Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Мікола Лупсякоў - Дняпроўская чайка

Кнопка отправить на печать

   Мы вудзім з Казімірам рыбу, час ад часу перамаўляючыся. Раніца. З гадзіну як паднялося сонца, і раса на траве і кустах прыкметна высыхае. Мы паспелі ўжо выцягнуць па добрым акуню, не лічачы драбязы. Над намі, і над ракой, і пад кустамі ўвесь час лётаюць чайкі-рыбаловы. Казімір паплёўвае на чарвяка і закідвае вуду далёка ад берага. Відаць, ён спадзяецца, што павінна хапіць буйная рыбіна, бо шырока расстаўляе ногі, увесь нацэлены на тое, каб цягнуць яе. У мяне пакуль што не клюе, і я толькі гляджу. Вось Казіміраў паплавок пайшоў убок — рыба вядзе яго. Вось ён нырнуў раз і раптам спыніўся. Ён не кранаецца з хвіліну і вось ужо зноў слаба пачынае торгацца. Зноў нязначны нырок, і зноў паплавок замірае на месцы. Так клюе і буйны лешч, і буйная плотка, так клюе і драбяза. Але Казімір спадзяецца на буйную рыбіну і ўвесь як не ўрос нагамі ў бераг. Раптам нязначнае трапятанне, і паплавок пасля гэтага дае нырца. Увесь і адразу. Казімір робіць рывок на сябе. У паветры мільгае срэбрам невялікая рыбка, хутчэй за ўсё гэта пячкур. Рывок такі моцны, што рыбка разам з кручком і з лёскай залятае далёка за лазовы куст.
   — А, ч-чорт! — лаецца Казімір. — Такі я яе залішне пацягнуў.
   У паветры, над кустом, раптам паяўляецца чайка-рыбалоў.
   — Кыш! — махае на яе рукамі Казімір. — Цябе не было яшчэ тут.
   Але чайка, раптам склаўшы крылы, куляю падае ў траву. Момант, і яна ўжо зноў у паветры. У яе дзюбе трапеча рыбка, а да рыбкі ад Казіміравага вудзільна цягнецца лёска. Казімір, забыўшыся пра ўсё, махае рукою і крычыць:
   — Кідай, кідай, кажу табе! — быццам чайка можа зразумець, што ён кажа.
   Яшчэ момант, і лёска нацягваецца. Чайка праглынула рыбку і цяпер сама пачапілася на кручок. Яна лётае па крузе над кустом, адчайна ўзмахваючы крыламі, а разгублены Казімір трымае вудзільна ў руках, не ведаючы, што далей рабіць.
   — Цягні яе да сябе, — раю я. — Чуеш, цягні! Казімір пачынае цягнуць лёску да сябе, але чайка, змораная барацьбой і болем, сама садзіцца на траву і зашываецца ў густы корч травы, так што мы ледзь дастаём яе адтуль. У яе распушчаны крылы, дзюба разяўленая і ўся ў крыві. Вушка кручка ледзь відаць у самым горле.
   — Ай-яй, — стогне Казімір, трымаючы ў руках птушку. — Ну, што цяпер рабіць?
   — Не ведаю, — кажу я. — Выцягнуць кручок нельга — яго не дастанеш. Значыць, птушка загінула.
   — Шкада, — уздыхае Казімір, і вочы яго пахмурнеюць.— Шкада,— яшчэ раз кажа ён. — I як жа гэта я не паспеў яе адагнаць?.. А ў яе там, у траве, дзе-небудзь гняздо і малыя птушаняты. Самы той час, калі яны выводзяцца. Вось, значыць, і птушаняты загінулі. А яна, відаць, матка — няйначай. Ах я, стары дурань!
   — Птушаняты не загінуць, — кажу я. — Іх будзе самец карміць, калі толькі гэта самка.
   Чайка ў гэты час уздрыгвае, спрабуючы вырвацца з Казіміравых рук.
   — Ах ты, небарака, — уздыхае Казімір.
   Кроў ідзе і ідзе з разяўленай дзюбы. Яна кроплямі капае на Казіміравы рукі. Раптам твар старога Казіміра яснее. Гледзячы на мяне сваімі прыжмуранымі вачыма, ён раптам загадвае:
   — Перарэзвай лёску. Ды хутчэй жа! Гэта ж у нас у мястэчку ёсць ветурач. Калі ўжо ён з жывата ў майго парасяці цвік выцягнуў, дык гэты кручок ураз дастане. Во пабачыш! Яму гэта — раз плюнуць. Пакуль там яе дзеці будуць падрастаць, мы яе вылечым і зноў да іх выпусцім. Вось толькі не здохла б яна ў дарозе.
   Я перарэзваю лёску, потым шпарка зматваю вуды, бяру і свой і Казіміраў улоў, і вось ужо мы ўдвух прабіраемся лугам да мястэчка. Яно кіламетры за два ад нас, на супрацьлеглым стромкім беразе. Адсюль відаць канцавыя дамы, высокія бярозы ў парку і макаўкі царквы, якой гэтым летам, кажуць, споўнілася аж трыста год. Трава густая, высокая, ісці па ёй вельмі цяжка. Чайка раптам пачынае вырывацца з Казіміравых рук, і з яе дзюбы ліецца кроў. Нарэшце мы выбіраемся на лугавую дарогу. Узыходзім на ўзгорак і бачым: нам насустрач ідзе бабулька з кошыкам у руцэ. Твар яе падобны на ссохлы памідор—так многа на ім маршчын і маршчынак. Старэчыя вочы выцвілі, бровы ледзь прыкметны. Параўняўшыся з намі, яна кідае нам кароткая "дзень добры" і ўжо шыбае далей, як раптам яе вочы спыняюцца на акрываўленых Казіміравых руках.
   — Што гэта з ёю? — пытаецца бабулька спыніўшысл.
   — Ды так што няшчасце, — хмурыцца Казімір і пачынае расказваць, як усё здарылася.
   — Та-ак, — цягне бабулька, і вочы яе раптам гнеўна ўспыхваюць. — Ах ты, нягоднік! — кажа раптам яна, гледзячы на Казіміра. — Бач, бараду адгадаваў як не да пупа, а ў галаве — адна мякіна. Дзе ж гэта твае вочы былі, калі яна над той рыбінай лётала? Трэба было пужнуць як след.
   Твар у Казіміра прыкметна чырванее ад сораму. Сорамна яму, і асабліва мне, бо, як ні кажыце, а я прыезджы, дый з цэнтра. Што ж гэта я скажу пра гэта там, у Мінску, сябрам-рыбакам? Што ён, Казімір, не карыстаецца ніякім аўтарытэтам?
   — Не паспеў, бабулька, — кажа Казімір і вінавата апускае вочы на свае гумавыя, шмат дзе патрэсканыя боты.
   — Не паспеў! — дакарае бабулька. — Такая прыгожая птушка і памрэ ў такіх пакутах. То ж не жартачкі — рыбалоўны кручок у самае горла засадзіць. Няма на цябе, барадатага д'ябла, управы. Вунь, бач, колькі чаек — глядзець хораша! А ты... Ну, чаго, чаго буркалы нацэліў, ідзі хутчэй, калі ўжо да ўрача!
   Мы ідзём далей адны.
   — Ну ж і старая, — кажа Казімір, папраўляючы ў руках птушку. — Гэта Параска Гайнава, са скепнянскага калгаса. Такая вострая на язык — страх! Яе там усе баяцца — і старшыня і брыгадзіры. Самой як не семдзесят, а ходзіць на працу ў поле, ударніца, летась нават у Маскву на выстаўку ездзіла. На слова — як тая брытва. А ля ракі, бачыш, ля ракі колькі народу? — кажа раптам ён. — Ну, цяпер мы не так хутка на той бок пераправімся. Глядзі, што здохне чайка, — ён прытульвае і хукае ёй на галаву. — Птушкі цеплыню любяць.
   Крыху дзівіць, што гэты пажылы сталы чалавек, з чорнаю барадою, з вусамі, у салдацкай шапцы яшчэ часоў імперыялістычнай вайны, які мае ўжо нават унукаў, шкадуе гэтай птушкі, як малы. У яго нават і ў вачах поўна смутку.
   — Куды ж гэта вы несяце яе, дзядзька Казімір? — пытаецца адзін з касцоў каля лодкі.
   Дзядзька Казімір уздыхае і расказвае ўсё па парадку.
   — Правільна, нясіце да ўрача,— падтрымліваюць касцы. — На тое ён вучыўся, на тое яму грошы плацяць.
   — Дык вы, можа, хлопцы, прапусціце нас у лодку паперадзе?
   — Што ж, шыбай, дзядзька, — спагадліва адгукаецца адзін касец. — I ты таксама, — кажа ён да мяне.
   Пакуль мы ідзём па мястэчку, нас акружае цэлы натоўп падлеткаў, часам сустракаюцца знаёмыя Казіміру пажылыя людзі, і ўсе пытаюцца — што такое? Дзеці адстаюць ад нас толькі ля двара ветбальніцы.
   Двор ветбальніцы шырокі і прасторны. Ля канавязі стаяць коні, паныла апусціўшы галовы. З хлява даносіцца бляянне ягнят, рыканне кароў і цялят. Гэта — хворыя, пакінутыя на стацыянарнае лячэнне. Ля ганка бальніцы стаіць некалькі дзядзькоў, адзін — з бізуном у руках, твар, боты, адзенне на ім запыленыя — па ўсім відаць, што чалавек толькі што прыгнаў сюды хворага каня.
   — Каго гэта нясеш? — пытаецца ў Казіміра чалавек з бізуном. — Чайку? Хм. Бач, уся дзюба ў крыві. Што гэта з ёю?
   Зноў трэба тлумачыць.
   — Дадумаўся, — кажа чалавек з бізуном. — Ну, здохла б яна — вялікае няшчасце. Якая з яе карысць? — ён прыглядаецца да чайкі, бачыць, як тая сутаргава ўздрыгвае, выплёўваючы з дзюбы згустак крыві.
   — А дзе ўрач? — пытаецца тым часам Казімір.
   — У сябе ў кабінеце,— неахвотна адгукваецца чалавек з бізуном. — Ідзі, ідзі хутчэй, чаго марудзіш? — раптам нездаволена бурчыць ён. — Або не бачыш — здыхае твая чайка.
   Чайка і сапраўды захлынаецца, галава яе прыкметна чарнее, вочы падкочваюцца, якраз як у курыцы на седале. Мы заходзім у прыёмны пакой, у якім зусім пуста, і Казімір адразу накіроўваецца да дзвярэй з надпісам: "Урач". Я іду следам за ім. У пакоі за сталом сядзіць пажылы, старанна паголены мужчына ў белым халаце і з круглымі бліскучымі акулярамі на носе.
   — Добры дзень, — кажа Казімір.
   Мужчына адрываецца ад папер, кладзе ручку на чарнільны прыбор і адразу нацэльваецца вачыма на чайку.
   — Кгм, — чмыша ён. — Та-ак! Ну, што скажаце? Казімір таропка растлумачвае. I чым больш ён гаворыць, тым больш на твары ва ўрача расплываецца дабрадушная здаволенасць.
   — Та-ак, — кажа ён — Гэта добра, што вы яе да мяне прынеслі.
   Ён бярэ чайку, разглядае яе.
   — Табе што ж, знелюбела над Дняпром лётаць, што ты на вуду кінулася? — гаворыць ён, разглядаючы разяўленую яе дзюбу. — Чайка — гэта паэзія мораў, рэчак, азёр. Пра яе нават песня складзена вельмі жаласлівая. А цяжкавата табе, мілая мая. Ну нічога, выратуем. Давядзецца аперацыю зрабіць. Будзем, мілая, горла табе рэзаць, кручок дастанем, а тады зноў горла зашыем. Табе яшчэ пашанцавала: кручок не закрануў дыхальных шляхоў. Феня!—гукае раптам ён.
   Чутны крокі, і з бакавых дзвярэй выходзіць медсястра.
   — Зараз жа на аперацыйны стол, — падае ён ёй нашу чайку. — А вы, таварышы, пабудзьце ў прыёмным пакоі, пачакайце там.
   У прыёмным пакоі мы з Казімірам садзімся на лаўку. У вокны пакоя свеціць сонца, залатыя зайчыкі гуляюць то па падлозе, то па сцяне, то па плакатах. Гудзе чмель на акне. За акном паціху і заўзята шапочуць пра нешта маладыя бярозкі. Падзьме ветрык, і туляцца тады галіны адна да адной, і трапеча, трапеча, як бы спяшаючыся расказаць пра нешта запаветнае, лісце.
   — А цікава ўсё ж, — раптам кажа Казімір. — Ці выратуе ён гэтую чайку? Урач, скажу табе, талковы. Яго тут усе паважаюць. Бруцэлёз — і той выгнаў з раёна. Да яго ўжо і катоў носяць і сабак водзяць. Нядаўна сустракаю адну тут жанчыну. Нясе пеўня пад пахаю, таксама лячыць. Чакайтка! — і мы сцішаемся і прыслухоўваемся. З кабінета ўрача даносяцца галасы. Потым дзверы расчыняюцца і, трымаючы ў руках чайку, выходзіць урач.    Знізу на шыі ў чайкі выстрыжана пер'е і на тым месцы наклеены бінт. Крылы і ногі птушкі звязаны бінтам. Следам за ўрачом выходзіць сястра Феня. Напалоханая чайка ўвесь час варочае галавою і разяўляе дзюбу, але адтуль ужо не цячэ, як нядаўна, кроў.
   — Прымайце хворую, — кажа ўрач і падае чайку Казіміру. — Сёння гэтая прыгажосць Прыдняпроўя есці не будзе, але затое заўтра, згаладаўшыся, пачне каўтаць. Давайце ёй дробную рыбу — найлепш малькоў. Праз шэсць дзён прынясіце — я здыму ёй шво, — і ён пачынае падрабязна растлумачваць, як даглядаць нам чайку.
   Сястра Феня між тым працягвае да мяне сваю прыгожую руку і ўсміхаецца прыязна.
   — Вазьміце, — кажа яна. — Гэта ж ваша.
   Толькі цяпер я заўважаю, што ў яе ў руцэ Казіміраў рыбалоўны кручок з кароткай лёскай...
   Пад вечар цэлым гуртам прыходзяць малыя.
   — Дзядзька Казімір, — крычаць, — мы прынеслі малькоў! Во яны, у бляшанках.
   Казімір збірае бляшанкі, устаўляе імі ўсе падаконнікі.
   Нельга бадай і расказаць, як жывём мы з Казімірам усе гэтыя шэсць дзён. Ля нас увесь час як бы экскурсіі, і найбольш дапякаюць нас малыя. Мы ўпрыкмет худнеем, і нашы галасы хрыпнуць, бо амаль няспынна трэба расказваць, як чайка трапіла на кручок, як мы яе ратавалі. А чайка дзесяткамі глытае малькоў, запівае іх вадою і адчувае сябе выдатна. Яна нават пачынае падаваць голас — працяглы, прарэзлівы крык. Потым яна, на радасць усім, з'ядае ладнага шчупака, потым яшчэ аднаго, а там пайшло і пайшло.
   — Папраўляецца? — пытаюцца ў нас суседзі.
   — Папраўляецца, — адказваем мы хрыпатымі, як прастуджанымі, галасамі.
   На сёмыя суткі мы забіраем яе з клеткі і нясём да ўрача. I вось — шво знята.
   — Куды вы яе цяпер дзенеце?
   — Як гэта куды! — адказвае барадаты Казімір. — Вядома куды — занясём на той самы бераг і выпусцім. Там у яе блізка гняздо.
   — Вось і добра, — кажа ўрач.
   — Уладзіслаў Цярэнцевіч,— гаворыць раптам сястра Феня.— Дазвольце і мне пайсці з імі.
   Уладзіслаў Цярэнцевіч маўчыць, нейкі час раздумваючы. Потым пазірае на пачырванелы Фенін твар і дазваляе:
   — Што ж, ідзіце...
   Мы выходзім на вуліцу. Тут Казімір раптам спыняецца і аддае мне чайку.
   — А я і забыўся, — кажа ён. — Мне там жонка па гаспадарцы загадала сёе-тое зрабіць. Я праз гэтую чайку ўсю гаспадарку запусціў. Дый чаго мне ісці туды? Смяяцца пасля будуць... Вы ўжо без мяне выпусціце яе, толькі ж каб абавязкова на тым месцы.
   — Добра, — кажа Феня.
   Мы з ёю садзімся ў лодку і пераплываем на той бок. Доўга ідзём, размаўляючы пра нязначныя рэчы.
   У лузе пачаліся сенакосы. Там, дзе сем дзён назад стаяла, як не ў рост, трава, цяпер усюды ляжаць пакосы. Гудуць трактары, і сакочуць сенакасілкі. Мы даходзім да таго самага берага, на якім вудзілі разам з Казімірам, і Феня пачынае развязваць бінт, якім звязаны чайчыны крылы.
   Нарэшце бінт развязаны. Феня падымае чайку на сваёй прыгожай далоні. Нейкі час птушка стаіць, не разумеючы яшчэ як след, што гэта такое з ёю робяць. Прыдняпроўе вабіць і кліча яе. Раптам яна моцна ўзмахвае крыламі і падымаецца высока над ракой. Робіць круг, другі, кідае нам на развітанне радасны крык і, знізіўшыся, ляціць у лугі.
   — I гняздо знойдзе, вось пабачыце, знойдзе,— кажа мне Феня, быццам я і сапраўды магу пасля даведацца — знойдзе яна сваё гняздо або не.
   — А можа, у яе і гнязда не было, — кажу я.
   — Ну, што вы!.. — палохаецца Феня, і на яе прыгожым тварыку відаць хітрая ўсмешка.
   — А вы прыгожая, Феня, — раптам кажу я і пачынаю ўпрыкмет чырванець. — Чэснае слова.
   Чайка між тым адлятае ўсё далей і далей і вось ужо і зусім знікае за лазнякамі.

1956

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!