Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Аблава. Трагедыя Хведара Роўбы і яго сям'і

Кнопка отправить на печать

   Пра злачынствы сталіншчыны, пра трагедыю нашага народа ў эпоху "карэннага пералому", пра тое, як "крывёю напоўніліся поймы рэк", як бурліла "адчаем слёз людскіх разводдзе", напісана шмат твораў мемуарнай, дакументальнай і мастацкай літаратуры. Тэме калектывізацыі, сталіншчыны, адлюстраванню "праклятага" часу і яго трагічнага ўздзеяння на лёс народа прысвяціў таксама многія свае творы і Васіль Быкаў. Трагічным, знакавым, філасофскім і папера-джальным творам на гэтую тэму з'яўляецца аповесць "Аблава". Пра аблаву на народ, пра яго пакуты ў гулагаўскіх архіпелагах пісалі многія. Васіль Быкаў здолеў дасягнуць максімальнага ўздзеяння на чытача тым, што паказаў аблаву, паляванне сына на роднага бацьку.
   Чытача не могуць не ўразіць старонкі пра пакуты і смерць дачкі Хведара Волечкі, пра яго пакуты і прыніжэнні ў Котласе, страту жонкі, пра "жорсткае і няшчаднае" ў гэтым моры чалавечай азвярэласці.
   Зместам свайго твора пісьменнік пераконвае: чалавек становіцца лютым нелюдзем, калі настае нялюдскі час. "I ў ссылцы ён да волі нагледзеўся на ўсялякія выкруты чалавечых лёсаў, начальніцкую жорсткасць без мэты, ці якая мела адну мэту — здзек". I ўсё ж ні Хведар Роўба, ні чытач не былі падрыхтаваны да таго, што чакала наперадзе...
   Спачуваючы Хведару Роўбе, уражаныя яго пакутніцкім шляхам дадому, мы баяліся сустрэчы яго з тымі, па чыёй "міласці" ён прыняў такія пакуты. Мы баяліся зайздрослівага Мікіты Зыркаша, які не мог стрываць, што больш удачлівы гаспадар купіў малатарню, і таму напісаў данос, нібыта Роўба тую малатарню выкарыстаў дзеля эксплуатацыі сялян. Небяспечнай і трагічнай для Роўбы магла быць сустрэча з "гарластым актывістам" Зміцерам Цыпруковым, які некалі не хацеў аддаць пазычаную ў Хведара трыццатку і з гэтай прычыны прапанаваў раскулачыць менавіта яго. Разнарадкі на высылку трэба было выконваць. Вось і стала гэтая прапанова апошняй кропляй у вырашэнні чалавечага лесу. Нястомны працаўнік, дбайны гаспадар Хведар Роўба вельмі здзіўлены, што на брыгадзірскай пасадзе ў яго Нядолішчы апынуўся гэты самы лайдак Зміцер — "самы няўклюдны гаспадар, у якога не калі здохла кабыла ад бяскорміцы, бо з'ела страху за зіму і не хапіла". Ён "за жыццё не навучыўся плясці лапцей (заўжды пляла яму жонка)", але затое "горла меў добрае, мог накрычаць на каго хочаш", таму і выбіўся ў начальнікі.
   Праз успаміны Хведара Роўбы пісьменнік паказвае ўсю заганнасць, д'ябальскую і мэту, і сілу той улады, якая мабілізавала і рэалізавала менавіта тых, хто "был ничем", як спявалася ў песні-гімне той улады, хто быў непаважаны, неаўтарытэтны ў народзе "праз гультайства, праз нядбайства" сваё. Настаў зорны час для няўклюдных і не здатных на годнае і самавітае жыццё. А каб панаванне іх было поўнае,пачалі яны з даносаў і выжывання тых, хто ім замінаў.
   Злачынная ўлада і набірала сабе на службу злачынцаў і нелюдзяў.
   Сюжэт і кампазіцыя аповесці падначалены задуме паказаць самае страшнае злачынства сталіншчыны і яго наступствы, уздзеянне на тыя пакаленні, якія будуць жыць пасля.
   Пакутніцкі і доўгі шлях Хведара дадому, у яго Нядолішча, да роднага сына, на якога ўсе надзеі і спадзяванні, гісторыя Роўбавага жыцця завяршаюцца трагедыйным акордам выключнай сілы.
   Аказваецца, тыя выпрабаванні пакутамі ў бесчалавечных абставінах, у якіх "людзі гінулі як мухі ад непасільнай працы, галадухі і сухотаў, якія валілі нават дужых маладых мужчын... найбольш, аднак, ад суму-тугі па родных мясцінах, ад нуды вечнага з імі расстання", -— яшчэ не мяжа. Аблаву на Хведара Роўбу (загоншчыкі — аднавяскоўцы, раённае начальства і актыў, а таксама пагранічнікі) узначальвае яго родны сын Міколка. Ён калісьці не трапіў разам з бацькамі ў высылку, бо служыў у войску. Большы жах уявіць немагчыма.
   Глыбокае пранікненне ў псіхалогію чалавека, даследаванне вытокаў і матываў учынкаў — адна з асаблівасцей творчасці Васіля Быкава. "Божа мой, Божа, чаму мне выпала гэткая доля? Чаму я такі бядак?" — нанава перажывае сваю трагедыю Хведар, трапіўшы ў родную вёску, пастаяўшы на зруйнаванай роднай сядзібе . A незадоўга да сваёй гвалтоўнай смерці зноў будзе разважаць: "А можа, гэта яму пакаранне ад Бога?"
   Сапраўды, як жа так здарылася, што некалі жаласлівы сынок, які ў дзяцінстве "дужа шкадаваў маці" і даглядаў "бедалагу курачку" са зламанай нагой, які "надта прыхільна памкнуўся да зямлі і гаспадаркі, рана пачаў рабіць плячо ў плячо з бацькам", быў схільны і здольны да вучобы, выступае як самы закляты вораг уласнага бацькі?
   Мы звыклыя думаць, што нелюдзямі становяцца абдзеленыя ласкай і любоўю, адрынутыя і нешчаслівыя. У Міколкі зусім іншы лёс.
   Дзяцінства яго нават у той складаны, нялёгкі час дзякуючы менавіта сям'і, бацькам не было "ўкрадзеным" і нешчаслівым.
   Гісторыяй жахлівай здрады Міколкі пісьменнік папярэджвае пра д'ябальскую сілу дыктатуры, сталіншчыны, асабліва небяспечную для маладых. Сістэма знішчала чалавечнае ў чалавеку і правакавала на нялюдскае, а гэта намнога прасцей зрабіць з юнымі душамі, каб перайначыць іх . У школьныя гады Міколка і стаў перайначвацца, бо ўступіў у камсамол і займеў там пасаду сакратара ячэйкі. Ён з захапленнем прыняў "гарластую мітусню" камсамольцаў і хутка вызначыўся сваёй жорсткасцю. Гэта ён дамогся выключэння з камсамола за дробную правінку свайго даўняга сябрука Міхалінінага Шуркі. I здрада сяброўству, калі ёй надавалася палітычная падаплёка, лічылася доблесцю і праслаўлялася ў літаратуры, якая выдавала такую здраду за непахісную прынцыповасць. "Прынцыповы" Міколка змікіціў што да чаго і хутка пайшоў угору, стаў урэшце "вялікім начальнікам у раёне" — "партыйным сакратаром". I начальнікам жорсткім. "Малады, а нібы той цівун!", "Усё мацюгом ды пагрозай, Сібір'ю палохае..." — кажуць пра яго людзі.
   Палохае, бо і сам баіцца, што ў яго ёсць вялікая "пляма" ў біяграфіі — раскулачаны бацька. Афіцыйны тагачасны лозунг "Сын за бацьку не адказвае" быў фарысейскім. Адукаваны і прадбачлівы Роўбаў Міколка гэта добра ведае і таму парывае сувязі з роднымі, а потым і ўвогуле адракаецца ад бацькоў. I адмаўляецца не для прыліку, а ўсур'ёз, каб давесці сваю поўную адданасць новай уладзе. I выступае як самы закляты вораг роднага бацькі. Так пад націскам бесчалавечных абставін рабілі тады многія, каб зберагчы сваё жыццё. Праўда, большасць вымушаны былі рабіць з болем душэўным, фармальна. На гэта спадзяецца і Роўба, шукаючы сыну чалавечае апраўданне: "Пэўна ж, то не па сваёй волі — ён змушаны! Можа, яму загадалі?"
   I ўсё ж пісьменнік настойлівы ў сваім перакананні, што былі той здрадзе не толькі знешнія прычыны. Настойлівы В. Быкаў у тым, што нічога выпадковага не бывае, што і ў сітуацыі, якая мацнейшая за чалавека, у яго ёсць права, якое не дадзена забраць нікому, — застацца чалавекам. Сам Хведар вызначыў прычыну не толькі ўласнай трагедыі, але і ўласнай віны. Яго бацькоўская і чалавечая віна, што быў памяркоўным, талерантным і пасіўным, калі ламалася вера ў душы яго сына, калі "маўкліва дазволіў Міколку вынесці з хаты" абразы.
   Абразы, як і спілаваны камсамольцамі крыж на Петраковай Галгофе, — сімвал адрынутай веры. Галоўнае — вынішчыць веру, векавую народную мараль, пераступіць бар'ер, а далей ужо ўсё дазволена, усё магчыма.
   У аповесці з незвычайным трагізмам і мастацкай сілай паказана самае страшнае злачынства сталінізму — знішчэнне векавой народнай маралі. Яго вынікам стаў разрыў самых моцных сувязей паміж людзьмі і пакаленнямі — кроўных, роднасных. Для нас жа аповесць — суровы напамін аб трагічным мінулым народа і адначасова папярэджанне пра тое, наколькі згубная для чалавека страта духоўнага і бездухоўнасць, узведзеная ў ранг дзяржаўнай палітыкі.

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!