Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Кандрат Крапіва - Хвядос — Чырвоны нос

Кнопка отправить на печать

   Паэма «Хвядос — Чырвоны нос» вызначаецца шматпраблемнасцю, багаццем падзейнага матэрыялу, ускладненасцю ідэйна-маральных вывадаў. Адметная яна і незвычайнай сюжэтна-кампазіцыйнай будовай. Дзеля больш эфектнага прасвятлення сваёй мастацкай задумы аўтар прыбягае да чыста ўмоўнага прыёму — перанясення падзей у розныя часавыя вымярэнні. Гонар патрапіць у своеасаблівую машыну часу атрымаў галоўны герой паэмы Хвядос, які так зацята і самааддана змагаўся з алкаголем, што аднойчы не вытрымаў і «паў на полі брані». Паколькі ж у крыві яго аказалася дзевяноста тры працэнты спірту, вырашылі пакласці нябожчыка ў шкляную труну-скрыню і змясціць у музей як наглядны экспанат для антыалкагольнай прапаганды. Само сабою зразумела, што муміфікаваць Хвядоса аўтару спатрэбілася дзеля таго, каб менавіта яго вачыма паглядзець на Беларусь будучага. Роўна праз сто гадоў — у 2030 г. — стараннямі геніяльнага вучонага Набгараты чырвананосы музейны экспанат уваскрос, каб трапіць у проста-такі казачны свет новай беларускай рэчаіснасці. На кожным кроку здзіўлялі да бянтэжнасці беднага Хвядоса праявы тэхнічнага і духоўна-культурнага прагрэсу. Гарманічна прыгожы люд насяляе краіну, бо зніклі ўсе фізічныя і маральныя недахопы, а разам з імі розныя перажыткі і забабоны. Зямны рай, як і трэба было чакаць, не выклікаў у душы героя асаблівага энтузіязму, ён не здолеў прыжыцца ў новых, сумнаватых для яго рацыяналістычных умовах, таму быў змешчаны ў музей карыкатур. На гэты раз экспанатам жывым. Апісанню гэтага музея аўтар выдзяляе не дужа многа месца. Але нават беглага позірку дастаткова, каб зразумець, што гэта ніякі не музей і ніякіх не карыкатур, а самая звычайная рэчаіснасць пачатку 30-х гадоў, намаляваная з такой грамадзянскай смеласцю і мастацкай выразнасцю, на якую былі здатны ў той суровы час не многія. А хіба шмат хто з яго калег-пісьменнікаў асмельваўся на такую — адкрыта рэзкую крытыку бюракратычнага стылю кіраўніцтва, перагібаў у правядзенні калектывізацыі, як у паэме? Думаецца, не толькі цімкавіцкаму «правадыру» рабілася непамысна ад чытання наступных радкоў: «Лозунг кінуў ён такі: «Ці калгас, ці Салаўкі». I пайшлі, прасіцца сталі ўсе з мястэчка да душы: «Дзядзя, мілы, запішы». А такіх радкоў у паэме нямала, і яны прыдаюць ёй выразнае гуманістычнае гучанне.
   Побач з гэтым не абыйшлося і без творчых накладак. Прынамсі, не ўсе сатырычныя выпады, якія зрабіў паэт у адрас канкрэтных людзей, аказаліся справядлівымі, не ўсюды хапіла яму празорлівасці, каб ацаніць сапраўдную сутнасць пэўных фактаў і падзей. Затое яму хапіла мужнасці прызнаць сваю няслушнасць, выкасоўваючы з паэмы пры пазнейшых перавыданнях сатырычныя філіпікі ў адрас Уладзіміра Дубоўкі, Максіма Гарэцкага, Язэпа Пушчы, Адама Бабарэкі і іншых. Такая мадэрнізацыя твора — суверэннае права аўтара, хоць абавязковасць яе не ўяўляецца абсалютнай. Быў пэўны час, была зацятая літаратурная барацьба, палеміка, і ніхто не застрахаваны ад зрываў у няслушнасць, абумоўленых не палітыканствам, а гарачлівасцю спрэчак. А час і сапраўды быў складаны, пра што ўскосным чынам можа сведчыць экіпіроўка аднаго з вядомых літаратурных крытыкаў: «Пачакайце... — сумняваецца Хвядос. — Стойце... Годзе... Нешта цямлю я пагана... Ну, а як жа Бэндэ ходзіць? I няўжо ён без нагана?». Такія дэталі красамоўна характарызуюць некаторыя моманты літаратурнага жыцця Беларусі канца 20 - пачатку 30-х гадоў.
   Што ж датычыцца ўсведамлення паэтам перспектыў сацыяльна-культурнага развіцця Беларусі, яе будучыні, дык асаблівага аптымізму наконт гэтага ў паэме не прачытваецца. З тым, што тэхнічны прагрэс магчымы і патрэбны, аўтар пагаджаецца. Але яму яўна недаспадобы уніфікацыя моў, культур, чалавечай асобы. Хвядос рвануўся ў старое жыццё не з-за сваёй распушчанасці — новае здалося яму бяздушным.