Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Міхась Зарэцкі - Голы звер

Кнопка отправить на печать

   У 1926 г. Міхась Зарэцкі друкуе аповесць «Голы звер» — рэч адметную шмат у якіх адносінах. Істотна перш за ўсё тое, што ў цэнтры аповесці — адмоўны персанаж і людзі, унутрана яму блізкія. Выбарам героя пісьменнік недвухсэнсоўна выказаў свой погляд на мэты і задачы мастацтва. Ён не наводзіў глянец на рэчаіснасць новага часу, не займаўся апалагетыкай існуючых грамадскіх адносін, а лічыў патрэбным сказаць сучаснікам мужную праўду пра негатыўныя з'явы новага жыцця і тую небяспеку, якую неслі з сабой людзі тыпу Віктара Яроцкага.
   Характар галоўнага героя раскрыты па-мастацку пераканальна, доказна, у выразных праявах. Яроцкі пададзены як істота актыўная, дзейсная. Але яго неўтаймаваная энергія скіравана на задавальненне эгаістычных патрэб, нізкіх інстынктаў. I ў ажыццяўленні сваіх намераў Яроцкі не спыняецца ні перад чым, ідзе на падман, ігнаруе пісаныя і няпісаныя законы чалавечага грамадства. «Я, я хачу жыць, маё жыццё, толькі маё, мне дарагое. I я жыву. I ні да кога мне дзела няма. Сумленне, закон... Ха-ха-ха!.. Гэта ж для дурняў, для асталопаў, для тых, хто сілы не мае ўзяць сваю долю! А я — вышэй за ўсіх гэтых дрындушак... Я — сам сабе пан...», — вось які лозунг напісаў герой аповесці на сваім сцягу і няўхільна праводзіць яго ў жыццё.
   Каштоўнасць аповесці як мастацкага твора — не толькі ў праўдзівай абмалёўцы вобраза Яроцкага, але і ў майстэрстве, з якім пісьменнік раскрыў вытокі жывучасці героя як сацыяльнага тыпу. Спробы крытыкаў лічыць Яроцкага параджэннем нэпа — беспадстаўныя. Падобная трактоўка галоўнай дзейнай асобы зніжае, абясцэньвае грамадскую вартасць і эстэтычную каштоўнасць аповесці: сіла, непераможнасць Яроцкіх у тым, што яны ўмеюць сярод навакольных знайсці людзей прагных, сквапных да лёгкай нажывы, маральна няўстойлівых. Герой аповесці выдатна разбіраўся ў псіхалогіі сучаснікаў, выкарыстоўваючы іх слабасці ў карыслівых мэтах. Ён «адразу знаходзіў унутры чалавека звярыныя інстынкты і ўспарваў іх, узбіваў у бурна-шалёную пену, каб захлынула яна ўсё нутро, каб затапіла ўсё чалавечае». Такой істотай, якая па добрай волі трапіла ў пастку, расстаўленую Яроцкім, аказаўся старшыня крэдытнага таварыства Шчупак. Старшыня спадзяваўся, што з дапамогай лоўкага аферыста і яму, нясмеламу бедалагу, дастанецца смачны кавалак ад дармавога пірага. Сваімі марамі разбагацець несумленным шляхам Шчупак сцірае грань паміж злачынцам і яго ахвярай, у чымсьці ўраўноўвае іх як істот, аднолькава небяспечных для грамадства.
   Прыкметнае месца ў вобразнай сістэме аповесці займаюць персанажы, якія воляю лёсу апынуліся на сацыяльным дне. На гэтую катэгорыю людзей беларуская паслякастрычніцкая літаратура амаль не звяртала ўвагу, і Міхась Зарэцкі выступаў тут першаадкрывальнікам.
   Ёсць у аповесці і спробы творчага пераймання вопыту Фёдара Дастаеўскага, што выклікае асаблівую цікавасць як момант ідэйна-мастацкай эвалюцыі пісьменніка. Маецца на ўвазе матыў літасці, спачування чалавеку, які спазнаў усю глыбіню маральнага падзення. Пасля таго, як маска прыстойнасці была скінута з твару Яроцкага, ён звяртаецца да падманутай ім дзяўчыны: «Лідачка! Бачыш, хто я такі? Ты не чакала, праўда, не чакала гэтага? Ну, ці скажаш цяпер ты, што любіш мяне, што я табе родны і блізкі? Ці можна кахаць такога, як я? Ці можна кахаць таго, хто ад усіх чыста адбіўся, хто акунуўся у страшэнную гразь, з якой не змога ўжо вырвацца?».
   Гераіня аповесці аказалася асобай, вартай славутых літаратурных папярэдніц: яна гатовая ахвяраваць сабой, гатовая па-ранейшаму самааддана любіць Віктара, дзяліць з ім радасць і гора. Але верны сваім прынцыпам індывідуаліст Яроцкі — зноў жа па ўзору герояў Дастаеўскага — не прымае спагады і літасці як рэчаў для яго абразлівых. Ён патрабуе, каб і Лідачка «акунулася ў гэтую гразь», каб і яна разам з ім «паўстала супраць усіх людзей, супраць усяго свету...».
   Спробы Яроцкага выдаваць сябе за бунтара супраць мяшчанскай, абывацельскай маралі выглядаюць непераканальна: за яго дэкларацыямі не стаяла ніякай асэнсаванай філасофскай думкі. Тут быў толькі паслядоўны, прынцыповы эгаізм і прага задавальнення асабістых жаданняў за кошт іншых.
   У водгуку на аповесць «Голы звер» крытык М. Байкоў справядліва зазначыў: «Аповесць Зарэцкага лішні раз падкрэслівае, што наша літаратура ўвайшла на шлях стварэння сапраўдна-мастацкай прозы і што ў Зарэцкім мы маем літаратурную велічыню першаступянёвага значэння» (Полымя. 1926. №4. С. 156). Была станоўча ацэнена выразнасць стылявой манеры аўтара, адпаведнасць формы зместу і выказана пажаданне, каб пісьменнік не затрымліваўся на аповесці, а «даў бы твор больш значнага выгляду». Пажаданні крытыка неўзабаве збыліся: у першым нумары часопіса «Полымя» за 1927 г. пачаў друкавацца рамам «Сцежкі-дарожкі», які стаў значнай падзеяй літаратурнага жыцця.

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!