Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Кузьма Чорны - Бацькаўшчына

Кнопка отправить на печать

   У рамане «Бацькаўшчына» (1931) узнікае карціна магутнага народнага шэсця беларусаў з мінулага ў будучыню — «ад прыгоннага ладу да бяскласавага грамадства». Але не менш, чым прыгон, беларусаў на працягу вякоў хвалявала пытанне аб уласнай бацькаўшчыне. Пошукі Радзімы — гэта пошукі сваёй зямлі. Кузьма Чорны стварае эпічны малюнак, у цэнтры якога магутная постаць Лявона Гушкі, селяніна-волата, здольнага, як казачны герой, сошку вырваць з раллі і закінуць за куст лазняку, узняць цаліну, пракарміць, як у вершах Багушэвіча і Купалы, «цэлы свет». У постаці героя спачатку прыкметныя трапятлівасць, якая выдае яго паднявольнае становішча, цярплівасць, выхаваная гістарычнымі акалічнасцямі, якія ў адносінах да гэтага чалавека цяжка назваць спрыяльнымі. Ён яшчэ і сам не верыць у свае вялікія магчымасці, шукае праўды то ў пана, то ў папа, то ў ксяндза, то ў прыстава, ажно пакуль не пераконваецца, што кожны з іх дбае найперш пра свае ўласныя інтарэсы. Яго вера ў магчымасць нармальнага існавання ва ўмовах беззямелля пад уздзеяннем выпадковага і невыпадковага збегу абставін ператвараецца ў такой жа сілы расчараванне.
   З'яўленне героя такога, сапраўды эпічнага, маштабу ў творчасці Чорнага не было выпадковасцю. У Леапольда Гушкі шмат рыс падабенства з чорнаўскім героем-«трапетуном»; «Так яго дзень пры дні бачылі, як ён варушыўся, клапаціўся, тупаў». Чалавек ад самага нараджэння трапіў ў невыносныя ўмовы жыцця, калі можна спадзявацца толькі на сябе, свой спрыт, працавітасць, рэдкую цярплівасць і сумленнасць. Гушка спачатку шчыра паверыў у магчымасць уладкаваць сваё жыццё, абапіраючыся на агульнапрынятыя ў грамадстве законы і нормы, і не адразу заўважыў, што яго проста выкарыстоўваюць дзеля сваіх меркантыльных інтарэсаў такія прайдзісветы, як Сурвіла і Мазавецкі. Вось хто добра адчувае сябе ў грамадстве «першапачатковага накаплення», якім яно было на Беларусі пасля адмены прыгоннага права, дык гэта людзі нахабныя і пазбаўленыя пакутаў сумлення! Нягледзячы на сваё вонкавае непадабенства і нават пэўную супрацьлегласць, Сурвіла і Мазавецкі, праваслаўны і каталік, «рускі» і «паляк», падобныя ўнутрана адзін на аднаго, як браты-блізняты. Абодва гэтыя героі жывуць прагай узбагачэння любымі сродкамі, хоць дзейнічаюць кожны ў адпаведнасці са сваёй натурай і ўяўленнямі аб «правілах гульні». Сурвіла, не вельмі разваротлівы, «не лішне ёмкі на язык», просталінейны, грубы і малакультурны выхадзец з мясцовых мужыкоў, дзейнічае ў гістарычных умовах, калі перад такімі, як ён, «грашовымі мяшкамі», адкрылася прастора, якую і яго зайздрослівыя вочы не могуць ахапіць. Мазавецкі, больш далікатны і культурны ў абыходжанні не толькі з панамі і роўнымі сабе гаспадарамі, але і з тымі, з каго здзірае апошнюю скуру, мясцовы шляхціц, лёгка знаходзіць агульную мову з хамаватым «мужыком» Сурвілам, калі трэба «схаўрусавацца», каб ямчэй абіраць «усялякую галетніцкую драбязу». Адзін (Сурвіла) на кароткай назе з царскім служкай, прыставам, і «цягне на Усход», а другі (Мазавецкі) адчувае сябе апорай «пальшчызны на ўсходніх крэсах» і «пазірае на Захад», але абодва аднолькава не прызнаюць права Леапольда Гушкі на чалавечае жыццё, на бацькаўшчыну, на самастойнасць.
   I Сурвіла і Мазавецкі, і той, хто за імі стаіць, успрымаюць Леапольда Гушку толькі вонкава, не зважаючы на ўнутраную сутнасць, якая нікога ніколі не цікавіла. У сцэне, калі Гушка працуе, раскарчоўваючы камяніцу і парослую дзёрнам няўдобіцу на сваім слабасільным коніку, а яго «цёпла» вітае мясцовы папок, які выйшаў на шпацыр, гэта духоўнае адчужэнне класаў, сацыяльных саслоўяў, нацый навідавоку. На захопленае і чыста рытарычнае ўслаўленне свету папком («Памажы божа... Рай зямны... птушкі спяваюць, Бога хваляць, усялякае, значыцца, стварэнне... «хвалнте его в кнмволех доброгласнех» заклапочаны і ўзнерваваны, на мяжы з адчаем і абурэннем, Гушка адказвае коратка і аднастайна: «Дзякую, ойча... Але, але, ойча... Праўда, ойча». Ён поўніцца пакорай перад «духоўнай уладай», але ўжо саспеў унутрана для таго, каб крытычна ацаніць падзеі, азірнуцца на самога сябе і навакол. Аўтар непрыкметна, намёкам толькі, падрыхтоўвае нас менавіта да такога вываду: «Але ён не быў трапяткі. Ён быў высокі, у плячах крыху камляваты. Здаецца, нават на першы погляд, павольны. Цягавіты. На нагах ён стаяў моцна». Ведаючы схільнасць Чорнага да псіхалагічнага і філасофскага падтэксту, досыць лёгка зразумець, што яго творчай задачай з'яўляецца эпічнае ўзбуйненне вобраза Леапольда Гушкі, у якім пісьменнік бачыць увасабленне нацыянальнага характару і беларускага лёсу. Вядома, Чорны мысліў у ідэалагічных катэгорыях свайго часу, прыкметна сацыялагізаваных, але яго «палітызаванасць» шмат у чым была данінай часу, тады калі сам вобраз Леапольда Гушкі і яго спадарожнікаў, такіх, як стары Няміра, Эдвард Лявэр, Адась Гушка, вырас з самога жыцця, з глыбінь беларускай гісторыі, з гушчы народа-пакутніка і героя. Чорны стварыў драматычную карціну пошукаў героем выхаду са становішча, марнавання яго фізічных і духоўных сіл, краху ўсіх надзей. Жыццё даводзіць Гушку, што ідэю бацькаўшчыны трэба сцвярджаць іншым шляхам, чым ён гэта рабіў праз доўгія гады свайго паднявольнага існавання і цярплівай працы на чужую карысць. У фінале рамана — новы Леапольд Гушка, моцны, загартаваны чалавек без звыклых рысаў трапятлівасці і вялікага нецярпення. Чорны ў эпілогу дэманструе канчатковае вырашэнне ўсіх праблем, з якімі сутыкнуўся яго герой, а ў яго абліччы і ўвесь беларускі народ: Леапольд Гушка выступае як дзяржаўны дзеяч, кіруе Усебеларускім з'ездам Саветаў. Але нічога яшчэ ў гэтым свеце незавершана: бастуюць ткачы ў Беластоку і Лодзі, шырыцца паўстанцкі рух у Заходняй Беларусі, ідзе барацьба «грамадаўцаў» у польскім Сейме за правы чалавека... Сюжэт твора як бы працягваецца ў жыццё, а яно не мае канца, завяршэнне падзей у будучыні.
   У рамане «Бацькаўшчына» Чорны ўзняўся на новую сацыяльна-гістарычную і філасофскую ступень асэнсавання беларускай рэчаіснасці.

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!