Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Набыць беларускія кнігі можна на сайце halijafy.by ці на сайце oz.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Генрых Далідовіч - Валя

Кнопка отправить на печать

Увага!!! Поўны змест

Гісторыя кахання

 

Расказвае Анатоль К.

   Паверыце ці не, але сярод маіх рэдкіх сяброў – наша рэдакцыйная машыністка Клара (Валіна маці), на два ці тры гады старэйшая жанчына. Той-сёй не верыць, што мы проста таварышкуем, лічыць: у нас штосьці большае. Бачыце, з маладзіцай свайго веку можа быць альбо раман, альбо непрыязь. У мяне ж з Кларай, кажу шчыра, няма ні любошчай, ні варожасці.
   Гэтая Клара – цікавая кабета. Яна яшчэ і цяпер – а ёй недзе пад пяцьдзесят ужо – стройная, заўсёды модна апранутая, непадступная. Не толькі радавыя журналісты, але і намеснікі галоўнага рэдактара, нават сам «шэф» павінны быць з ёй толькі на «вы», а то яшчэ і ліслівіць: у свой час яе муж працаваў загадчыкам сектара друку ЦК, меў сам і даваў доступ ёй да лечкамісіі, у элітныя санаторыі і стол заказаў.
   Праўда, пазней усё ў Кларыным жыцці раптоўна перавярнулася: яе мужа за выпіўку ў сваім кабінеце збылі з ЦК у «шэрую» газету, дык ён там зусім запіў. Неўзабаве яго патурылі і адтуль. Ён стаў валацужным п’яніцам, дайшоў да таго, што краў дома грошы і рэчы, а пасля пачаў хадзіць па рэдакцыях і вымольваць капейкі на віно.
   Клара перастала быць у «эліце», зблажэла ад нэндзы і нястач, але не здалася, захавала і свой гонар, і свой, як мы казалі, «імідж». Нават і тады, калі развялася з мужам і пачала адна гадаваць дачку.
   Мабыць, мы з ёй пасябравалі таму, што я спачуваў ёй, пачаў раіць яе як добрую машыністку знаёмым празаікам, спрыяючы зарабіць неблагую капейчыну. Яшчэ мы з ёй сталі заядлымі дачнікамі, памагалі адно аднаму парадамі, насеннем ці расадай, а яшчэ я стаў яе «асабістым садоўнікам».
   На маіх вачах звычайнела, пакрыху старэла Клара і падымалася яе дачка – тая часта, калі маці занядужвала і мусіла працаваць дома, прыносіла нам у рэдакцыю (найчасцей мне) надрукаванае на машынцы, а то мы часта бачыліся на дачы. Дзяўчынка хораша ўзяла ад бацькоў ўсё лепшае: ад маці – гонкасць, грацыёзнасць і далікатныя рысы ва ўсім абліччы, ад бацькі – цёмны колер валасоў і вачэй, жвавасць. Спачатку яна была нясмелая, сарамлівая, бянтэжылася перада мной – як падлетак, а пазней як дзяўчынка, у якой досыць рана з неадольнай сілай пачала праяўляцца жаноцкасць: паволі знікала яе худзізна, сутуласць, круглелі клубы і большалі грудзі. Затым, як заўважаў я, яе дзіцячая скаванасць змянілася радасным інтарэсам да жыцця, да ягоных тайнаў, нейкім хвалюючым узбуджэннем, а яшчэ пазней – і жаночым какетцтвам, какецтвам той, што пазнала ўжо цану маладосці і красы, хоча і ўмее падабацца мужчынам. У васемнаццаць гадоў, яна, гэтая Валя, паўстала ўжо красуней.
   – Мая юная лэдзі – самае дарагое, што ў мяне ёсць, – аднойчы з радасцю і матчынай ўцехай сказала мне Клара. – Самы вялікі мой ізумруд. Калі яна, не дай Бог, будзе гэткая нешчаслівая, як і я, то не вытрываю, зайдуся з гора...
   Што да мяне (а мы з Валяй, бывала, падоўгу, як я лічу, гаварылі пра яе школу і равеснікаў, пра мае і іншых літаратараў кнігі альбо пра новыя фільмы, а пазней я памагаў ёй паступіць на філфак) дык мне, скажу шчыра, было не толькі прыемна, але радасна бачыць гэтую юную лэдзі – яе зграбненькі стан, лёгкую і прыгожую, як у балерыны, хаду, прадаўгаваты тварык з роўным носікам, святло і чароўнасць, што сыходзілі ад яе сардэчнасці, яе цёплы і даверлівы позірк. Я яе нават палюбіў – не, не пакахаў, як кахае мужчына жанчыну, а якраз адчуў да яе чалавечую любоў. Як да маладой, чыстай і абаяльнай душы.
   – Валечка, неяк, любуючыся, сказаў я ёй, лічы па-бацькоўску, – сталей, вучыся, а я за гэты час знайду табе сярод журналістаў альбо маладых пісьменнікаў добрага хлопца. Ты павінна ашчаслівіць сваёй красой іменна нашага брата.
   – Добра, дзядзька Толя, – з жартам, а то нават і какетліва адказала яна, але крыху пазней, калі я аднойчы па-сяброўску выйшаў з рэдакцыі правесці яе да метро, мала сказаць збянтэжыла – можа, нават перавярнула ўсё маё жыццё.
   Калі я збіраўся па-кавалерску ўзяць яе грацыёзную ручачку, каб далікатна пацалаваць, яна, неяк адразу наструніўшыся і сумеўшыся, нечакана падала мне папер чыну.
   – Што гэта? – усміхнуўся я.
   – А вы пачытайце.
   Разгарнуў лісток: «Дзядзька Толя, шчыры і мілы чалавек, я вас кахаю!»
   Я спачатку не зусім зразумеў, што тут і да чаго, бадай, дурасліва запытаў:
   – Хто гэта кахае мяне?
   – Я .
   – Ты? Мяне?
   – Я. Вас.
   Пільней зірнуў: у яе кіпуча цёмных вачах не толькі звычайная ўзбуджанасць, мяккая цеплыня, але і хваляванне ды разгубленасць, поўненькія шчочкі пунсовыя, нават з чырвонымі плямінамі – значыць, нямала думала, і зараз пакутуе за свой крок. вось цяпер да мяне дайшло: гэтая юная лэдзі, мабыць, молада ўразілася ад нашых шчырых размоў, а таксама ад таго, што пахвальваю яе, праводжу, цалую ёй руку...
   Я сумеўся, нават разгубіўся.
   – Валя, – запытаў, – ты жартуеш?
   – Хіба можна з такога жартаваць?
   Я не ўзяў яе руку, яна не падала яе мне. Бачачы, што я старэйшы, зніякавеў, прамовіла:
   – Падумайце. Колькі хочаце. Але рана-позна павінны сказаць мне сваё слова.
   Тут жа мы развіталіся – хапатліва, таропка, саромеючыся пазіраць адно аднаму ў вочы, нібы ўчынілі якісьці вялікі грэх.
   Валя перастала прыходзіць у рэдакцыю; я выбіўся з каляіны: мною захапілася маладое дзяўчо. Я дакараў сябе, што часамі чамусьці распускаў, як той певень, крылле, хацеў ёй спадабацца, не прадбачачы, што магу захваляваць маладое дзявочае сэрца, хоць загадзя добра ведаў: не пасягаю і не буду пасягаць на гэтую Валю, якую люблю, як сваю дачку. Ды на табе, выйшла тое, што калі-нікалі здараецца ў нашым жыцці: маладая закахалася ў пажылога. I не ў каго-небудзь, а ў мяне. Не зусім выпадкова дагэтуль яна часта гаварыла, што ёй не падабаюцца равеснікі, амаль усе яны, маўляў, несур’ёзныя і легкадумныя, дык цяжка каму з іх даверыцца. Ёй, казала, больш да спадобы сталыя мужчыны.
   – У маладых – маладое, – адказваў я, – дык няможна ўзяць і пераступіць цераз сваю маладосць. Усяму свой час.
   – А я вось хачу пераступіць...
   Як я, сталы ўжо чалавек, тады не адчуў: гуляю з адмысловым агнём, што для мяне не страшны, бо я ад яго ўжо абаронены, але які можа абпаліць Валіну яшчэ незагартаваную душу. Няўжо – нават насуперак самому сабе – я захапляюся яе маладосцю і красой, а то і тайна кахаю, хачу часта бачыць і чуць?
   Не раз і не два пытаўся ў сябе: што рабіць? Валя вясёлая па натуры, але вельмі пачуццёвая, у яе няўлоўная далікатная душэўная тонкасць, што ўсплывае шчырасцю, дабрынёй і пяшчотай, але заадно ёй самой можа прынесці глыбокую сардэчную рану. Прызнаюся, я не знаходзіў слоў, каб сказаць: Валя, між намі не можа нічога быць. Выбачай, мілае дзяўчо, што я міжволі абудзіў тваё першае пачуццё! А тут яшчэ маці, Клара, зусім расхвалявала мяне:
   – Замаркоцілася мая юная лэдзі. Здаецца, закахалася. I няўдала.
   Чуючы гэта, я не мог падняць на яе вачэй, толькі мармытнуў:
   – Што ж, прыйшоў яе час.
   – Прыйшоў, – уздыхнула затрывожаная жанчына. Але, не дай Бог, каб трапіўся які нягоднік...
   Вось так, падумаў я сам сабе, гэтым мярзотнікам магу стаць я. Але не, не стану. Ні дзеля Валі, ні дзеля яе маці-гаротніцы, што цяпер бачыць сваё шчасце ва ўдалым даччыным лёсе. Як добра кажуць, час – найлепшы лекар. Пройдзе месяц-другі – Валя супакоіцца, пакрыху забудзе мяне, а некалі сама будзе з усмешкай успамінаць, як яна ў свой час, лічы, дзіця, закахалася ў дарослага дзядзьку. А я... Мне, канечне ж, будзе сумнавата без яе, але я павінен абарваць наша знаёмства ці сяброўства. Ды Валя не адступілася, аднойчы першая пазваніла.
   Дазвання страціў я спакой і развагу, як хлапчук. Ды вельмі здзівіла Валіна маладая настойлівасць:
   – Што вы мне скажаце, дзядзька Толя?
   – Давай, – кажу, – сустрэнемся, пагаворым.
   Сышліся ў Купалавым скверыку, селі ў зацішным месцы на лаўку. Гляджу на Валю і не магу не ўразіцца: каб не выглядаць побач са мною вельмі юнай, адмыслова апранулася. Сядзіць во ў чорных туфліках на шпільках, у строгім сінім касцюме, з гладка зачасанымі і сабранымі на патыліцы ў вялікі вузел валасамі – быццам сталая ўжо жанчына. Ды і на тварыку – сур’ёзнасць, нібы пражыла ўжо доўгае і клопатнае жыццё.
   – Валя, – прамовіў, – верыш ці не: я ў адчаі?
   – Веру, – адказвае ціха.
   – Чаму?
   – Бо я – дзяўчына, а вы – старэйшы, сямейны чалавек...
   – Ты мяне, Валя, здзіўляеш усё больш і больш...
   Апусціла галаву, мне-цісне чорную сумачку, а губы мыляюць-мыляюць. Зусім як у падлетка. Сціснулася сэрца: мала што з трывогай чакала гэтай сустрэчы, першая папрасіла яе, па-свойму апранулася ды строіць з сябе сталую, на самой справе усё ж горкае дзіцянё.
   – Я не магу перамагчы сябе, дзядзька Толя, – падала голас. Не лічыце, што я толькі захапілася. У мяне сапраўднае пачуццё.
   – А што рабіць мне, сямейнаму?
   – А якія вашыя пачуцці да мяне?
   – Я, сівы ўжо чалавек, не маю права гаварыць пра свае пачуцці да дзяўчат.
   – Вы вельмі кахаеце жонку і вельмі любіце сына? – пытае засмучана.
   Я не мог сказаць ёй тое, што скажу зараз. У мяне была свая глыбокая сямейная тайна. У свой час я ўзяў замуж неблагую – сціплую, мяккую і добрую – дзяўчыну, але... Яна не магла нарадзіць, дык наш сямейны карабель на пяты год жаніцьбы пачаў хіліцца набок, зачэрпваць ваду-бяду, станавіцца нямілым, нават малапатрэбным. Калі пазней сам дабіўся паехаць у Мінск на вучобу ў партшколу, то ўжо меў у галаве: ні ў раённы горад, ні да жонкі не вярнуся, знайду сабе іншую, нават, можа, жанчыну з дзіцём, абы стаць бацькам. Прызнаюся, адразу ж, сярод аднакурснікаў кінулася ў вочы адна маладзіца – гладкая, высакагрудная і са спакусна ёмкімі і гуллівымі клубамі, з чорным кіпенем у вачах, з густам апранутая, і як хутка ўведаў, разводніца. Неўзабаве яна апынулася ў маёй пасцелі. Што яна, былая камсамольская дзяячка, птушка няпростая, зразумеў яшчэ тады, як толькі падмяў і сціснуў у абдымку: яна бессаромна зашаптала мне на вуха: «А у тебя всё крупно и крепко! Ещё!Ещё!Ещё!!!» Хоць не быў прыхільнік «шкурак», але захапіўся, захацеў адчуць сябе сапраўдным мужчынам ды заадно, думаю, дай, паспрабую з гэтай падатной і гарачай паразумецца. Яна ж, калі пачула, што прашу нарадзіць мне сына, захіхікала: «Какой ты чудной, Толя! Во-первых, я не деревенская дура, защищена. Во-вторых, это я всегда могла сделать в своё районе. Я сюда ехала не ради пелёнок, а ради карьеры...»
   Я не мог не адцурацца ад яе. Яна нейкі час чаплялася, лезла пішчом, а затым махнула рукой і знайшла сабе «опекуна» ў гаркоме партыі, куды потым пайшла працаваць інструктарам. З гаркома трапіла ў абком. Калі на добрым харчы не толькі папаўнела, але і расплылася, страціла спакуслівую вабнасць, яе падштурхнулі ў міністэрства культуры. Там яна і цяпер. Жыве з дачкой і зяцем, і кажуць, добра папівае; да мужчын паспакайнела, хоць зусім імпэту не страціла: кінулася аднаўляць з чыкінцамі былую сваю партыю – для яе тая «святая і непагрэшная», а сама яна – «сумленны камуніст».
   Карацей, жонку я не пакінуў. Пашкадаваў: а як ёй, беднай, жыць? Мала ёй свайго гора ды маёй здрады, дык яшчэ зусім знявечу ёй жыццё. Мы ўзялі пакінутае незамужняй парадзіхай здаровае дзіця і выехалі з раённага гарадка. Тады калі я з юнай лэдзі сядзеў у скверыку і мусіў сказаць ёй сваё слова, хлапчук наш хадзіў ужо ў чацвёрты клас, і мы з жонкай любілі яго. Як свайго сына. Праўда, у нас з жонкай так і не было таго, што бывае ў мужчыны і жанчыны, у якіх усё добра. Я падоўгу мог быць без яе, а яна – без мяне, мы абодва так і не зведалі разам што гэта такое – страснае каханне...
   Дык што я мог сказаць Валі пра жонку, былую каханку і прыёмнага сына? Урэшце, пра сваё няўдалае сямейнае жыццё?
   – Не выпадае, Валя, гаварыць пра тое, ці кахаеш жонку, ці любіш сына... – прамовіў. – Я – галава сям’і. Я павінен клапаціцца пра яе.
   – Разумею, – прашаптала яна. – Гадавалася ж без бацькі...
   – Ды... Нават не падбяру патрэбных слоў, каб сказаць тое, пра што думаю...
   – Гаварыце так, як думаеце...
   – Цяпер, Валя, я для цябе добры знаёмы ці нават старэйшы сябра, – прамовіў я з пакутаю, – а кім магу стаць пазней? Я ж даўно ўжо не дзяцюк, сям’і кінуць не магу... Выбачай, не тое і не так гавару, але што ёсць, тое ёсць...
   Валя цярпліва ўсё слухала, мяла-ціснула сумачку, кусала вусны, а потым, калі я скончыў сваю няўдалую казань, запытала:
   – Дык мы не можам сустракацца?
   – Цяпер нам, Валя, нават як сябрам сустракацца нялёгка...
   – Па-вашаму, мы не павінны бачыцца ўжо?
   – Па-мойму, Валя, трапілі мы з табой у нейкія закалюты, у лабірынт, – уздыхнуў я. – Цяпер мы ўжо сябры і не сябры... Гуляць з табой? Як хлопец з дзяўчынай? Але ж, кажу, я даўно ўжо не халасцяк, я не змагу быць такім, якім быў у маладыя гады. Пазаляцацца мне да цябе? Але які табе толк з гэтага? Спакусіць? Рана-позна ўведаюць пра гэта людзі, твая маці...
   – Я, дзядзька Толя, паўналетняя ўжо, – Валя па-ранейшаму гаварыла ціха, ужо наліваючыся чырванню. – Сама ўсё рашаю...
   – Ты варта вялікага кахання, добрага мужа, харошай сям’і і шчаслівай долі. Я табе гэтага даць не змагу. Паспрабую даць – пакрыўджу іншых...
   – А калі я выйду замуж, вы зменіцеся? – нарэшце падняла галаву і зірнула на мяне вачыма, поўнымі любові і кахання. У мяне аж сэрца згарнулася ад гэтага позірку, што, здаецца, ішоў з самых душэўных глыбіняў. – Згодзіцеся бачыцца са мной?
   Бач ты, што надумала! Ці не наракла сябе ў мае каханкі? Калі з той, камсамолкай-партыйкай, я ведаў, як паводзіцца і як ад яе пазбавіцца, дык Валя – гэта зусім іншае, ёй трэба будзе аддаць усю душу, а то кінуцца ў такі вір, што... Калі яна некалі разачаруецца, пакіне, дык можна будзе ад няспраўджаных надзей, болю, пакут і загібець. Колькі пажылых мужчын, што хацелі амаладзіцца з дзяўчатамі, якраз вось так прапала!
   – Выходзь замуж, Валя, толькі за каханага, – сказаў.
   – Тады я, мабыць, ніколі не буду замужняя... Альбо...
   Яна больш нічога не дадала да гэтага «альбо»; калі мы развіталіся і разышліся ў розныя бакі, я потым нямала зведаў бяссоных начэй, думаў і пра тое, і пра іншае, хваліў сябе і дакараў, але паволі, не сустракаючы і не чуючы юную лэдзі, пачаў супакойваць сябе: у яе паволі астудзіцца, а то і знікне першае дзявочае захапленне, з’явіцца сапраўдане і яна пакахае, выйдзе замуж і ашчаслівіць добрага чалавека. Праўда, кал і-нікалі трывожыўся, каб цяпер хлопцы-урвіцелі, а то і мужчыны-нягоднікі не спакусілі, не пусцілі яе па руках: яна з маладога адчаю можа ўчыніць абы-што. Ды Валя ўстаяла ад спакус, а на апошнім курсе выйшла замуж за крыху старэйшага камерсанта.
   – Бачыце, – хітравата ўсміхнулася мне на вяселлі, калі нам выпала патанцаваць разам, – я споўніла ваш наказ: выйшла замуж...
   – Бачу, – усміхнуўся я, хоць, скажу шчыра, што красуня дастаецца камусьці для цябе чужому, што ён, таўсматы і з рэдзенькімі валасамі на макаўцы, можа, і не варты яе. Праўда, не асмеліўся запытаць: кахае яна яго альбо не?
   Недзе праз год мы сустрэліся зноў – на хрэсьбінах Валінай дачкі. I на гэты раз я танцаваў з Валяй, дык яна, пакруглелая і пасталелая пасля родаў, зноў з хітраватаю ўсмешкаю ўспомніла наша былое.
   – Бачыце, я яшчэ больш паслухала вас...
   Зноўку не знайшоў смеласці папытаць: ці кахае мужа, ці шчаслівая. А то і больш – збаяўся. Таго, што і як можа яна адказаць: зусім, канечне ж, не выпадкам хітруе, шмат не дагаворвае, а то хоча і падкузьміць: дабіліся свайго?! I на вяселлі, і на хрэсьбінах я сядзеў як на іголках – то гаварыў-мянташыў шмат і недарэчы, то замаўкаў і аж гарэў ад чырвані.
   Яшчэ праз паўгода я быў зусім выбіты з раўнавагі, калі Клара з плачам і енкам сказала мне, што яе зяця арыштавалі. Канечне, яна гаварыла, што ён не вінаваты, не дачыняўся да розных падманаў і зладзействаў, але тым не менш камерсант сеў на пяць гадоў. Я добра ведаў: трэба пабачыцца з Валяй, суцешыць яе, неяк памагчы, але доўга не меў духу пад’ехаць і пазваніць у дзверы ў той час, калі яе маці на рабоце. Пытаў пра яе настрой, перадаваў свае суцешванні і зычэнні праз Клару, якая цяпер зусім захварэла на нервы.
   – Толя, веру табе як нікому, дык скажу сваё горачка, – сказала яна мне аднойчы з плачам. – Прагаварыла я Валіну долю. Думала абы-што, баялася абы-чаго, вось яно і здарылася. Лэдзі мая, як і я, звычайная баба-гаротніца: ён жа, яе муж, і хлус, і латруга, і круцель, і... яшчэ мо сотню ў яго гэтых «і». Божа, як я падманулася! Я вінаватая, што параіла Валі выходзіць якраз за яго! Ёй жа патрэбен не шалапут, а такі паважны, як ты!..
   – Каму падабаюцца спакойныя, а каму – дзёрзкія, – пачаў на іншае зводзіць гамонку я.
   – Пажыла ўжо, ведаю: бывае той, хто нібы спакойны, на самой справе натурысты, упарты і нудотны. Але ты, Толя, па-добраму паважны. За табой жонка, мабыць, як за сцяной. Калі разумная, дык павінна любіць і берагчы, як скарб.
   – Ты, Клара, так ўжо хваліш мяне, што я нібы нейкі ўзорны.
   – Я, Толя, нутром адчуваю мужчын. Мела мужа, а потым, як ведаеш, аднаго бадзягу-начніка, дык нагледзелася. Добрыя мужчыны бываюць рэдка і трапляюць часамі не самым лепшым жанчынам, бываюць не зусім шчаслівыя. А што да дзёрзкіх, дык яна, гэтая бойкасць, розная бывае. У майго зяцька ягоная рызыка – дурната... Збэрсаў толькі маёй дзеўчыне жыццё...
   – Пасядзіць, хлебане ліха – можа, адумаецца, ачалавечыцца.
   – Толькі не ён, Толя. Там ён яшчэ абы-які х звычак набярэцца, болей на горшае перакруціцца... Ён у душы нягоднік, вырадак нейкі, хоць умее таіцца і прыкідвацца анёлам... Кажу ж, нават я, ведаючы мужчын, падманулася, не ўгледзела, што ён толькі на Валіну красу паквапіўся...
   Пачуўшы гэта, пра што не ведаў, але здагадваўся, я ўжо зусім перастаў штосьці разумець пра сябе і Валю: нібы вінаваты перад ёю за яе няўдалае замужняе жыццё, але і ў той жа час, дзе, у чым і за што мая віна?
   I вось яшчэ праз некалькі месяцаў планіда зводзіць нас зноў. Улетку, цёплай парою. За горадам, на дачы. Туды сярод тыдня я прыйшоў пазнавата і адразу ўбачыў: у недалёкім Кларыным доміку за зацягнутымі шторамі святло. Значыць, тут Валя з дзіцём, бо яе маці які ўжо час на дачу не ездзіць. Маючы хворае сэрца, тая баіцца адлучацца з горада. Ведаючы, што з маладой дачнай суседкаю ў мяне адны клопаты, я спачатку намерваўся не паказвацца ёй на вочы, тым больш у позні час, але пасля перадумаў: назаўтра будзе няёмка, што надоечы не пераведаў.
   Зайшоў, пастукаў.
   – Заходзьце, заходзьце, дзядзька Толя, – у адказ Валін голас.
   Бач, прыгледзела-такі, што я тут, на дачы. Заходжу. У залі адразу кінулася ў вочы каляска, дзе спіць падгадованае дзіця, і сама Валя – высакаватая, статная, у караткаватым халаціку, з усмешкай на вачах і на вуснах, з новай, мабыць, памякчэлай жаночай красою.
   – Добры вечар.
   – Добры вечар.
   Каб суцішыць хваляванне, што моцна прылівае, ні бы вада ў паводку, спрабую жартаваць:
   – Ну, пакажы, якая ўжо твая каралеўна?
   Падыходжу да каляскі, азіраю дзіцячы мілы тварык, адчуваючы, што Валя пільна сочыць за мной і цешыцца ад таго, што яе дачка мне падабаецца.
   – Ой, – лёгка сплёўваю, – якая брыдкая!
   Падымаю галаву, і сапраўды, сутыкаюся на чэпкі, але цёплы і радасны позірк, што змушае ажно ўздрыгнуць маё сэрца: на мяне пазірае ўжо не сарамлівае дзяўчо-падлетак, а смелая замужняя жанчына.
   – I мамуся зуісм брыдкая!..
   Гавару якраз вось так, але ніякай зніякавеласці альбо крыўды на Валіным натуральна і молада свежым, без ніякай парфумы твары, усё тая ж ласкавая ўсмешка: канечне ж, чуйным жаночым сэрцам адчувае маё захапленне яе жаноцкасцю і маю мужчынскую ўсхваляванасць. Нейкую хвіліну мы пазіраем вочы ў вочы; я не магу не на любавацца ёй, лашчыць позіркам і заадно бянтэжыцца. Нечакана перахопліваю яе крыху паімкнёны ўвысь, затуманены позірк, паварочваю галаву, і амаль натыкаюся вачыма на тое, на што вельмі засяроджана глядзіць Валя, – на выключальнік. Штосьці, сам не ведаю што, проста загадвае мне падняць руку і патушыць святло. Тут жа, у змроку, Валя рашуча ступае, закідвае мне на шыю рукі, быццам жонка, прытульваецца і дае вусны.
   Яе мяккія далоні пяшчоцяць мне патыліцу, вусны раскрытыя і слодычна цёплыя, пруткія грудзі і выгнуты стан льнуць усё бліжэй – да мяне імкнецца тая, што жадае быць блізкаю са мной. Гарачыня ўспыхвае ў маіх жылах, сэрца гулка б’ецца, а рукі дробна трымцяць на яе плячах.
   – I цяпер адштурхняце? – кал і адхіляемся вуснамі, але ўсё яшчэ ў абдымку, па-змоўніцку шэпча яна. – За тое, што кахала, кахаю толькі вас аднаго?
   Я ўжо сам не свой, пераможаны, усё менш і менш думаю пра тое, што «трэба» і «не трэба», «можна» альбо «нельга», толькі раптоўна ўспомніў адзін перакладны – ці не з амерыканскай літаратуры – раман, які чытаў даўно, можа, яшчэ ў школе. Там пісалася пра добрую, з мяккай душой і тонкімі пачуццямі прыгожую, але нешчаслівую дзяўчыну. Пра многае ўжо забыў, але вось адна думка, мусіць, назаўсёды ўрэзалася ў памяць. Пра жанчын-красунь.
   Гэты скарб творыцца ўсім, што ёсць на зямлі і ў паветры, – амаль вось так пісалася ў тым рамане. Ад усходу і заходу сонца, што бываюць кожны дзень, кожны год і стагоддзі за стагоддзямі. Ад высокага ці нізкага, блакітнага з белымі кучмамі альбо цяжка захмаранага неба, ад белага снегу, моцных маразоў і віхурыстых мяцеліц, ад першых праталін, вясёлых ручайкоў і першых кветак. Ад высокай духмянай травы, над якой лётаюць пчолы і матылі. Ад яблыневага цвету, ад шматфарбнасці, скажам, руж, што цешаць вока рознымі колерамі і прыносяць лёгкі смутак, калі адцвітаюць і ападаюць пялёсткамі. Ад дажджу, грому, бліскавіц і вясёлкі над зямлёй, ад пладоў, што наліваюцца і цукравеюць, ад першай жаўцізны ў прыродзе. Ад спёкі альбо ценю ў густым сырым лесе, ад холаду ды замірання ўсяго жывога перад зімою, ад ясных альбо, наадварот, цёмных вачэй. Ад песень, танцаў, смеху і плачу... Гэтых «і ад...» вельмі і вельмі шмат, яно і паўтараецца з дня ў дзень, з году ў год, і кожны раз усё новае і здзіўляючае, і рана-позна нараджае Яе, у якой усе вышэйзгаданыя тайны і чары стагоддзяў. I калі вы тое-сёе зразумелі, калі ад гэтага не абыякава, а часцей б’ецца ваша сэрца, калі адчулі не толькі вялікую радасць, але і вялікі смутак ад таго, што ўсё гэта часовае, і вось калі Яно даецца вам у рукі, дык перш чым усё гэта знікне, ці адмовіцеся вы ад Яго?..
   Я ўжо не здолеў адмовіцца ад любімай жанчыны, ад кахання і не адштурхнуў Валю...

   ...Вось ужо трэці год мы з ёй жывём не то наяве, не то ў сне. Сустрэнемся, разыдземся, а пасля зноў і зноў нецярпліва чакаем, каб сустрэцца. На дачы, у якой-небудзь раённай гасці ніцы, у адпачынку на поўдні, у горадзе – на кватэры майго нежанатага сябра.
   Кожны раз, здаецца, бывае адно і тое ж, што можа быць паміж мужчынам і жанчынаю, але кожны раз усё непаўторнае. Скажам, я прыйду раней на «нашу» гарадскую кватэру, усхваляваны, як маладзён, узбуджана хаджу па пакоі, з нецярпеннем чакаю ўзрушлівага гулкага цокання абцасікаў на двары, па лесвіцы, а пасля кароткага змоўніцкага званка ў дзверы, і вось ужо яна тут – у прыгожай прыталенай сукенцы ці ў шыкоўным касцюмчыку, зграбная, пыхкая здароўем і свежасцю, з любоўю і шчаслівым ззяннем у цёмных вачах, – заходзіць у прыхожую і адразу кідаецца мне на шыю: «Любы! Каханы! Адзіны!» Мы моўчкі, але пажадана цалуемся, а затым, калі п’янка пачынае хадзіць у бакі галава, а ў крыві ўскідваецца пякельны агонь, я нясу яе, прыемна важкую, на руках, у залі распранаю, і зноў ды зноў задыхаюся ад таго, што паволі бачу ўсё больш і больш яе красы: вельмі вабныя ад пяшчоты і жаночай нядужасці пакатыя плечы, дзівосную шыю, слабыя, але гожыя рукі з вузкімі запясцямі, па-дзявочаму тугія і стромка настаўленыя, асляпляльна белыя, за апошні час папаўнелыя грудзі з хвалююча-сіняватай жылкаю, што спадае з-пад пахі да буйнаватага смактунка густа-ружаватага колеру, вузкую паясніцу з асабліва моцным загарам і з сяйвом-кружочкам радзімак ды ўжо хораша, па-сталаму акруглелыя клубы, ды ад таго, што яна гэтак аддана льне, неспатольна цалуе, а пасля страсна ўскрыквае, а то і плача...
   – Я з табой стала жанчынаю, – бывае, стуліўшыся пад маёй пахаю, шэпча пасля шчасліва. – Я ўжо люблю жыццё...
   – I я з табой, лэдзі мая, стаў мужчынам.
   – Не, любы. Ты – мой муж. А хутка і станеш бацькам нашага дзіцяці...
   – Ты – што? – здзівіўся, калі ўпершыню пачуў такую навіну, хоць, як ведаеш, і жадаў гэтага больш за ўсё на свеце. – Ты ж казала, што...
   – Казала, але перадумала. Я цябе кахаю, дык і хачу нарадзіць ад цябе.
   – Але ж...
   – Для мяне ніякіх тваіх «але ж» не было і няма. Я даўно ўжо казала: я – паўналетняя, дык сама ўсё рашаю!
   – А што скажа маці? Ён?
   – Маці мяне зразумее, калі нават не скажу ёй, хто мой па-сапраўднаму любі мы і каханы. А з тым жыць не буду. Ён не быў і не будзе толькі маім... Ці ты, можа, не хочаш ашчаслівіць мяне?
   – Хачу, мая дарагая лэдзі, мая тайная, але сапраўдная жонка.
   I праўда, праз паўгода Валя нарадзіла. Здаровага і харошага хлопчыка. Мне, брат, паджыламу ўжо, і радасць, шчасце вялікае, і трывога ды клопаты ад такой вось жанчыны, што сустрэлася мне ў маім жыцці...

1991-1992

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!