Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Камедыя Андрэя Макаёнка "Выбачайце, калі ласка!". Характарыстыка вобразаў і праблем, узнятых у творы

Кнопка отправить на печать

   Трыбуналам над моцкінымі, каліберавымі, над падхалімамі, прыстасаванцамі, прайдзісветамі і авантурыстамі розных калібраў і рознай моцы з'яўляецца творчасць Андрэя Макаёнка.
   Нельга не пагадзіцца з крытыкам Дз. Бугаевым, што сатырычнай камедыяй "Выбачайце, калі ласка!", змагаючыся з недарэчнасцямі ў калгасных хлебапастаўках, А. Макаёнак "на самай справе ўдарыў па галоўных падвалінах нашай таталітарнай сістэмы". Ён высмеяў і паказаў небяспечнасць таго, на чым яна трымалася, — паказуху і падман, якім было пранізана афіцыйнае жыццё ад верху да нізу. А дзе падман, там і падхалімства, і казнакрадства, і рабаўніцтва працоўнага чалавека, — злачынства і зло ў самых розных выявах.
   Макаёнак з'яўляецца таленавітым вучнем і прадаўжальнікам лепшых традыцый Кандрата Крапівы. Майстэрства і талент Макаёнка выявіліся ў стварэнні канфлікту, які, як вядома, з'яўляецца асновай драматычнага твора.
   Аснову камедыі складае канфлікт паміж прыстасаванцамі і кар'ерыстамі Каліберавым і Моцкіным, што бачаць сваю галоўную задачу ў тым, каб "у першую чаргу разлічыцца з дзяржавай" любымі метадамі, і здаровымі сіламі, якія "ўзначальвае" калгасніца Ганна Чыхнюк. Ідэя твора і выяўлена ў маналогу Ганны Чыхнюк, у яе пярэчанні Калібераву: "Галоўная задача — у першую чаргу добры ўраджай вырасціць, а потым сабраць яго так, каб ніводнае зярнятка не прапала. Тады і з дзяржавай разлічымся. Мы свой доўг помнім. I калгасніку трэба за сваю працу атрымаць, і налета каб было што пасеяць".
   Маналог з'яўляецца прысудам усёй сістэме, пры якой магчымы такі абсурд, такія злачынствы, здзейсненыя не кім- небудзь, а самім кіраўніцтвам. "Гэта па-гаспадарску?! У людзей жа работа з рук валіцца, кал і бачаць такое кіраўніцтва".
   Гэтымі словамі сялянкі выяўлена аўтарская пазіцыя і перакананне, што самай страшнай сілай валодае зло, надзеленае ўладай. Праз такое "кіраўніцтва" ў людзей не проста работа "з рук валіцца" — валіцца, рушыцца вера ў справядлівасць, парадак. У выніку паступова разбэшчваецца народ, за што і "неабходна судзіць усенародным трыбуналам" моцкіных і каліберавых. I за слоўнай, прыгожа аформленай, хоць і абсурднай, шыльдай, што іх "галоўная задача — у першую чаргу разлічыцца з дзяржавай" (галоўны лозунг таталітарнай сістэмы — чалавек для дзяржавы), хаваецца іх "сапраўдная задача". Моцкіны і каліберавы імкнуцца любымі сродкамі прасунуцца вышэй па службовай лесвіцы хоць бы ўседзець у тым крэсле, якое пад імі зараз.
   Мова Каліберава — яго самахарактарыстыка; яна адпавядае тым сродкам, метадам, якімі дасягаецца мэта і рашаецца галоўная задача: 
   "Не зробіш — дух вон, жылы на тэлефон!", "Я цябе ў парашок сатру!", "Такі сабантуй арганізую, што моташна стане", "Гайкі трэба тужэй закручваць сваім работнікам". Такая лексіка, такі стыль кіраўніцтва — такая і ўлада. Бойкая ўлада; па ўсім відаць, што ўсталявалася яна надоўга. Але не назаўсёды.
   Дынаміка сюжэта, кульмінацыя ў п'есе дасягаецца драматургам апісаннем хаўрусу кар'ерыста значнага калібру (раённае начальства!) з авантурыстам і прайдзісветам, выкрутлівым спрытнюгам Моцкіным. Як дзялок і махінатар Моцкін, бадай, пераўзыходзіць свайго непасрэднага начальніка, хоць пасаду займае значна ніжэйшую — ён усяго толькі раённы ўпаўнаважаны па хлебанарыхтоўках. Калібераў свядома дае згоду на махінацыі, прапанаваныя Моцкіным. Дамовіўшыся з дырэктарам спіртзавода (яшчэ адзін хаўрус!), раённае кіраўніцтва атрымала фіктыўныя квітанцыі, што збожжа здадзена. У кожнага з хаўруснікаў свой інтарэс: Моцкін прагне заняць галоўную пасаду на базе "Заготзбожжа", дырэктар спіртзавода Печкуроў — дабудаваць за дзяржаўны кошт шыкоўны дом. У гэтым хаўрусе кожны з іх гатовы ў выпадку чаго перакласці віну, усе свае грахі на чужыя галовы і найперш на галовы адзін другому. Нічым не грэбуюць, ні перад чым не спыняюцца, каб дарвацца да ўлады, "да славы прагныя, ды вузкія ў плячах" (К. Крапіва), каб займець "вялікі хамут" — больш высокую пасаду і шыкоўнае жыццё.
   Выдатным майстрам камічных сітуацый, дэталяў праявіў сябе Макаёнак, учыніўшы трыбунал над злом. Асабліва ўражвае сцэна, калі хаўруснік Каліберава Моцкін адкрыта здзекуецца з сімулянта, што імітуе ў канцы п'есы моцны прыступ: "У яго ж камень у пячонках! Булыжнік!.. Кіньце дурня строіць!" А потым бліскучы сатырычны эфект, выкліканы гэтым "булыжнікам", яшчэ дапаўняецца не менш з'едлівай рэплікай Ганны: "За пазухай у яго камень, а не ў пячонках".
   Адна з галоўных вартасцей камедыі заключаецца ў дасканалым пісьменніцкім умельстве індывідуалізаваць мову персанажаў. Так, у вобразе Гарошкі вызначальнай з'яўляецца бліскучая моўная знаходка драматурга — прыгаворка персанажа: "Хоць круць-верць, хоць верць-круць". Гэтая прыгаворка трапна выяўляе і супярэчлівы характар героя, і яго становішча. Не пазбаўлены сумлення і цвярозага сэнсу Гарошка, як ні круціцца, а ўсё роўна не можа ўсім дагадзіць і часцей мусіць рабіць насуперак свайму гаспадарскаму пачуццю і чалавечаму разуменню.
   A ў дадатак да ўсяго драматург вынаходліва вар'іруе гэтую прыгаворку. Печкуроў, здзекуючыся з палахлівага бедака, суцяшае яго і раіць прывучацца да рызыкоўных аперацый: "А ты, Гарошка, не круць-верць, а круць-круць". Любімымі слоўкамі Гарошкі камедыя і завяршаецца, прычым вельмі эфектна, на ўзроўні крапівінскага "свінтуса грандыёзуса", якога трэба біць проста па пятачку. Цяпер Гарошкава прыгаварка гучыць ужо з вуснаў Ганны Чыхнюк і адрасуецца Калібераву і Моцкіну: "Хоць круць-верць, хоць верць-круць, адкажуць!"
   Назвай "Выбачайце, калі ласка!" пісьменнік сцвярджае, што такім кіраўнікам даўно пара было сказаць, падабаецца ім гэта ці не: злазь з даху — не псуй гонту! На заўвагу, што іхні старшыня "вельмі добры чалавек", Ганна Чыхнюк прамаўляла па-свойму: "Жонцы трэба лагодны характар... Калгасу гаспадар патрэбен, ды добры гаспадар..." 
   У падтэксце сёння прачытваецца і большае: гаспадар патрэбны быў і ўсёй краіне. Бо ад гаспадара, дзяржаўцы, як сцвярджалі яшчэ мудрыя нашы продкі, залежыць росквіт і багацце краіны, дабрабыт і годнае жыццё народа. 

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!