Найти на сайте: параметры поиска

Увага!!! Невялікія апавяданні і вершы пададзены ў поўным варыянце.

Пры выкарыстанні матэрыялаў сайта спасылка на karotkizmest.by абавязкова

Набыць беларускія кнігі можна на сайтах prastora.by і knihi.by.

Электронныя версіі беларускіх кніг на сайце kniharnia.by, для дзетак chitaemdetyam.com

  Калі верш не бачны на экране смартфона, павярніце экран гарызантальна

Если стихотворение не отображается на экране смарфона, раверните экран горизонтально.



Алесь Салавей - Домік у Менску

Кнопка отправить на печать

1

Цвіці, вясна мая, цвіці!
З табой парываў пошуг поруч.
Няхай знікае ў нябыцці
глухіх часін туга і горыч.

Бязмежжа ніваў калыхай,
пашлі ім веслівыя сокі –
зямлі і неба дар – няхай
узносіць іх узрост высокі.

З тваёй ацвеценай красой
насіцьму ўсцешаную мрою:
на луг, аздоблены расой,
ступлю з праддзёнаю зарою.

Прайду па ім гаспадаром,
паклон пашлю багаццю ніваў,
сустрэну песняю свой дом –
вяшчуняй спору й плённых жніваў.

Цяпер-жа – немань, ноч над ім,
тугой засмучаным харомам,
ахутаў далі зманны дым,
спакой трывожаць высі громам.

Жуда над вокнамі брыдзе,
круччо сядзіць на шэрых стрэхах...
Ты засталася у бядзе,
мая пакіненая ўцеха!
 

2

А з тым харомам-домам я
маленькі дом успамінаю:
над самай Свіслачай стаяў,
ці сёння ён стаіць – не знаю.

Я ў ім пражыў аднюткі дзень
і ёй у ім глядзеў у вочы.
З вакна зайздросціў нам прамень,
як мы, на розвіт неахвочы.

Я голас ейны ў доме чуў –
той звон крыніц, нібы срабрысты.
Я з насалодаю адчуў
ягоны спеў крыштальна-чысты.

Пабачыў працу ейных рук
на ўзорах, ёю вышываных.
Я чуў – на вулцы голскі брук
змаўкаў, нібы зачараваны.

Мне помніць доўга дзень у тым
у доме простым, а раскошным.
Я мілым быў і дарагім
ягоным госцем – мо й апошнім.

Бязмежна ўдзячны дому й дню –
няўтоме рук і сціплай працы:
пазнаў я з імі прасціню
пышнейшай над усе палацы.
 

3

Мы нарадзіліся наўзбоч
здаволлем выпешчаных сцежак.
Сляпіла вочы цемра-ноч,
святлом нам быў маленькі ўзмежак.

Мы працярэбвалі шляхі
да межаў дзён, заўсёды ясных, –
ды адшпурляў віхор ліхі
да ночаў вечных і заўчасных.

Не песціў зваблены пагляд
зарніцаў ранніх і вячорных –
хмурнеў суровы гул гармат
сцяной дымоў – густых і чорных.

Нязгаснасць радасці здалёк,
як зніца, клікала, будзіла –
ды прыбліжальны мужны крок
гняла антыхрыстава сіла.

Мы не спыняліся, яе
вось-вось імкліва дасягалі...
Нястомна зло ланцуг куе
і не сціхаюць штормаў хвалі.

Куды ні глянь – на растанёх
прапекла крыж пакут прыгнула.
I тое, чым-бы жыць я мог, –
адным-аднюткім днём мільгнула.
 

4

Пакінуў з болесцяй яго –
ізноў паклікалі дарогі.
А дому йшчэ ні аднаго
я не знайшоў – так свет убогі.

Як шоўк – ля дому на двары
краса мураваў аксамітных.
Як жвір – заморскія каўры
маіх прытулкаў нявыбітных.

Ля дому ў пуні моцны сон,
як пух – і сена, і салома.
Як грант – чужы начлег-прыгон,
не адпачынак – толькі ўтома.

Ці-ж у маёй бядзе цяжкой
магільны холад камяніцы
замене сціплы мой пакой
у вокнах з позіркам дзянніцы?

Ці-ж у мужчынскіх споднях твар
пад голс эпохі маляваны,
заменіць мне яе – той чар,
ні з кім у свеце незраўнаны?

I той, хто страціў дом-харом,
пазнаў ля сцен чужых і ўпартых:
палац з раскошай і дабром
яго, найбеднага, не варты.
 

5

I з росным ранкам, з ясным днём,
і на зары, і на паўдзённі,
“адзіны дом, каханы дом” –
няўціхна сэрца б’ецца-звоне.

Граніц мінаючы драты,
брыдзе мой лёс гарбатым дзедам.
“Каханы ты, адзіны ты” –
утораць сэрцу думкі следам.

Званочкі-краскі, васількі.
Ці-ж то яны? Яны-ж – далёчы.
Між іх мільгаюць матылькі.
А ў думках – толькі дом і вочы.

Рамонкі – безліч, безліч іх!
Адна краса – палі і ўзмежкі.
А мне здаецца – вочаў тых
глыбокі смутак і... усмешкі.

Маркотны шлях. I пад ступой
скрыпяць пяскі, бы снег аб полаз.
Я не спаткаюся з табой
і больш не чуцьму ейны голас.

Ізноў палі. I бялізна
садоў-гаёў; на сэрцы – склока:
вакол вясна, цвіце вясна,
а вы... не блізка – так далёка...
 

6

“Драўляны дом, блакітны дом!
Маіх найлепшых мар прытулак.
Ці так-жа ўсё сваім вакном
глядзіш на вузенькі завулак?

“Ці шчасцем ты сваім багат,
ці шашаль сцены твае губіць?
Ці так-жа ўсё зялёны сад
тваю ідылію галубіць?

“Скажы ты мне, скажы ты мне,
дзе зараз тая, што начамі
малілася сваёй вясне –
такая... з сінімі вачамі?

“Ці ёй цяпер, як і тады,
ад нечага ўсё сумна, цяжка?
Як пражывае малады
свой век прыгожая манашка?

“Што з ёй цяпер? Свой ціхі сум
яна ў вачох па мне ці носіць?
Гаротнасць цяжкіх яе дум
каго развеяць яна просіць?

“Драўляны дом, пястуй свой сон,
гадуй у садзе свой спачынак.
Ты мар найлепшых пантэон,
адзіны дум маіх прыпынак”.
 

7

О, незабыўныя радкі
майго калегі М. Сяднёва!
Вы дум цвяцістыя вянкі,
цытую вас я слова ў слова.

Я з вашым аўтарам пра вас
успамінаў у Беластоку,
і з вамі я тужыў ці раз
ля водаў Рыскае затокі;

і праз далейшыя шляхі
былі вы песняю адзінай;
ступаў я з вамі праз імхі
лясоў Эстоніі гасціннай;

і пры наслані – дымных днёх –
былі вы знічкай успаміну,
жылі ўва мне ў трывожных снох
і ў бамбасховішчах Берліну.

Ды Reich’у згін не пахіснуў
і не паставіў на калены;
мяне ад вас не адхіснуў
і стогн руін агністай Вены.

Як з вамі я, вы ідзяцё
за мной па скалах Альпаў хмурых.
I вы, як дом, – маё жыццё,
мая нясхільнасць у віхурах.
 

8

Як дом над Свіслачай-ракой –
найсціплы скарб мае сталіцы,
так згадка – плач тугі, якой
цяпер трымцяць і вёснаў гліцы.

Адпорны сіберным вятром –
ён частка цэлага харому,
ды мне цяпер – бы сам харом,
нібы мой дом самога дому.

Яна-ж у ім – яна жыла,
мо й сёння зносе ў ім няўцеху,
і пад крывавым пеклам зла
не знае радасці і смеху.

Мо ў тундрах, мо сярод пяскоў
нясе пакрыўдны здзек сваволі –
і па слядох яе бацькоў
далей грыміць ланцуг няволі...

Туга салодкая мая
даўно зы мною не сябруе,
а ў сэрцы джгаліць, як змяя,
і ў ёй, нібы ў вагні, гару я.

I дакарае мне: – “Чаму-ж
і дом, і ў ім яе пакінуў?
Няхай-бы ты – і смел, і дуж –
харобрым рыцарам загінуў”. –
 

9

Ты дакарай мне, дакарай,
мая туга – неўтаймаванасць!
Бясслаўна я пакінуў край.
А дзе-ж ахвярная адданасць?..

На дол, сцякаючы крывёй,
спадала чэрапная каска.
Ішла-паўзла на змену ёй
чырвонасплюшчаная маска.

Адна прад сконам: – “О, mein Gott” –
і смерць на месцы спатыкала.
– “Даёшь! Дави его, вперёд!” –
другая побач не змаўкала.

А дом... Яна – ці-ж гэта сон? –
сказала ветліва і цвёрда:
– “Ідзі!” – бы грайкіх струнаў звон
прагуў распачлівым акордам.

– “На край і неба, і зямлі
ідзі, а злыбядам не дайся.
Адтуль, дзе толькі ў снох былі,
непераможаным вяртайся”. –

Яна сказала ў доме мне –
і я паслухаўся наказу.
...Была вясна. Маёй вясне –
заўсёды жыць, бы казцы-сказу.
 

10

А беларуская вясна –
я не знайшоў нідзе ёй роўных.
Краса на ўсёй зямлі – адна,
ды шмат у ёй аздоб чароўных.

I рознасць іхная ў вясне –
і ў тэй вясне харому-дому...
Як першы цёплы дзень блісне,
марозу весцячы утому, –

гарыць крыштальны, чысты снег,
і дзень, як сонца, – прамяністы.
Ледзь кропля звонкая зы стрэх
спадзе, маўляў змарагд агністы, –

і ажывае свет красы:
і дол, і неба – зоры й зоры;
і прачынаюцца лясы,
гамоняць рэкі і вазёры;

снягі струменямі вады
да іх імкнуцца нястрымліва,
плывуць і крышацца ільды,
пад сонцам таюць зігатліва.

Яшчэ руцвянаю травой
не ўскрыты ўзрэччы і пралескі,
а пад нябёснай сінявой цвітуць
блакітныя пралескі.
 

11

Пяшчоту весніх абыймоў
зямля ўдыхае шырай-шырай.
Шпакі вяртаюцца дамоў –
не вабіць іх далёкі вырай;

лятуць у свой харом – у ім
найбольш, як дзе, цяпла й раздолля...
I з днём праменна-залатым
п’юць дрэвы сок святла й здаволля.

Цвіце, адцвітвае гарэх.
Снягі зыйшлі. А дол – пад беляй:
Сё пух асінавы, бы снег,
кладзецца лёгкаю пасцеляй.

Дымнее пахкая ралля –
ёй сейбіт зерне дорыць-сее.
Пчала спяшае да вулля.
Блакіт насупліва хмурнее.

Разважна крочыць першы гром
за хмарна-змрочнымі дзвярыма.
Зямля, абмытая дажджом,
буяе пышнасцяй кілімаў.

Зноў адчыняе дзверы выш,
рвучы суцэлле хмар на болкі, –
зіяе з іх праменны спіж
дугой шматколернай вясёлкі...
 

12

Вясна праводзіла ў шляхі,
дзяліла смутак разьвітання.
Над ёй глуміліся штыхі –
зняслаўцы ейнага світання.

I прэч, губляючы сяброў,
спяшалі захаду вандалы.
I зноўку неслі здзек і кроў
сыны усходняе навалы.

Агнём пяклі адны адных
і агрызаліся агнямі.
Распачы крык, апошні ўздых –
нат ночы зблыталіся з днямі.

Як лістапад, спадала з дрэў
вясна, адцвілая заўчасна;
і сам харом шугаў гарэў,
гарэў, здавалася, нязгасна;

схаваўся ў дыме і агні
і дом зруйнованай сталіцы...
I доўга йшчэ ў далячыні
займаўся полыск палавіцы.

Жаўрэў крывёю небакрай –
куды ні йшоў я і ні ехаў...
Вялік шырокі свет-бяскрай –
бясконцы шлях пакут-няўцехаў.
 

13

За дом, за пышную вясну
ішоў і йду, і не спынюся.
Павекаў стомных не зымкну
у несціханай завірусе.

Мае цярністыя шляхі
вядуць да дзён, заўсёды ясных, –
не адшпурне віхор ліхі
да ночаў цёмных і заўчасных.

Шукае спрагнены пагляд
зарніцаў ранніх і вячорных.
Сьціхае строгі гул гармат
і кане дым – густы і чорны.

О, нездарма зара здалёк
мяне і клікала й будзіла:
пад прыбліжальны мужны крок
трасецца злыдніцкая сіла.

Само сабе ланцуг куе
прапекла й зло пад штормаў хвалі.
Я не згубіў зары – з яе
вачэй не зводзіў у навале.

I на апошніх растанёх
хай не зымкаюцца павекі,
каб тое, чым я жыць не змог,
было маім – было навекі.
 

14

I з росным ранкам, з ясным днём –
і на зары, і на паўдзённі –
цябе я помніў, дом-харом,
цябе я помню і сягоння.

Твая аздоба пекнаты –
і па-над полем, і на полі.
Каханы ты, адзіны ты,
ты мне не быў чужым ніколі!

Ішоў праз далеч нацянькі,
ступаў апоўдні, апаўночы,
у жыце бачыў васількі,
мне ў іх яе зіялі вочы.

Стаптаў ці мала мурагоў,
пераступаў, мінаў узмежкі –
да незабыўных берагоў
мяне вялі яе усмешкі.

I верыў: ёй не быць рабой!
I прыйсце блізкае вяшчую:
няўхільна ўбачуся з табой
і голас ейны зноў пачую.

Сустрэне цвецень-бялізна
усіх садоў, адыйдзе склока.
Вакол вясна, цвіце вясна –
і вы так блізка, недалёка.
 

15

Цвіці, вясна мая, цвіці!
З табой парываў пошуг поруч.
Няхай знікае ў нябыцці
глухіх часін туга і горыч.

Бязмежжа ніваў калыхай,
пашлі ім веслівыя сокі –
зямлі і неба дар – няхай
узносіць іх узрост высокі.

З тваёй ацвеценай красой
здзяйсняю ўсцешаную мрою:
на луг, аздоблены расой,
іду з праддзённаю зарою.

Прастую ў даль гаспадаром,
паклон нясу багаццю ніваў.
Цябе вітаю песняй, дом –
вяшчуняй спору й плённых жніваў.

Пад сонцам светла-маладым
і нада мной, табой – харомам –
не засціць неба трутны дым,
блакіт развеяў хмары громам.

А поруч нас яна ідзе,
аб ёй і водгалас – як рэха...
Цябе не кінуў у бядзе, мая
нястрачаная ўцеха!

1944-1945

Комментарии (0)

Нет комментариев. Ваш будет первым!