас яе
Першы раз па іржышчы іду
Ў свой далёкі, няскончаны шлях.
А цяпер
Я стаю і гляджу
На сухі на дарожны пясок.
Ужо вечар. 3-пад рэчкі, з асок
Рассцілаецца коўдрай туман.
Сын мой, сын,
Васілёк!

А цябе ўсё няма,
І няма маёй маці.
Між бароў, між лясоў
Я ж цябе, быццам кветку, знайшоў.
Мне нацешыцца дня было мала,
Так яна і мяне даглядала,
Ад вятроў, ад дажджоў
У хусціне ля сэрца трымала.
Не спала.
Колькі ночак да самага ранку
Прастаяла яна з калыханкай,
Сагравала мяне ціхім сном,
I паіла мяне малаком,
I ў жыцці мне заместа вясла
Свае словы і песню дала,
Каб знаходзіў дарогу здалёк
Я заўсёды у матчын куток.
Сын мой, сын!
Васілёк!

Я вярнуўся з адбітай рукой.
Я стаю. Ужо ноч нада мной.
Папялішчы ахутаў туман...
Вас няма!
Як спяшаўся я трапіць сюды!
Па-за мною ляжаць гарады,
I палеткі ў крыві,
I зямля, што казала: жыві!
Ты йшчэ прыйдзеш дамоў.
Я па трупах фашысцкіх ішоў,
I лажыла мяне і ўзнімала зара,
Маё сэрца не чула дабра,
Бо па іхніх калючых вачах
Прачытаў я свой боль,
Гэты жах.

Я прылёг на зямлю разам з горам сваім, –
Як маўкліва пад небам маім!
Хіба ж зоры вісяць нада мною уночы?
Не! То плачуць забітых сумотныя вочы,
А кругом паміж імі рассыпаўся дым.

Я маўчаў.
Ноч.
Но знаю пары.
Мне няма з кім абмовіцца словам,
Толькі ж я не адзін,
Як жывыя, стаяць каптуры
I, здаецца, са мною вядуць перамовы.
Світкі шэрыя ў іх,
3 твараў сумных, блядных
Паспадалі бароды да долу, здаецца...
Пачакай, ці то здань.
А ці то сапраўды,
Што адзін з іх крануўся,
Да мяне падаецца.
Я гляджу насцярожаны чутка,
Ўжо абрысы пазнаў галавы,
Так і ёсць, –
Ён жывы.
Нават зорка па ім пяцікутка.
Я настрэчу ўзнімаюся хутка.
А на ўсходзе кавалак зары
Загарэўся ў той момант якраз.
Я пазнаў, я абняў, гаварыў:
– Дзед Лукаш, дзед Лукаш,
Я вярнуўся, падпасавіч ваш!
Мы сіроты з табой, землякі! –
Адказаў ён спагадна, як мог:
– У цябе не хапае рукі,
Будзе тры ў нас,
Нам хопіць на двох,
Адбудуем уласны парог.
Як ты скора вярнуўся ў свой дом!
Тут нядаўна хадзіў яшчэ кат.
Толькі ўчора наш выйшаў атрад
I з’яднаўся з гвардзейскім палком.
Я пакінуў іх там,

за Дняпром,

Яны далей і далей ад нас.
Мы ж з табою паладзім калгас.

Паглядзі,
Быццам пуста кругом,
Так сустрэўся ты з родным сялом.
Ты не бачыш людзей.
Ёсць жа ў нас хоць нямнога сямей
На пажарышчах,

сном спавітых.

У зямлянках жывуць, што краты...
Глянь,
Выходзяць адтуль на святло.
Адбудуем мы з імі сяло.

Па сялу,
Паміж чорных, нямых каміноў,
I павёў ён мяне,
I павёў...
Не злічыць на грудзях маіх ран, –
Яшчэ болей нясе іх жуда.
Мы стаім,
Перад намі курган,
Ён высокі, як наша бяда.
Ён глыбокі, што ў моры вада;
Ён жа боль,
Ён жа жах, смутак наш.
Пры курганах панурых такіх
Колькі пас засталося адных!

Я маўчу.
Мне гаворыць Лукаш:
– Два гады ўжо з таго адышло,
Як загінула паша сяло.
Пад курганам ляжыць
Паўсяла,
А другая палова пайшла
На чужыну далёка, далёка...
Я не знаю, дзе хто,
Сваім вокам
Я не бачыў жахлівай падзеі,
Лес мяне не аддаў ліхадзеям.–
Да зямлі прыкаваўся мой зрок:
Сын мой, сын,
Васілёк!

Толькі сонца не знае тугі,
Яно роўна абходзіць кругі
Над зямлёй
I цяпер апаўдні
Рассмяялася над галавой,
I праменне над рэчкай звініць...
А вакол, як абняць, паплавы
Прабіваюцца крыкам травы:
– Жыць!
Бор таксама крычыць:
– Жыць!

Бачым,
Выйшлі жанчыны
I працуюць з пілой,
За гумном хлапчанё захадзіўся з касой.
Грушу-бэру старанна
Ад гарэлай кары
Абчышчае стары.
Што такое, адкуль кулямёт?
Фронт?
Далёка адсунуўся фронт,
Да яго многа вёсак і сёл...
Мы глядзім з Лукашом навакол,
Нас усмешка сагрэла цяплом –
На вязу,
Над старым калясом,
Ладзіць бусел няхітры свой дом
Ды клякоча сабе
Пакрысе,
Стаючы
На высокай пазе.

Паглядзеў з нас адзін і другі
Навакол на свае берагі,
Ды пайшлі ўдвух сцяжынкай адной,
Спілавалі там дуб над ракой.
Сто гадоў рос ты, дуб,
Быў нам дораг і люб!
Мы ж спілілі цябе
На адзін толькі слуп.
Каб ты стаў, родны дуб,
Болей дораг і люб!

Гэты слуп я прынёс і Лукаш,
I ўкапалі на выгане ў нас,
Каб стаяў многа год,
Многа дзён,
Каб здалёку быў добра відзён,
Абсадзілі карэннямі руж.
А з сяла
I стары і малы
Стаў пры слупе сваім;
I прыбілі мы дошку на ім,
Каб ўсе зналі, што тут
Наш калгас: «Ясны кут»,
Трыста душ.

Мы пайшлі абхадзіць па мяжы
Наш калгас,
Дзе чакаць нам сваіх,
Дзе нам жыць.
Захад гас,
I праменняў яго палазы
Упіраліся ў рэчку канцамі...
Мы ішлі з Лукашом гушчарамі.
Дзень канчаўся,
I нам было шкода,
Толькі зналі, што заўтра з усходу
Зноўку блісне святло,
Разбяжыцца агнямі,
Будзе тут, на зямлі нашай,
3 намі!

Раптам з лесу, зусім на змярканні,
Даляцела к нам конскае ржанне.
Мы пабеглі і ўбачылі –
Пегі, пануры.
Стаіць паміж елак
3 нямецкаю фурай.
Відаць, што прыкончылі нашы салдата,
А конь не патрапіў дабрацца дахаты.
I жартуе Лукаш:
– Гэта будзе палонны
Наш!

А на раніцу, ледзьве на золак,
Мы за плугам гамонім вясёла:
Мы сваю сустракаем вясну
I ўладарна кладзём баразну,
Ажыўляючы родныя гоні.
А суседні калгас
Даў насенне для нас.

Пройдзем мы,
А па следу аратых
Хутка стануць шаптацца зярняты;
Будуць цешыць ячмень і авёс
Нас да слёз;
Разбяжыцца, як быстрая рэчка,
Наша белая, белая грэчка,
I на градах паснуць качаны.
Ажывае сяло.

Мы з табою, Лукаш,
Не адны:
Бачаць нашую працу здалёк
Мая маці і сын Васілёк.
О, як дораг ім гэты куток!
Дзень за днём,
Дзень за днём
Працаваў наш калгас,
Працавалі мы так з Лукашом.
Ужо ўсходы плылі па зямлі
I ажыны ў садку зацвілі.

Час прыйшоў нам наладзіць свой дом.
Ад цямна да цямна
Мы складалі бярно да бярна,
Каб за весну прытулак займець,
Мы лажылі вянец па вянец.
I ўздымаўся смалісты і радасны ён
Ад падмурку да самых акон,
А пасля ён увысь узляцеў галавой,
Жоўтай, жоўтай страхой.

А да нас з-за зялёных бароў
Ужо чэрвень пахучы прыйшоў,
I на захад далёка прайшоў наш салдат,
Не чутно ані куль, ні гармат.
Тут жыццё нас уцехаю дорыць,
Мы на ганку сядзім і гаворым –
Я, прыйшоўшы сюды пасля ран,
I стары партызан.
А над намі дрымотная высь.
Месяц, быццам падкова, павіс
На зялёнай сасне.
Сам пачаў зелянець,
Што зязюля гатова туды ўзляцець,
Каб адтуль нам з гары пракуваць,
Доўгіх год пажадаць.
Ціха, ціха. Нікога нідзе.
Што ж за зорка з-за рэчкі ідзе? –
Белы кужаль, не твар,
Валасы, як той попел, як дым...
Мы ўстаём з Лукашом і глядзім,
Нас кідае у жар:
Гэта ж наша дзяўчынка,
Аўгінька,
Кавалёва дачка,
Што нагадвала нам светлячка.
Мы ёй кажам:
– Ты ў пору прыйшла,
Бачыш, яблынька ў нас расцвіла.
А яна у адказ – і слязіны між слоў,
Быццам кроплі дажджу між лістоў: –
Я была на вайне,
На чужой старане.
Я вярнулася толькі з вайны,
3 той нялюбай чужой стараны.
Я не знаю сваіх, дзе яны,
Разлучылі ўсіх нас бізуны.
Я насіла свой боль і дакор
Паміж рускіх гаротных сясцёр.
Калі б нашага плачу рака усплыла,
Той бы рэчкай да вас прыплыла.
Каб сабраць наш пакутлівы стогн,
Аглушыў бы Нямеччыну ён.–
Мы праплакалі зрок.
Наша кроў –
Што ні крок.
Сын мой, сын,
Васілёк!

Я пабачыў твой горасны шлях
У Аўгінькі ў журботных вачах.
Мы Аўгіньку сваю, як дачку,
3 Лукашом узялі пад руку,
Абышлі ўсе старыя загоны,
Накапалі там кветак чырвоных
I вярнуліся ў хату сваю.
Мы паставілі кветкі на вокнах радамі,
Каб гарэлі яны аганькамі;
Каб жа кожны, дамоў ідучы,
Бачыў днём іх
I позна ўначы,
Каб ён ведаў,
Свой лёс несучы,
Дзе ад нашага шчасця ключы.
Колькі, колькі са свету дарог
Прывядзе іх на родны парог!
Мы выходзім на ганак утрох –
Перад намі крыніцы бруяць,
Хвоі голавы хіляць здалёк:
Чуеш, маці мая,
Сын мой, сын,
Васілёк!

Вас чакае свой родны куток.
Ён у сэрцы маім, ваш пакутлівы шлях.
О, як хораша ў нас на палях,
Тут і ветры свае,
Тут і птушка пяе,
Жытні колас па твару нам б’е.
Побліз нас ля гаёў
Бык на пожні зароў,
А на пожнях трава, як віном, палітая:
Ён сям’ю сваю мужна склікае.
На шырокія выйшаўшы гоні,
Зноўку трактар гамоніць.
Мы глядзім на суседні калгас, –
Колькі там адбудована хат,
Колькі там маладзіц і дзяўчат!
Скора вернуцца, будзе і ў нас
Шмат.
Мне чуцён
Ужо твой галасок,
Сын мой, сын, Васілёк!

Многа вернецца нашых салдат.
Што ў вароты Германіі б’юць.
Будзь жа,
Будзь
Ты на іхнім шляху, перамога
I да хаты пад сонцам дарога,
Каб шляхамі да родных сялібаў і зор
Прывялі сваіх матак, братоў і сясцёр.
Тут
Бацькоўскі наш кут,
Край узроджаны наш.
Мы стаім –
Я, Аўгінька, Лукаш –
I з чужога, далёкага краю
Вас дадому чакаем.
Нашы сосны –
Для вас маякі,
Вас на вокнах завуць аганькі.