Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Андрэй Макаёнак - Лявоніха на арбіце

Кнопка отправить на печать

   Вядома, Макаёнак-сатырык не быў прынцыповым непрыхільнікам калгаснага ладу або сацыялістычнага гаспадарання. Ён умеў заўважаць заганы там, дзе яны былі, дабіраўся да іх карэнняў з дапамогай сатыры, а сатыра - зброя вострая, з глыбокай ступенню пранікнення ў з'явы. Бывае, што сатырычны твор аказваецца шырэйшым па сваім змесце за намеры яго аўтара. Праблемы, якія Макаёнак-драматург даследаваў у творах на "калгасную" тэму, актуальныя і сёння, калі неабходны канструктыўныя змены ва ўсёй сістэме гаспадарання.
   Ёсць элемент прадбачання і ў адной з самых жыццярадасных п'ес драматурга - "Лявоніха на арбіце". "Радасны твор" - такую характарыстыку даў камедыі крытык Г. Колас. Ён пісаў: "...Лявоніха" - пра радасць. Дзеля радасці! Ад радасці. Прыроду гэтай радасці мы зразумелі, параўнаўшы атмасферу на спектаклі "Выбачайце, калі ласка!", (дзе калгаснікі здымалі старшыню - сапраўднага) і на "Лявонісе" - занатаваную фатографам. Сам селянін стаў іншы. Ён - павесялеў! І драматург у выбары сюжэта арыентаваўся на павесялелага калгасніка. Ён адчуваў, што вадэвільная "лухта" Лявона - Лушкі - Клавы на такім павесялелым гледачы пакоціцца, як зваранае "кока" на святым ігрышчы: чытачу - пацеха! На рыбалку з вудамі! У тонкія пачуцці ўслед за Эмай Бавары! Няхай яна - як ляля, дык і мы ж таксама ўжо - не галавешкі: на арбіце!"
   П'еса з'явілася ў атмасферы грамадскага ўздыму пасля выкрыцця культу асобы. Была прынята Праграма КПСС, у якой абяцалі хуткі і непазбежны камунізм, і быў здзейснены першы палёт чалавека ў космас. У Андрэя Макаёнка былі падставы для напісання "адпаведнай" часу камедыі, у якой віруе пераможны, нібыта бясхмарны смех.
   У п'есе нямала вадэвільных эпізодаў: пошук злодзея, які краў калгаснае сена, з дапамогай забытай ім каля стога дзяружкі; "эмансіпаваная" Лявоніха чытае ўслых рызыкоўную мясціну з Флабэра; спробы суседкі Клавы спакусіць чужога мужа... Лявон аказваецца нібы ў аблозе: "перадавая" жонка рвецца ў дэпутаты, адмаўляецца даглядаць карову, як "перажытак уласніцтва", да таго ж і начальства, калгаснае і раённае, дзяўбе... Ды і аўтар "падстаўляе" свайго героя: паказвае яго за крадзяжом калгаснага сена.
   Здаецца, усе і ўсё супраць "антыгероя", і вось-вось рухне яго "рагаты бастыён" - апошняя перашкода на шляху да камунізму...
   Але і гэты твор атрымаўся з хітрынкай: у ім адчуваецца і аўтарская сімпатыя да абаронцы "рагатага бастыёну", і пэўнае апраўданне яго. У падтэксце твора прыхавана пытанне: "А ці спыталі вы ў таго, каго называеце ўласнікам і "перажыткам", ці так ужо хоча, ці рвецца ён у незнаёмы для яго камунізм?" Выяўляюцца рысы беларуса - "Хомкі нявернага", як казаў Максім Гарэцкі: яму трэба папрыглядацца, што ўяўляе сабой гэта незнаёмае, "з чым яго ядуць".
   У спрэчцы, якую Лявон вядзе з сваімі блізкімі, ён выказваецца пераканаўча:
   Л я в о н. ...(Па-філасофску.) Што такое карова?
   М а к с і м (пасля паўзы). Сенаспажывец.
   Л у ш к а. Ну-у... малако... смятана...
   К л а в а. Масла...
   Л я в о н (з пагардай). Бабскі розум. А вось ён разумее. (Паказаў на старшыню.) Таму і такі прыцэл бярэ... Карова - гэта мая свабода, мая эканамічная незалежнасць. Гэта - мой бастыён, мой дот! Расшыфроўваю: "долговременная оборонительная точка".
   М і х а л. Ад каго ж вы будзеце бараніцца ў сваім рагатым бастыёне?
   Б у й к е в і ч. Хіба не ясна? Ад камунізма.
   Л я в о н. Што вы за людзі? Ну чаго спяшаецеся? Што вы мяне гоніце? Дайце агледзецца! А то што ні дзень, то ўсё разгублена) новае... (з абурэннем) новае... (са злосцю) новае!!! Жыву, як на палубе карабля: то туды гайдане, то сюды. Няўстойліва на нагах стаю. Дайце мне прыспасобіцца.
   Пройдзе не так шмат часу і "кансерватызм" Лявона будзе выглядаць здаровай сялянскай логікай. А публіцыстыка раней за мастацкую літаратуру гаварыць пра страту пачуцця гаспадара, пра ўласніцтва як здаровае пачуццё селяніна, які працуе на сваёй зямлі.

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!