Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Анатоль Кудравец - Каштан

Кнопка отправить на печать

Увага!!! Поўны змест

   Лепшае імя яму, відаць, і нельга было прыдумаць. Увесь, ад высока ўскінутай галавы да круглых чорных капытоў, ён быў нібы абліты густой цёмна-карычневай фарбай. Толькі на гладкім роўным ілбе акуратным ромбікам свяцілася белая метка, ды вышэй капыта на пярэдняй левай назе была белая палоска: быццам нехта далікатна абвязаў нагу хусцінкай.
   Каштан, жывы каштан... Так яго і назваў дзядзька Міша. Поўсць аж пералівалася, аж іграла, калі ён ішоў сваёй няспешнай упэўненай хадой...
   Першае блізкае знаёмства з Каштанам было не надта прыемным для мяне.
   Прыйшла пара садзіць бульбу, і я папрасіў у дзядзькі Мішы каня. Дзядзька Міша ахвотна даў яго, аднак папярэдзіў:
   – Ты з ім будзь строгі. Ён-то ўвогуле спакойны, слухаецца, але бывае, што і ўзбрыкне, заўпарціцца. Асабліва пасля зімы. Выгуляецца без работы, кроў кіпіць, хочацца шалець, насіцца... Запомні: конь любіць моцную мужчынскую руку. А калі што, дык вось «лякарства» для яго. Яно дзейнічае добра, – і дзядзька Міша перадаў мне доўгі лазовы дубец.
   Дзядзька Міша чалавек строгі, але справядлівы, калі нешта гаварыў, то гэта трэба было слухаць.
   Дзядзькава «лякарства» я ўзяў, хаця быў упэўнены, што з Каштанам мы паладзім і без яго.
   Прывёў каня ў двор і, перш чым запрэгчы ў плуг, вырашыў падкарміць: наперадзе чакала нялёгкая работа. Нарэзаў у таз буракоў, накрышыў хлеба: еш, конік, набірайся сілы. Каштан з прагнай ахвотай накінуўся на пачастунак, адно хутка хадзілі ў бакі магутныя сківіцы, перажоўваючы цвёрдыя буракі, ды чырвоная сліна збягала з тоўстых губ...
   На дне таза яшчэ заставалася трохі мешанкі, але час падганяў, трэба было пачынаць работу, і я ўзяў Каштана за аброць:
   – Пайшлі, дарагі, даясі пасля.
   Каштану гэта не спадабалася, ён усхрапнуў і зноў уткнуўся ў таз.
   – Ану, пайшлі! – ужо болей строга скамандаваў я і рашуча пацягнуў за аброць. I тут Каштан рэзка матануў сваёй дужай галавой, вырваў аброць з рукі і крута развярнуўся да мяне задам. Я паспеў адскочыць, і высока ўскінутыя капыты яго задніх ног злавесна мільганулі ў мяне перад вачыма. Нейкія дзесяць сантыметраў – і яны прайшліся б па маім твары.
   – Эге, галубок, дык ты можаш і гэтак, – не на жарт раззлаваўся я. Прыпомніў дзядзьку Мішу: «А калі што, дык вось "лякарства"».
   А Каштан, быццам нічога не было, працягваў даядаць недаедзенае. Ён спакойна даўся ўзяць сябе за аброць. Цяпер ужо я трымаў моцна, а ў правай руцэ ў мяне было дзядзькава «лякарства».
   – Ты хацеў «лякарства»? Дык на табе! На табе! – прыгаворваў я і разы тры прайшоўся лазовым дубцом па гладкай Каштанавай спіне. Каштан затанцаваў на месцы, але вырвацца з маіх рук не мог.
   «Лякарства» падзейнічала, Каштан стаў ціхі і пакорны, слухаўся кожнага майго слова. Такім ён быў і ў плузе, ішоў па баразне роўна і хутка, жанчыны ледзь паспявалі за ім.
   Бульбу пасадзілі.
   Я падрэзаў яшчэ буракоў у таз, дабавіў хлеба.
   – Еш, Каштан. Ты гэта зарабіў...
   I Каштан усё гэта заслужана з’еў.
   – Ну як работнічак? – спытаў дзядзька Міша, калі я прывёў Каштана назад.
   – Добры. Мы з ім паладзілі, – адказаў я. Пра непрыемны пачатак нашай работы я не стаў расказваць.
   Мінуў нейкі час. Я спяшаўся на аўтобус. Дарога, па якой ён хадзіў, пралягала за рэчкай, зарослай старымі вольхамі, кустамі лазы і чаромхі.
   Была раніца. Стаяў густы туман, і здавалася, што над рэчкай не кусты і дрэвы, а гэта выстраіўся ў дарогу незвычайны абоз, сабраны з вялізных бухматых вазоў белага сена.
   Я перайшоў мосцік. За ім пачыналася нешырокая нізіна, якую вясной і пасля вялікіх дажджоў залівала вадой. Каб можна было заўсёды праехаць, цераз яе была насыпана пясчаная дарога. Я выйшаў на яе і раптам пачуў наперадзе хрыпенне, быццам там задыхаўся цяжкахворы чалавек.
   Я прыбавіў кроку і ўбачыў у канаве ля дарогі задраныя ўгору конскія ногі. Яны сутаргава малацілі паветра. Я падбег бліжэй. Гэта быў Каштан. Ён ляжаў на спіне, а шыю яго пераціскаў туга напяты жалезны ланцуг. Ланцуг бег цераз дарогу і губляўся недзе ў траве. Каштан раскачваўся ў бакі, каб перавярнуцца і стаць на ногі, але зрабіць гэтага не мог. Чым болей ён раскачваўся, тым болей заціскалася пятля на яго шыі. З правага боку быў луг, з левага – адхон дарогі. Перавярнуцца на правы бок і скаціцца на луг не даваў ланцуг, ён усё мацней захлістваўся на шыі. Ускаціцца на дарогу не даваў круты адхон. Конь біў нагамі, хрыпеў, вочы яго сталі вялікімі, наліліся крывёй...
   Я зразумеў, што адбылося...
   У нізіне заўсёды была добрая сакаўная трава, дзядзька Міша любіў навязваць тут Каштана. Прывядзе, уваб’е ў зямлю металічны штых, якім заканчваецца ланцуг, і пайшоў, а Каштан гуляе сабе, колькі дазваляе ланцуг. Зрабіў гэта дзядзька Міша і сёння, але пралічыўся: забіў штых блізка ад дарогі. Каштан скуб траву, выйшаў на дарогу і захацеў пакачацца. А што можа быць лепей чыстага пясочку на роўнай дарозе? Для каня пясок што тая вада. Ім коні «мыюцца» – чысцяць скуру ад розных мошак-блошак. Але сёння Каштану не пашанцавала: дарожка вузкая, ён лёг каля краю і скаціўся з яе... I во б’е нагамі паветра, хрыпіць, задыхаецца. Трэба ратаваць каня!..
   Я паспрабаваў расшпіліць зашчапку на шыі – дзе там! Цяжкі жалезны ланцуг напяты, як струна. I зразумела: на ім вісіць увесь конь. Пабег да штыха, паспрабаваў выцягнуць яго з зямлі. Зноў няўдача: штых доўгі, і дзядзька Міша загнаў яго па самую плешку. Вярнуўся на дарогу, знайшоў добры камень, і толькі ім змог расхістаць, а потым і дастаў штых.
   Вярнуўся да Каштана. Ланцуг аслаб, але конь усё яшчэ ляжаў, задраўшы ногі, цяжка дыхаў. Я падцягнуў ланцуг бліжэй, аслабаніў шыю.
   – Уставай, дарагі, ты – вольны!
   Толькі цяпер Каштан рыўком перавярнуўся на жывот, устаў на заднія, потым на пярэднія ногі. Узняўся на дарожку, скалануўся ўсёй скурай. Відаць, ён усё яшчэ не верыў, што выбавіўся з пасткі, у якую сам сябе загнаў.
   Аўтобус мой даўно пайшоў, але я пра гэта не думаў. Узяў Каштана за ланцуг на шыі і павёў на луг.
   – Я цябе, даражэнькі, навяжу на добрай траве, толькі ўжо далей ад дарогі. Калі захочаш пакачацца – качайся на траве.
   Каштан слухаў мяне і пакорна цягнуў за сабой ланцуг...
   Вуліца ў нашым сяле шырокая, машын ходзіць няшмат, трава паўз платы чыстая, зялёная.
   Выходжу неяк на двор: за варотамі, па другі бок вуліцы, Каштан. Дзядзька Міша навязаў яго насупраць нашага двара. Каштан убачыў мяне, падышоў, паклаў галаву на вароты. Быццам хацеў сказаць:
   – Добры дзень.
   Я схадзіў у хату, прынёс некалькі лустаў хлеба:
   – Добры дзень, Каштан!
   Ён асцярожна, тоўстымі мокрымі губамі браў у мяне з рук лусту за лустай, еў і ківаў галавой. Няйначай дзякаваў...
   Цяпер кожны раз, як убачыць мяне, спяшаецца насустрач. А то прыйдзе да двара, пакладзе галаву на вароты і чакае. Як тут не выйсці і не павітацца з ім?..


Крыніца: Жаўранкі над полем: апавяданні / Укладальнік А. М. Бадак. – Мінск: Мастацкая літаратура, 2012. – 430 с.

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!