Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Цана — жыццё (па раману "Вязьмо")

Кнопка отправить на печать

   Міхась Зарэцкі (Міхась Яўхімовіч Касянкоў, 1901-1937) — першы ў беларускай літаратуры, хто сказаў вострае і праўдзівае слова пра калектывізацыю і гады "вялікага пералому". І па мастацкай сіле сказанае М. Зарэцкім можна параўнаць, бадай, толькі з сілай сказанага рускім пісьменнікам А. Платонавым у яго раманах "Катлаван", "Чэвенгур". 
   У рамане "Вязьмо", галоўным творы М. Зарэцкага, — пісьменніцкае бачанне калектывізацыі, і выкрыццё антыгуманнай сутнасці таталітарнага рэжыму. Зразумела, што такое бачанне калектывізацыі і такая, як у М. Зарэцкага, форма мастацкага яго выяўлення былі, фактычна, прысудам. Цана за яго слова — уласнае жыццё... 
   І не ўратавала пісьменніка ні рамантычная аздоба рамана, якой ён стараўся прыхаваць тую праўду, што бачылася не ім адным; ні вобраз Галілея, вясковага блазна-мудрагеля, праз які найперш і выяўляецца пісьменніцкае ўсведамленне народнай трагедыі (а блазнам жа дазвалялася без пагрозы жыццю гаварыць-блюзнерыць нават перад царом); ні шчаслівы, казачны, неверагодны канец, які прыдумаў аўтар для свайго рамана. 
   А жыццё — не казка са шчаслівым канцом, тым больш тое жыццё, тая трагедыя, аналагаў якой няма ў гісторыі чалавецтва. Рамантычнае каханне камсамольца Віктара і прыгажуні Аўгінькі магло скончыцца (і доказам таму — наша гісторыя, трагічны лёс не тысяч — мільёнаў!) толькі так, як каханне быкаўскіх Анюткі і Васіля Ганчарыка, ці пакутніцкай заўчаснай смерцю закаханых дзе-небудзь на лесапавалах пад Котласам ці Сыктыўкарам, як быкаўскіх жа Ганулькі і яе дачушкі Волечкі з аповесці "Аблава". Трэцяга не дадзена! Трэцяе паспрабаваў ажыцявіць быкаўскі Хведар Роўба — і быў загнаны родным сынам у тупік, у Багавізну, дзе Хведар і знайшоў сваю пагібель. 
   Міхася Зарэцкага ніяк нельга назваць нявіннай ахвярай сталіншчыны і бальшавізму. Ён вельмі "вінаваты" (за што і паплаціўся жыццём) перад жудаснай машынай таталітарызму, бо ўжо ў самым пачатку яе шалёнага бегу паказаў увесь трагізм яго наступстваў для народа. Слова М. Зарэцкага — слова Прарока, яго папярэджанне пра небяспеку бегу да прорвы... 
   Асаблівага ўздзеяння на чытача пісьменнік дасягае менавіта вонкавай парадаксальнай неадпаведнасцю зместу і формы рамана — апісаннем жудаснай праўды пра нерамантычныя абставіны і рамантычнай формай іх адлюстравання. І тым мацнейшае наша чытацкае ўсведамленне ўсёй той трагедыі, якую давялося зведаць, але не перажыць нашаму народу. Бо перажыць — гэта значыць адпакутаваць і выжыць. Большасць — не выжылі. A ў тых, хто ацалеў фізічна, было вынішчана ўсё: крэўныя сувязі, мінулае, памяць пра яго, спрадвечныя каштоўнасці і арыенціры — вынішчана душа. 
   Сіла і наступствы жудаснай машыны, што распачала "карэнны пералом", — злом у душах людзей. І настолькі вялікая тая сіла, што яна не пакідала чалавеку ніякай магчымасці застацца чалавекам у бесчалавечных абставінах. Хто ратаваў сумленне — плаціў жыццём. 
   Вязьмом сціскала таталітарная машына розум і душу чалавека, такім вязьмом, што, каб ацалець фізічна, трэба было толькі секчы — секчы па жывому, кроўнаму, дарагому, спрадвечнаму. Але і паратунак той быў толькі часовы, бо хто клапаціўся каб уратаваць цела, — траціў урэшце і душу, і цела таксама. На вобразе Карызны пераканальна паказаны марныя высілкі чалавека, які хацеў развязаць вязьмо, але у выніку — злом душы і яе вынішчэнне. Як слушна зазначае Галілей, "усё ламаецца, дык і чалавек мусіць ламацца". 
   Спеў Галілея "Мёртвых цел ляжаць пракосы, Кроўю краскі зацвілі" з'яўляецца і лейтматывам рамана, і выяўленнем пісьменніцкага ўсведамлення той велізарнай небяспекі, якую несла народу сталінская мадэль казарменнага сацыялізму. 
   "Лёс чалавека, шчасце чалавека, яго гонар — вось чым вымярае пісьменнік глыбінны сэнс сацыяльных зрухаў", — слушна вызначае адметнасць і наватарства рамана літаратуразнавец Т. Мушынская. 
   Толькі тыя абставіны чалавечныя і маюць права на існаванне, якія не руйнуюць лёсы, пакідаюць чалавеку права выбару без вынішчэння і страты душы. Чытачу відавочна бесчалавечнасць абставін і імі абумоўленыя ўчынкі герояў. Пісьменніцкае ўсведамленне, як павінна і як не павінна быць, вывяраецца спрадвечным, народным. 
   "Вось як яны робяць!" — такое людское стаўленне да "рамантычнага" кахання Карызны і Веры Засуліч, у выніку якога разбурылася аснова асноў — сям'я. Разбурылі сапраўднае, а на яго руінах новага не пабудавалі. "Рамантычнае каханне" адразу ж рухнула, як толькі Вера Засуліч убачыла перад сабой не героя з адпаведнымі выгодамі, а раструшчанага абставінамі слабага чалавека — не пераможцу, а пераможанага. У любага яе сэрцу Андрэя Шыбянкова ёсць перспектыва і ўсё ў яго натуры неабходнае для таго, каб стаць менавіта "героем", якога патрабаваў той час. Што пасля будзе і з гэтым "героем", як і яго раструшчаць абставіны (а гэта, мы ведаем, было толькі пытаннем часу), Вера Засуліч не хоча ўбачыць і зразумець. Ды і не дадзена ёй гэта. У рамане такім бачаннем і ўсведамленнем валодае, бадай што, толькі адзін Галілей. 
   А гэта ўжо трагедыя не толькі літаратурных герояў. Гэта — трагедыя народа 

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!